କଳିଯୁଗରେ, ସମୟର ଭୟଙ୍କର ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତେ ଭୟଭୀତ ହେଉଥିଲେ, ସେଇ ଭୟ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ କୀର ମହାପୁରୁଷ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ କଥାହେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ମନକୁ ପବିତ୍ର କରିବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ; ପୂର୍ବଜନ୍ମର ପୁଣ୍ୟ ଥିଲେ ମାନେ ଏହି ଭାଗବତ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ କଥା ଶୁଣିବା ପାଇଁ ଯେତେବେଳେ ପରୀକ୍ଷିତ ରାଜା ସଭାରେ ବସିଥିଲେ ଏବଂ ଶୁକଦେବ ମହାରାଜ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ମଧୁର ଅମୃତ କୁମ୍ଭ ନେଇ ସେଠାକୁ ଆସିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଶୁକଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, "ଆମେ ଏହି ଅମୃତ ଆଣିଛୁ, ଆମକୁ ଏହି କଥାମୃତ ଦିଅ।" ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ବିନିମୟରେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହେଲା ଯେ, ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ ଅମୃତ ପିଇବେ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର କଥାମୃତ ପିଇବେ। କିନ୍ତୁ, "ଏହି ଜଗତରେ କେଉଁଠି ଅମୃତ, କେଉଁଠି କଥାମୃତ, କେଉଁଠି ଗ୍ରାସ, କେଉଁଠି ମହାମଣି?"—ଏହିପରି ଭାବି ବ୍ରହ୍ମରାଟ୍ (ପରୀକ୍ଷିତ) ଦେବତାଙ୍କୁ ହସିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିଶୂନ୍ୟ, ସେମାନେ ବଞ୍ଚିତ ହେଲେ—ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର କଥା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ପାଉନାହାନ୍ତି। ରାଜାଙ୍କର ମୋକ୍ଷ ଦେଖି ସ୍ୱୟଂ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ; ସତ୍ୟଲୋକରେ ତୁଳାକୁ ବାନ୍ଧି ଅଜନ୍ମା (ପ୍ରଭୁ) ମୋକ୍ଷର ଉପାୟକୁ ତୁଳନା କରିଲେ। ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଉପଜିଛି, କିନ୍ତୁ ଏହି ଭାଗବତ ଗମ୍ଭୀରତାରେ ବଡ଼; ଏହିକାରଣରୁ ସମସ୍ତ ଋଷିମୁନି ଚମତ୍କୃତ ହେଲେ। ସେମାନେ ଏହି ଭାଗବତକୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ନିଜ ରୂପ ବୋଲି ମନେ କଲେ, କାରଣ କଳିଯୁଗରେ ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତକୁ ପଢ଼ିଲେ କିମ୍ବା ଶୁଣିଲେ ମାତ୍ରେ ବୈକୁଣ୍ଠ ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ଏହି ଭାଗବତ କଥା ସାତି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଣାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଦୟାଳୁ ସନକାଦି ଋଷିମାନେ ଏହି କଥାକୁ ନାରଦଙ୍କୁ କହିଥିଲେ। ଦିବ୍ୟ ମୁନିଙ୍କ ସହ ବ୍ରହ୍ମ ସଂଯୋଗ ଥିଲାବଳେ ନାରଦ ଏହା ଶୁଣିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସାତି ଦିନରେ କିପରି ଶୁଣିବା ଉଚିତ ତାହା କୁମାରମାନେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲେ। ତେବେ ଏଠି ଶୌନକ ମୁନି ପଚାରିଲେ, "ନାରଦ ଯିଏ ସମସ୍ତ ସଂସାରିକ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ଏବଂ ସଦା ଚଳିତ, ସେ କିପରି ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ସହ ଆସକ୍ତି ବା ସମ୍ପର୍କ ଗଢ଼ିପାରିଲେ?" ତାହାର ଉତ୍ତରରେ ସୂତ ମୁନି କହିଲେ, "ମୁଁ ତୁମକୁ ଏଠି ଏହି ଭକ୍ତିମୟ କଥା କହିବି, ଯାହା ଶୁକଦେବ ମୋତେ ଗୁପ୍ତଭାବେ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ଭାବରେ ମନେ କରି କହିଥିଲେ।" ଏକଥା ଏପରି—ବିଶାଳା ନାମକ ସ୍ଥାନରେ ଚାରିଜଣ ପବିତ୍ର କୁମାର ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। କୁମାରମାନେ ପଚାରିଲେ, "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମ ମୁହଁ କାହିଁକି ଅବନତ ଏବଂ ମନ ଅଶାନ୍ତ? କେଉଁଠି ଯାଉଛ, କେଉଁଠୁ ଆସିଛ?" "ତୁମେ ଏବେ ଏମିତି ଶୂନ୍ୟ ମନର ଲାଗୁଛ, ଯେପରି ତୁମର ଧନ ହରାଇଛ—ଏହା ଏକ ବିରକ୍ତିଶୂନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଶୋଭା ଦେଇନାହିଁ, କାହିଁକି ଏପରି ଅବସ୍ଥା?" ନାରଦ କହିଲେ, "ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବି ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଛି—ପୁଷ୍କର, ପ୍ରୟାଗ, କାଶୀ, ଗୋଦାବରୀ ଦେଖିଛି; ହରିକ୍ଷେତ୍ର, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଶ୍ରୀରଙ୍ଗ, ସେତୁବନ୍ଧ ଆଦି ତୀର୍ଥ ଘୁଞ୍ଚିଛି। କିନ୍ତୁ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ମନକୁ ଶାନ୍ତି ମିଳିଲା ନାହିଁ; ଏବେ ପୃଥିବୀ କଳିଯୁଗର ଅନୃତ୍ୟର ସାଙ୍ଗରେ ଦୁଃଖିତ। ସତ୍ୟ, ତପସ୍ୟା, ପବିତ୍ରତା, ଦୟା, ଦାନ—ଏସବୁ ନାସ୍ତ। ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖୀ, ଅବିବେକୀ, ଅଭାଗା ଏବଂ ଅନେକ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ। ଭଲ ଲୋକ କମ୍, ସେମାନେ ମିଥ୍ୟାଚାରରେ ଲିନ୍; ତ୍ୟାଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଗୃହସ୍ଥ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ଯୁବତୀମାନେ ଗୃହର ଶାସନ କରନ୍ତି, ଭାଉଜମାନେ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି, ଝିଅମାନେ ଲୋଭରେ ବିକ୍ରି ହେଉଛନ୍ତି, ପତି-ପତ୍ନୀ ମଧ୍ୟରେ ମିଳନ ନାହିଁ। ଆଶ୍ରମ ଓ ତୀର୍ଥବସ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ; ଦେବସ୍ଥାନ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଯାଇଛି। ଏଠି କୌଣସି ଯୋଗୀ, ସିଦ୍ଧ, ଜ୍ଞାନୀ, ଶିଷ୍ଟ ନାହିଁ; କଳିଅଗ୍ନିରେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛି। ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକୁ ଚୋରମାନେ ଉପଦ୍ରବ କରୁଛନ୍ତି, ଦ୍ୱିଜମାନେ ତ୍ରିଶୂଳ ଘାତ ପାଉଛନ୍ତି, ଯୁବତୀମାନେ ଅଶ୍ଳୀଳତାରେ ଲିନ୍। ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ କଳିଯୁଗର ଦୁଃଖ ଦେଖି ମୁଁ ପୃଥିବୀ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲି; ଏଭଳି ଏକ ଦିନ ଯମୁନା ତୀରକୁ ଆସିଲିଁ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଲୀଳା ହୋଇଥିଲା। ସେଠି ମୁଁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲିଁ—ଏ ଦେଖ, ଏକ ଯୁବତୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ଦୁଃଖିତ ମନେ ବସିଛି। ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦୁଇଜଣ ବୃଦ୍ଧ ପୁରୁଷ ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଯୁବତୀ ସେମାନେକୁ ସେବା କରି, ଜଗାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି ଏବଂ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଛି। ସେ ଦଶ ଦିଗକୁ ନିଜ ରକ୍ଷକ ପାଇଁ ଦେଖୁଛି; ତାଙ୍କର ଦେହକୁ ଶତଶଃ ଯୁବତୀମାନେ ପଂଖା ଝାଡ଼ୁଛନ୍ତି ଏବଂ ବାରମ୍ବାର ଜଗାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦୂରରୁ ଦେଖି ମୁଁ କୁତୁହଳରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲିଁ; ମୋତେ ଦେଖି ଏହି ଯୁବତୀ ଉଠି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହୋଇ କହିଲେ, "ହେ ମହାପୁରୁଷ, ଦୟାକରି କିଛି ଖ୍ଷଣ ରୁହନ୍ତୁ ଏବଂ ମୋର ଚିନ୍ତା ଦୂର କରନ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ମାତ୍ରରେ ଜଗତର ପାପ ନାଶ ହୁଏ।" "ଆପଣଙ୍କର କଥା ଶୁଣିଲେ ଦୁଃଖ ଦୂର ହୁଏ; ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏମିତି ଦର୍ଶନ ମିଳିଥାଏ।" ନାରଦ ପଚାରିଲେ, "ତୁମେ କିଏ? ଏହି ଦୁଇଜଣ କିଏ? ଏହି କମଳନୟନା ଯୁବତୀମାନେ କିଏ? ଏବଂ ତୁମ ଦୁଃଖର କାରଣ କ’ଣ?" ଯୁବତୀ କହିଲେ, "ମୋର ନାମ ଭକ୍ତି; ଏହି ଦୁଇଜଣ ମୋର ପୁଅ—ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ, ସମୟର ଚାପରେ ବୃଦ୍ଧ ଓ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।" "ଏହି ଗଙ୍ଗା ଆଦି ଯୁବତୀମାନେ ମୋତେ ସେବା କରିବାକୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ସେବା କରିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୋର କୌଣସି ମଙ୍ଗଳ ହେଲା ନାହିଁ।" "ଏବେ ମୋର କଥା ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣ, ମହାତ୍ମା; ଏହା ସବୁଠୁ ଜଣାଶୁଣା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିଲେ ଆନନ୍ଦ ମିଳିବ।