ଏକ ଦିନ, ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଶାନ୍ତ ଓ ଚିନ୍ତିତ ଥିଲା। ସେ ଦେଖିଲେ—ଏକ ପରିବା, ଯେଉଁଥିରେ ମୃତ୍ୟୁର ସୂଚନା ଲୁଚିଛି, ଏବଂ ଏକ ଉଳୁ ତାଙ୍କର ମନକୁ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଉଛି। ରାତିର ଉଲୁର କରୁଣ ଚିତ୍କାର ତାଙ୍କୁ ନିଦ୍ରାହୀନତା ଓ ଶୂନ୍ୟତାର ଭାବ ଦେଉଛି। ଦିଗ୍ବଳୟରେ ଧୂଆଁ ଭରିଯାଇଛି, ପାହାଡ଼ ସହ ଦିଗନ୍ତ ଅସ୍ଥିର ହେଉଛି, ଏବଂ ବଡ଼ ବଡ଼ ମେଘ ର ଗର୍ଜନ ଓ ବିଦ୍ୟୁତ ପ୍ରଭା ଦେଖାଯାଉଛି। ବାୟୁ ତୀବ୍ର ଭାବେ ବହୁଛି, ଧୂଳି ଓ ଅନ୍ଧାର ସାରା ଦିଗକୁ ଛାଡ଼ିଦେଉଛି, ମେଘ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ରକ୍ତ ବର୍ଷା କରୁଛି। ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜ ମ୍ଲାନ ହୋଇଯାଇଛି, ଗ୍ରହମାନେ ଆକାଶରେ ଆଘାତ ହେଉଛନ୍ତି, ଦିଗନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ଜଳୁଛି ଏବଂ ଅଜଣା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଆକାଶରେ ଘନିଭୂତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ନଦୀ ଓ ନାଲା ଭୟଭୀତ ଓ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି, ଝିଅ ଏବଂ ମନ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିର; ଅଗ୍ନି ଘୀ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ୱଳି ଉଠୁନାହିଁ। ଏହି ସମୟ କ'ଣ ନେଇଆସିବ? ବଛାମାନେ ମା' ଦୁଧ ନାହିଁ ଖାଉଛନ୍ତି, ଗାଈମାନେ ଦୁଧ ଦେଉନାହାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଚେହେରାରେ ଅଶ୍ରୁ ଝରୁଛି; ଷାଣ୍ଡମାନେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦିତ ନୁହଁନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ମନେ ହେଉଛି ଅଶ୍ରୁପାତ, ଘମ ଓ କମ୍ପନ କରୁଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ ସହର, ଗାଁ, ବଗିଚା, ହ୍ରଦ ଓ ଆଶ୍ରମ ମାନେ ତାଙ୍କର ଶୋଭା ଓ ଆନନ୍ଦ ହରାଇଛନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ଅପସକୁନ କ'ଣ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଆଣିବାକୁ ଯାଉଛି? ଯୁଧିଷ୍ଠିର ବିଚାର କଲେ, “ଏହି ସମସ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଅପସକୁନ ଦେଖି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଭୂମି ଭଗବାନଙ୍କର ପାଦ ଓ ତାଙ୍କର ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭକ୍ତମାନେ ଠାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇଗଲା, ଏବଂ ଏହା ତାଙ୍କର ଶ୍ରୀ ହରାଇଦେଇଛି।” ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ଥିର ଥିଲାବେଳେ, ବନରେ ବନର ଝଣ୍ଡା ଧାରଣ କରୁଥିବା ଭୀମ ଯଦୁନଗରୀରୁ ଫେରିଲେ। ସେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ପାଦ ପରେ ପଡ଼ିଲେ, ଆଗରୁ ଭିନ୍ନ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଓ ଚକ୍ଷୁରୁ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଉଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖାଗଲେ। ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦେଖି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତିତ ହେଲା। ସେ ନାରଦଙ୍କ ଉପଦେଶ ସ୍ମରଣ କରି, ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପଚାରିଲେ—“ଅନର୍ତ୍ତନଗରରେ ଆମ ବନ୍ଧୁମାନେ, ମଧୁ, ଭୋଜ, ଦାଶାର୍ହ, ଆହୁକ, ସାତ୍ଵତ, ଅନ୍ଧକ, ବୃଷ୍ଣିମାନେ ସୁଖରେ ଅଛନ୍ତି କି? ଶୂର, ଆମ ମାମାଘର ମୁଖ୍ୟ, ସେ ଓ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ କୁଶଳରେ ଅଛନ୍ତି କି? ଆମ ମାମା, ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇମାନେ ଓ ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭି କୁଶଳରେ ଅଛନ୍ତି କି? ସାତୋଟି ଭଉଣୀ, ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ, ଅନ୍ୟ ମାମାମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ପୁଅ, ବୋହୁମାନେ ଓ ଦେବକୀ ସହିତ ସମସ୍ତେ କୁଶଳରେ ଅଛନ୍ତି କି? ରାଜା ଆହୁକ ଓ ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅ ଓ ଛୋଟ ଭାଇ, ହୃଦିକା, ତାଙ୍କର ପୁଅ, ଅକୃର, ଜୟନ୍ତ, ଗଦା, ଶରଣ—ସମସ୍ତେ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି? ଶତୃଜିତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କୁଶଳରେ ଅଛନ୍ତି କି? ସାତ୍ଵତମାନଙ୍କ ନାୟକ ବଳରାମ ସୁଖରେ ଅଛନ୍ତି କି? ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କୁଶଳରେ ଅଛନ୍ତି କି? ଅନିରୁଦ୍ଧ, ଯିଏ ଗଭୀର ରମଣୀରତିରେ ଲୀନ, ସେ ଉନ୍ନତ ଓ ଶୁଭ ଅଛନ୍ତି କି? ସୁଷେଣ, ଚାରୁଦେଶ, ଜାମ୍ବବତୀପୁତ୍ର ସାମ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ କୃଷ୍ଣିମାନେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଋଷଭ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସୁଖରେ ଅଛନ୍ତି କି? ଶୌରିଙ୍କ ଅନୁଗାମୀ ଶ୍ରୁତଦେବ, ଉଦ୍ଧବ, ସୁନନ୍ଦ, ନନ୍ଦ, ଶିରିଷାନ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ସାତ୍ଵତମାନେ କୁଶଳରେ ଅଛନ୍ତି କି? ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବଳରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ସମସ୍ତେ ସୁରକ୍ଷିତ କି? ଯେଉଁମାନେ ଆମ ସ୍ମୃତିରେ ମିଳିଥିଲେ, ସେମାନେ ଆମ ମଙ୍ଗଳ ଚିନ୍ତା କରୁଛନ୍ତି କି? ଗୋବିନ୍ଦ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ଭକ୍ତମାନେ ପ୍ରତି ସ୍ନେହଶୀଳ, ସେ ସୁଧର୍ମାନଗରରେ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ସୁଖରେ ଅଛନ୍ତି କି? ସମସ୍ତ ଜଗତର କ୍ଷେମ, ନିରାପତ୍ତା ଓ ଶ୍ରୀର ନିମିତ୍ତେ, ସେ ପ୍ରାଚୀନ, ଅନନ୍ତ ମିତ୍ର, ଯଦୁବଂଶର ସମୁଦ୍ରରେ ଅଛନ୍ତି କି? ଯଦୁମାନେ ନିଜ ସହରରେ ଗର୍ବିତ ଭାବେ ସୁରକ୍ଷିତ ଥାଇ, ଅନେକ ବଳଶାଳୀ ବାହୁରେ ରକ୍ଷିତ ହୋଇ, ଚମତ୍କାର ଆନନ୍ଦରେ ଖେଳୁଛନ୍ତି। ସତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟ ଷୋଳ ହଜାର ମହିଳା, ଯେଉଁମାନେ ଦେବୀମାନେଠାରୁ ମଧ୍ୟ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଅଗ୍ରଣୀ, ସେମାନେ ଭଗବାନଙ୍କ ପାଦସେବା କରି ଇନ୍ଦ୍ରପତ୍ନୀମାନେ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ଲାଭ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରମୁଖ ଯଦୁମାନେ, ତାଙ୍କର ବଳରେ ନିର୍ଭୟ, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ସୁଧର୍ମା ସଭାଗୃହକୁ ନିଜ ପଦପଦ୍ମରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରି ଅତି ଗର୍ବରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ମୋ ପ୍ରିୟ, ତୁମେ କୁଶଳରେ ଅଛ? ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଲାଗୁଛି ତୁମ ତେଜ ମ୍ଲାନ ହୋଇଯାଇଛି। କିଛି ଆଶା ପୂରଣ ହୋଇନାହିଁ କି? କିମ୍ବା ଅପମାନ ହୋଇଛି କି? ବା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୂରେ ରହିଛ କି? ଅପସକୁନ ଧ୍ୱନି ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଅଶୁଭ ଘଟଣା ତୁମେ ଦେଖିଛ କି? କିମ୍ବା ଆଶାର୍ଥୀଙ୍କୁ ଦାନ କିମ୍ବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ପୂରଣ କରିପାରିନଥିଲ କି? ତୁମେ ଶରଣାର୍ଥୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶିଶୁ, ଗାଈ, ବୃଦ୍ଧ, ରୋଗୀ, ନାରୀ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିଥିଲ କି? ଅନୁଚିତ ନାରୀଙ୍କୁ ନିକଟ କରିଥିଲ କି, କିମ୍ବା ଯାହା ଉପଯୁକ୍ତ, କିମ୍ବା ଯାହା ତୁମ ସହଯୋଗୀ? ଉତ୍ତମ ବା ଅଧମ ମାର୍ଗରେ ହରାଇଗଲ କି? ବଡ଼ ବଡ଼ମାନେ ଓ ଶିଶୁମାନେ ସହିତ ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ବଣ୍ଟନ କରିବା ଉଚିତ, ତାହା ଏକା ଖାଇଥିଲ କି? କିମ୍ବା କୌଣସି ଅପରାଧ କିମ୍ବା ଅସମ୍ଭବ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ? ମୋ ପ୍ରିୟ, ତୁମ ହୃଦୟ ସଦା ନିଜ ଜନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୂନ୍ୟ ଓ ବଞ୍ଚିତ ଭାବ ଅନୁଭବ କରୁଛ କି? ଯଦି ଏହା ନୁହଁଅ, ତେବେ ଦୁଃଖ କିଛି ନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ, ବନ୍ଧୁମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ତୁମେ ଏତେ ତ୍ୱରିତ ଆସିଛ! କେହି ଖାଇନାହାନ୍ତି, ଦୟାକରି ଭଲ ଭାବେ ଭୋଜନ କର।” ତାପରେ ହୃଷୀକେଶ, ହସି ହସି, ଶିଶୁମାନେ ସହିତ ଏକାଠି ଭୋଜନ କଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅଜଗର ଚର୍ମ ଦେଖାଇଲେ, ଏବଂ ବନରୁ ଗାଁକୁ ଫେରିଆସିଲେ। ମୟୂରପିଛ, ଫୁଲ ଓ ତରୁଣ ଖଣିଜ ପିନ୍ଧି, ମୁରଳୀ ଓ ଶିଂଘାର ସ୍ବର ଉତ୍ସବରେ ରମି, ବଛାମାନେ ଉପରେ ଗୀତ ଗାଇ, ଗୋପୀମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପୂଜିତ ହୋଇ, ସେ ଗୋପଗ୍ରାମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।