ଏକ ଦିନ, ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଅନ୍ତଃକରଣରେ ଅଶାନ୍ତି ଓ ଅଶୁଭ ଆଭାସ ଭରିଯାଇଥିଲା। ସେ ଦେଖିଲେ—ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଧୂଆଁ ଆଛି ଢାକି ଦେଉଛି, ଦିଗନ୍ତ ଓ ପର୍ବତ ମାନେ କମ୍ପିତ ହେଉଛନ୍ତି, ବଡ଼ ବଡ଼ ବିଜୁଳିର ଚମକ ଓ ଗର୍ଜନ ହେଉଛି। ପବନ ତୀବ୍ର ଭାବରେ ବହୁଛି, ଧୂଳି ଓ ଅନ୍ଧକାର ଛଡ଼ାଇ ଦେଉଛି; ମେଘମାନେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ସମସ୍ତଠାରେ ରକ୍ତ ବର୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜ ମ୍ଲାନ ହୋଇଯାଇଛି, ଗ୍ରହମାନେ ଆକାଶରେ ଏକାପରେ ଏକ ଧକ୍କା ଖାଉଛନ୍ତି, ଦିଗନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ଜ୍ୱଳି ଉଠିଛି, ଅଜଣା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଆକାଶରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ନଦୀ ଓ ନାଳାମାନେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ହ୍ରଦ ଓ ମନ ମଧ୍ୟ ଅଶାନ୍ତ; ଅଗ୍ନି ଘୃତ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ତା ପ୍ରଭା ଦେଖାଉନାହିଁ। ଏହି ସମୟ କଣ ନେଇଆସିବ? ବଛାମାନେ ମା'ର ଦୁଧ ପିଉନାହାନ୍ତି, ଗାୟମାନେ ଦୁଧ ଦେଉନାହାନ୍ତି; ସେମାନେ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁହଁରେ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି, ବଳଦମାନେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦିତ ନୁହଁନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ମାନେ ମାନେ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି, ଘାମ ଛାଡ଼ୁଛନ୍ତି, କମ୍ପିତ ହେଉଛନ୍ତି; ଏହି ସମସ୍ତ ନଗର, ଗ୍ରାମ, ବାଗ, ହ୍ରଦ ଓ ଆଶ୍ରମମାନେ ତାଙ୍କର ଶୋଭା ଓ ଆନନ୍ଦ ହରାଇ ଦେଇଛନ୍ତି। ଏହି ଅପଶକୁନ ଆମକୁ କଣ ଦୁଃଖ ଦେଖାଉଛି? ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଚିନ୍ତା କଲେ—ଏହି ବଡ଼ ବଡ଼ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖି ମୁଁ ଭାବୁଛି, ନିଶ୍ଚୟ ଭୂମି ଭଗବାନଙ୍କର ଚରଣ ଓ ସେମାନେ ଯେଉଁଠି ନିଜ ଭାଗ୍ୟ ସହ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ, ସେ ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ହରାଇ ଦେଇଛି, ଏବଂ ତା'ର ଶ୍ରୀ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ହରାଇଯାଇଛି। ଏମିତି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କର ମନ ଏହି ଅପଶକୁନ ଦ୍ୱାରା ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇଥିଲା, ସେତେବେଳେ, ବନରେ ଅପରିଗ୍ରହୀ ଝଣ୍ଡା ଧାରଣ କରୁଥିବା ଭୀମସେନ ଯଦୁନଗରୀରୁ ଫେରିଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଦେଖିଲେ ଭୀମ, ତାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ନୁହଁ, ବିଷଣ୍ଣ ମୁହଁ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଅଂଶୁ ଝରୁଛନ୍ତି। ଭାଇଙ୍କୁ ଏପରି ଅସ୍ଥିର ହୃଦୟ ଓ ଅପରିଚିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ନାରଦଙ୍କ କଥା ମନେ ପକାଇ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ: ଆମର ଆନର୍ତ୍ତ ନଗରରେ ଆତ୍ମୀୟମାନେ—ମଧୁ, ଭୋଜ, ଦାଶାର୍ହ, ଆହୁକ, ସାତ୍ୱତ, ଅନ୍ଧକ, ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଶୁଭରେ ଅଛନ୍ତି କି? ଆମ ମାମା ଶୂର ଓ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି? ଆମ ମାମା ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭି ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି କି? ସାତ ଭଉଣୀ, ସେମାନଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟମାନେ, ଅନ୍ୟ ମାମାମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ବୁହାମାନେ ଏବଂ ଦେବକୀ ଆଦି ଶୁଭରେ ଅଛନ୍ତି କି? ରାଜା ଆହୁକ ଓ ତାଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅ ଓ ଭାଇ, ହୃଦିକା ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅ, ଅକୃର, ଜୟନ୍ତ, ଗଦ, ଶରଣ—ସେମାନେ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି କି? ଶତୃଜିତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି? ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କ ନାୟକ ବଳରାମ ଆନନ୍ଦରେ ଅଛନ୍ତି କି? ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି? ଅନିରୁଦ୍ଧ, ଯିଏ ଗଭୀର କାମବୃତ୍ତିରେ ଅଛନ୍ତି, ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛନ୍ତି କି? ସୁଷେଣ, ଚାରୁଦେଶ, ସାମ୍ବ (ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କ ପୁଅ) ଓ ଅନ୍ୟ କର୍ଷ୍ଣିମାନେ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସହିତ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି? ଶୌରିଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀ—ଶ୍ରୁତଦେବ, ଉଦ୍ଧବ, ସୁନନ୍ଦ, ନନ୍ଦ, ଶିରିଷାନ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ସାତ୍ୱତମାନେ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି କି? ବଳରାମ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଆଶ୍ରିତ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି? ମିତ୍ରତ୍ୱରେ ବନ୍ଧିଥିବା ସେମାନେ ଆମ ମଙ୍ଗଳ ମନେ ରଖନ୍ତି କି? ଗୋବିନ୍ଦ, ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି ଓ ଭକ୍ତମାନେ ପ୍ରତି ପ୍ରେମ ରଖନ୍ତି, ସେ ସୁଧର୍ମା ପୁରୀରେ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୁଖରେ ଅଛନ୍ତି କି? ବିଶ୍ୱର କ୍ଷେମ, ନିରାପତ୍ତା ଓ ଶ୍ରେୟସ୍ ପାଇଁ ସେ ପ୍ରାଚୀନ, ଅନନ୍ତ ବନ୍ଧୁ, ଯଦୁବଂଶର ସମୁଦ୍ରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି କି? ଯଦୁମାନେ ନିଜ ନଗରରେ ସମ୍ମାନିତ ଓ ବଳିୟାନ୍ ବାହୁଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇ, ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ବୀରମାନେ ପରି ବିହାର କରୁଛନ୍ତି କି? ସତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟ ଷୋଳ ହଜାର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ ପରି ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ, ପାଦସେବାକୁ ମୁଖ୍ୟ ଧର୍ମ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି। ଅଗ୍ରଣୀ ଯଦୁମାନେ, ତାଙ୍କର ବଳିୟାନ୍ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଭୟ ହୋଇ, ଦେବମାନେ ଯୋଗ୍ୟ ସୁଧର୍ମା ସଭାକୁ ନିଜ ପଦଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିଛନ୍ତି। ମୋ ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ରୋଗମୁକ୍ତ ଅଛ? ମୋତେ ଲାଗୁଛି ତୁମ ତେଜ ମ୍ଲାନ ହୋଇଯାଇଛି। କ'ଣ କିଛି ଆଶା ପୂରଣ ହୋଇନାହିଁ, କିମ୍ବା କୌଣସି ଅପମାନ ହୋଇଛି, କିମ୍ବା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୂରେ ରହିଛ? କୌଣସି ଅଶୁଭ ଶବ୍ଦ ବା ଅନ୍ୟ ଅପଶକୁନ ତୁମକୁ ବିଘ୍ନିତ କରିନାହିଁ? ଚାହିଁଥିବା କିଛି ଦେଇପାରିନାହିଁ କିମ୍ବା ଦାନ କରିବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ରଖିପାରିନାହିଁ? ଆଶ୍ରୟ ଦେବାରେ, ତୁମେ କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶିଶୁ, ଗାୟ, ବୃଦ୍ଧ, ରୋଗୀ, ନାରୀ ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛ? ଯେଉଁ ନାରୀଙ୍କୁ ଆସନ୍ତିକି ହେବା ଉଚିତ ନୁହଁ, କିମ୍ବା ଯେଉଁଠି ଉଚିତ, ସେଠି ତୁମେ ଯାଇଛ? ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବା ଅବନତ ମାର୍ଗରେ ହାରିଛ? ବଡ଼ମାନେ ଓ ଶିଶୁମାନେ ସହ ଭାଗ କରିବା ଖାଦ୍ୟ ଏକା ଖାଇଛ? କୌଣସି ଅପରାଧ କିମ୍ବା ଅସମ୍ଭବ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ? ଆପଣଙ୍କ ନିଜ ପରିବାର ଦ୍ୱାରା ହୃଦୟ ଶୂନ୍ୟ ଓ ବଞ୍ଚିତ ଅନୁଭବ କରୁଛ କି? ନାହିଁ ହେଲେ, ଦୁଃଖ କୌଣସି ନାହିଁ। ଏପରି ସମୟରେ, ମିତ୍ରମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ—'ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମେ ଏତେ ଦ୍ରୁତ ଆସିଛ! ଆମେ କେହି ଖାଇନାହିଁ; ଆସ, ଭଲ ଭାବରେ ଖାଅ।' ତାପରେ ହୃଷୀକେଶ ହସି, ଶିଶୁମାନେ ସହିତ ବସି ଖାଇଲେ, ସେମାନେ ପାଇଁ ଅଜଗର ଚର୍ମ ଦେଖାଇଲେ, ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲୁଠାରୁ ଗ୍ରାମକୁ ଫେରିଲେ। ମୟୂରପିଛ, ଫୁଲ ଓ ତାଜା ମିନରାଲରେ ଶୋଭିତ, ବାଂଶୀ ଓ ଶୃଙ୍ଗର ଉତ୍ସବରେ ମଗ୍ନ, ବଛାମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା, ଶୁଭ କୀର୍ତ୍ତନ ଗାଇ, ଗୋପୀମାନେ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପ୍ରେମ ଭରି ଦେଖୁଥିବା, କୃଷ୍ଣ ଗୋପଗ୍ରାମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।