ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଇତି ଧର୍ମଂ ମହୀଂ ଚୈଵ ସାନ୍ତ୍ଵଯିତ୍ଵା ମହାରଥଃ । ନିଶାତମାଦଦେ ଖଡ୍ଗଂ କଲଯେଽଧର୍ମହେତଵେ

ଏଭଳି ଧର୍ମ ଓ ଭୂମିକୁ ଶାନ୍ତନ କରି, ମହାରଥୀ ତାଙ୍କର ଧାରାଳ ତଳୱାର ଉଠାଇ, ଅଧର୍ମର କାରଣକୁ ଦଣ୍ଡିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।

ତଂ ଜିଘାଂସୁମଭିପ୍ରେତ୍ଯ ଵିହାଯ ନୃପଲାଞ୍ଛନମ୍ । ତତ୍ପାଦମୂଲଂ ଶିରସା ସମଗାଦ୍ଭଯଵିହ୍ଵଲଃ

ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସି, ରାଜସ୍ୱ ଚିହ୍ନ ଛାଡି, ସେ ଭୟରେ ବିଭ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ପାଦମୂଳରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ।

ପତିତଂ ପାଦଯୋର୍ଵୀରଃ କୃପଯା ଦୀନଵତ୍ସଲଃ । ଶରଣ୍ଯୋ ନାଵଧୀଚ୍ଛ୍ଲୋକ୍ଯ ଆହ ଚେଦଂ ହସନ୍ନିଵ

ବୀର ପରି, ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ଦୟା କରୁଥିବା, ପାଦରେ ପଡ଼ିଥିବାକୁ ମାରିଲେ ନାହିଁ; ଶରଣ ଦେବାଯୋଗ୍ୟ ଥିବାରୁ, ସେ ହସି ହସି ଏହି କଥା କହିଲେ।

ରାଜୋଵାଚ ନ ତେ ଗୁଡାକେଶଯଶୋଧରାଣାଂ ବଦ୍ଧାଞ୍ଜଲେର୍ଵୈ ଭଯମସ୍ତି କିଞ୍ଚିତ୍ । ନ ଵର୍ତିତଵ୍ଯଂ ଭଵତା କଥଞ୍ଚନ କ୍ଷେତ୍ରେ ମଦୀଯେ ତ୍ଵମଧର୍ମବନ୍ଧୁଃ

ରାଜା କହିଲେ: ହେ ଗୁଡାକେଶଙ୍କ ବଂଶର ମହିମାଶାଳୀମାନେ, ତୁମେ ଯେଉଁ ହାତ ଜୋଡିଛ, ସେଉଁଥିରେ କିଛି ଭୟ ନାହିଁ। ମୋ ଦେଶରେ ତୁମେ କେବେ ରୁହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ହେ ଅଧର୍ମର ସାଥୀ।

ତ୍ଵାଂ ଵର୍ତମାନଂ ନରଦେଵଦେହେଷ୍ଵନୁପ୍ରଵୃତ୍ତୋଽଯମଧର୍ମପୂଗଃ । ଲୋଭୋଽନୃତଂ ଚୌର୍ଯମନାର୍ଯମଂହୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ଚ ମାଯା କଲହଶ୍ଚ ଦମ୍ଭଃ

ତୁମେ ମନୁଷ୍ୟ ଦେହରେ ବସିବା ସମୟରେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଅଧର୍ମ ଉପଜିଛି: ଲୋଭ, ଅସତ୍ୟ, ଚୋରି, ଅନାଚାର, ପାପ, ମାୟା, ବିବାଦ ଓ ଢୋଙ୍ଗ।

ନ ଵର୍ତିତଵ୍ଯଂ ତଦଧର୍ମବନ୍ଧୋ ଧର୍ମେଣ ସତ୍ଯେନ ଚ ଵର୍ତିତଵ୍ଯେ । ବ୍ରହ୍ମାଵର୍ତେ ଯତ୍ର ଯଜନ୍ତି ଯଜ୍ଞୈର୍ଯଜ୍ଞେଶ୍ଵରଂ ଯଜ୍ଞଵିତାନଵିଜ୍ଞାଃ

ତୁମେ ଏଠାରେ ରୁହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ହେ ଅଧର୍ମର ସାଥୀ; ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟରେ ଚାଲିବା ଉଚିତ, ବିଶେଷକରି ସେଠି, ଯେଉଁଠି ପଣ୍ଡିତମାନେ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ଯସ୍ମିନ୍ ହରିର୍ଭଗଵାନିଜ୍ଯମାନ ଇଜ୍ଯାତ୍ମମୂର୍ତିର୍ଯଜତାଂ ଶଂ ତନୋତି । କାମାନମୋଘାନ୍ ସ୍ଥିରଜଙ୍ଗମାନାମନ୍ତର୍ବହିର୍ଵାଯୁରିଵୈଷ ଆତ୍ମା

ଯେଉଁଠି ହରି, ଭଗବାନ୍, ଯଜ୍ଞର ଆକାର ଧାରଣ କରି, ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାନ୍ତି; ସେ ଭଳି, ବାୟୁ ଭିତରେ ବା ବାହାରେ ଯେପରି, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା।

ସୂତ ଉଵାଚ ପରୀକ୍ଷିତୈଵମାଦିଷ୍ଟଃ ସ କଲିର୍ଜାତଵେପଥୁଃ । ତମୁଦ୍ଯତାସିମାହେଦଂ ଦଣ୍ଡପାଣିମିଵୋଦ୍ଯତମ୍

ସୂତ କହିଲେ: ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ଏଭଳି ଆଦେଶରେ, କଳି ଭୟରେ କାପିଲା; ତଳୱାର ଉଠାଇଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ, ଦଣ୍ଡଧାରୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ଏହି କଥା କହିଲା।

କଲିରୁଵାଚ ଯତ୍ର କ୍ଵ ଵାଥ ଵତ୍ସ୍ଯାମି ସାର୍ଵଭୌମ ତଵାଜ୍ଞଯା । ଲକ୍ଷଯେ ତତ୍ର ତତ୍ରାପି ତ୍ଵାମାତ୍ତେଷୁଶରାସନମ୍

କଳି କହିଲେ: ରାଜା, ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ କେଉଁଠି ରହିବି, ଯେଉଁଠି ଯାଉଛି, ସେଠି ଆପଣଙ୍କୁ ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ଦେଖୁଛି।

ତନ୍ମେ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନଂ ନିର୍ଦେଷ୍ଟୁମର୍ହସି । ଯତ୍ରୈଵ ନିଯତୋ ଵତ୍ସ୍ଯ ଆତିଷ୍ଠଂସ୍ତେଽନୁଶାସନମ୍

ଏହିଯୋଗୁଁ, ଧର୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରକ୍ଷକ, ଆପଣ ମୋ ପାଇଁ ଏମିତି ଏକ ସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନ କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନି ରହିପାରିବି।

ସୂତ ଉଵାଚ ଅଭ୍ଯର୍ଥିତସ୍ତଦା ତସ୍ମୈ ସ୍ଥାନାନି କଲଯେ ଦଦୌ । ଦ୍ଯୂତଂ ପାନଂ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସୂନା ଯତ୍ରାଧର୍ମଶ୍ଚତୁର୍ଵିଧଃ

ସୂତ କହିଲେ: ଏହିପରି ଅନୁରୋଧ ପାଇଁ, ସେତେବେଳେ ରାଜା କଳିଙ୍କୁ ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ଦେଲେ—ଜୁଆ, ମଦପାନ, ଅସତୀ ମହିଳା, ଓ ପଶୁବଧ—ଏଠି ଚାରି ପ୍ରକାର ଅଧର୍ମ ବ୍ୟାପ୍ତ।

ପୁନଶ୍ଚ ଯାଚମାନାଯ ଜାତରୂପମଦାତ୍ପ୍ରଭୁଃ । ତତୋଽନୃତଂ ମଦଂ କାମଂ ରଜୋ ଵୈରଂ ଚ ପଞ୍ଚମମ୍

ପୁଣି, କଳି ଅନୁରୋଧ କଲେ, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ସୁନା ଦେଲେ; ଏଠାରୁ ଅସତ୍ୟ, ମଦ, କାମନା, ରାଗ ଓ ପଞ୍ଚମରେ ଶତ୍ରୁତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ଅମୂନି ପଞ୍ଚ ସ୍ଥାନାନି ହ୍ଯଧର୍ମପ୍ରଭଵଃ କଲିଃ । ଔତ୍ତରେଯେଣ ଦତ୍ତାନି ନ୍ଯଵସତ୍ତନ୍ନିଦେଶକୃତ୍

ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ସ୍ଥାନ, ଯେଉଁଠାରୁ ଅଧର୍ମ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଉତ୍ତରାଙ୍କ ପୁଅ କଳିଙ୍କୁ ଦେଲେ; କଳି ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନି ସେଠି ରହିଲେ।

ଅଥୈତାନି ନ ସେଵେତ ବୁଭୂଷୁଃ ପୁରୁଷଃ କ୍ଵଚିତ୍ । ଵିଶେଷତୋ ଧର୍ମଶୀଲୋ ରାଜା ଲୋକପତିର୍ଗୁରୁଃ

ଏହିଯୋଗୁଁ, ଯେଉଁମାନେ ମଙ୍ଗଳ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁସରଣ କରିବେ ନାହିଁ; ବିଶେଷକରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ରାଜା, ଲୋକନାୟକ କିମ୍ବା ଗୁରୁ।

ଵୃଷସ୍ଯ ନଷ୍ଟାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ ପାଦାନ୍ ତପଃ ଶୌଚଂ ଦଯାମିତି । ପ୍ରତିସନ୍ଦଧ ଆଶ୍ଵାସ୍ଯ ମହୀଂ ଚ ସମଵର୍ଧଯତ୍

ସେ ଶୂରବୃଷ ଙ୍କର ହରାଯାଇଥିବା ତିନିଟି ପାଦ—ତପ, ପବିତ୍ରତା ଓ ଦୟା—ପୁନି ଫେରାଇଲେ, ତାକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଉନ୍ନତ କଲେ।

ସ ଏଷ ଏତର୍ହ୍ଯଧ୍ଯାସ୍ତ ଆସନଂ ପାର୍ଥିଵୋଚିତମ୍ । ପିତାମହେନୋପନ୍ଯସ୍ତଂ ରାଜ୍ଞାରଣ୍ଯଂ ଵିଵିକ୍ଷତା

ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ ରାଜାସନରେ ବସିଛନ୍ତି, ଯାହା ତାଙ୍କ ଠାରୁ ପୂର୍ବରୁ ପିତାମହ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ରାଜା ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ।

ଆସ୍ତେଽଧୁନା ସ ରାଜର୍ଷିଃ କୌରଵେନ୍ଦ୍ରଶ୍ରିଯୋଲ୍ଲସନ୍ । ଗଜାହ୍ଵଯେ ମହାଭାଗଶ୍ଚକ୍ରଵର୍ତୀ ବୃହଚ୍ଛ୍ରଵାଃ

ସେଇ ରାଜାର୍ଷି, କୌରବ ରାଜାଙ୍କ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ବର୍ତ୍ତମାନ ହସ୍ତିନାପୁରରେ ବସିଛନ୍ତି, ମହାଭାଗ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ।

ଇତ୍ଥମ୍ଭୂତାନୁଭାଵୋଽଯମଭିମନ୍ଯୁସୁତୋ ନୃପଃ । ଯସ୍ଯ ପାଲଯତଃ କ୍ଷୌଣୀଂ ଯୂଯଂ ସତ୍ରାଯ ଦୀକ୍ଷିତାଃ

ଏହି ଅଭିମନ୍ୟୁପୁତ୍ର ରାଜାଙ୍କ ଏତେ ଶକ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ପୃଥିବୀକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ତୁମେମାନେ ସମସ୍ତେ ମହାଯଜ୍ଞରେ ନିୟୋଜିତ।

ଏଵଂଵିଧୋ ନରପତିଃ ଵିମାନେନାର୍କଵର୍ଚସା । ଵିଧୂଯ ଇହ ଅଶୁଭଂ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଇଂଦ୍ରେଣ ସହ ମୋଦତେ

ଏପରି ଏକ ନରପତି, ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ ରଥରେ ବସି, ସମସ୍ତ ଅଶୁଭକୁ ଦୂର କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ବସୁଛନ୍ତି।

ସୀଦନ୍ ଵିପ୍ରଃ ଵଣିକ୍ ଵୃତ୍ତ୍ଯା ପଣ୍ଯୈଃ ଏଵାପଦଂ ତରେତ୍ । ଖଡ୍ଗେନ ଵା ଆପଦାକ୍ରାଂତୋ ନ ଶ୍ଵଵୃତ୍ତ୍ଯା କଥଞ୍ଚନ

ଯଦି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ସେ ବ୍ୟବସାୟ କିମ୍ବା ସାମଗ୍ରୀ ବିକ୍ରୟ କରି ଜୀବିକା ଚଳାଇପାରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଆପତ୍କାଳରେ ତାଲୱାର ଧରିପାରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ କେବେ ମଧ୍ୟ କୁକୁର ଭଳି ଜୀବିକା ନ ଚଳାନ୍ତୁ।

ଵୈଶ୍ଯଵୃତ୍ତ୍ଯା ତୁ ରାଜନ୍ଯୋ ଜୀଵେତ୍ ମୃଗଯଯାପଦି । ଚରେଦ୍ ଵା ଵିପ୍ରରୂପେଣ ନ ଶ୍ଵଵୃତ୍ତ୍ଯା କଥଞ୍ଚନ

କ୍ଷତ୍ରିୟ ଆପତ୍କାଳରେ ବ୍ୟବସାୟ କିମ୍ବା ଶିକାର କରି ଜୀବିକା ଚଳାଇପାରନ୍ତି, କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭଳି ଆଚରଣ କରିପାରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ କେବେ ମଧ୍ୟ କୁକୁର ଭଳି ଜୀବିକା ନ ଚଳାନ୍ତୁ।

ଶୂଦ୍ରଵୃତ୍ତିଂ ଭଜେଦ୍ ଵୈଶ୍ଯଃ ଶୂଦ୍ରଃ କାରୁକଟକ୍ରିଯାମ୍ । କୃଚ୍ଛ୍ରାନ୍ ମୁକ୍ତୋ ନ ଗର୍ହ୍ଯେଣ ଵୃତ୍ତିଂ ଲିପ୍ସେତ କର୍ମଣା

ବୈଶ୍ୟ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ କାମ କରିପାରନ୍ତି, ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ କୌଶଳ କାମ କରିପାରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ନିନ୍ଦାନୀୟ କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଵେଦାଧ୍ଯାଯ ସ୍ଵଧା ସ୍ଵାହା ବଲି ଅନ୍ନାଦ୍ଯୈଃ ଯଥୋଦଯମ୍ । ଦେଵର୍ଷିପିତୃଭୂତାନି ମଦ୍ ରୂପାଣି ଅନ୍ଵହଂ ଯଜେତ୍

ବେଦ ପଢ଼ିବା, ପିତୃପିତାମହ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ, ଦାନ ଓ ଉପଲବ୍ଧ ଅନ୍ନଦ୍ୟାନ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରତିଦିନ ମୋ ରୂପ ଥିବା ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ଭୂତମାନେଂକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଯଦୃଚ୍ଛଯା ଉପପନ୍ନେନ ଶୁକ୍ଲେନ ଉପାର୍ଜିତେନ ଵା । ଧନେନ ଅପୀଡଯନ୍ ଭୃତ୍ଯାନ୍ ନ୍ଯାଯେନ ଏଵ ଆହରେତ୍ କ୍ରତୂନ୍

ଯେଉଁ ଧନ ସଯୋଗରେ କିମ୍ବା ନ୍ୟାୟଭାବେ ଉପାର୍ଜିତ ହୁଏ, ତାହା ସହିତ କାର୍ଯ୍ୟଚାରୀମାନେଂକୁ ପୋଷଣ କରିବା ଓ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ, ସବୁବେଳେ ନ୍ୟାୟ ମାନି।

କୁଟୁଂବେଷୁ ନ ସଜ୍ଜେତ ନ ପ୍ରମାଦ୍ଯେତ୍ କୁଟୁଂବୀ ଅପି । ଵିପଶ୍ଚିତ୍ ନଶ୍ଵରଂ ପଶ୍ଯେଦ୍ ଅଦୃଷ୍ଟମପି ଦୃଷ୍ଟଵତ୍

କୁଟୁମ୍ବ ମାନେଂକୁ ଆସକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଗୃହସ୍ଥ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅସାବଧାନ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଥିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଭଳି ନଶ୍ୱର ଦେଖନ୍ତି।

ପୁତ୍ରଦାରା ଆପ୍ତବଂଧୂନାଂ ସଂଗମଃ ପାଂଥସଙ୍ଗମଃ । ଅନୁଦେହଂ ଵିଯନ୍ତ୍ଯେତେ ସ୍ଵପ୍ନୋ ନିଦ୍ରାନୁଗୋ ଯଥା

ପୁଅ, ଜନାନୀ, ନିକଟ ବନ୍ଧୁମାନେଂକ ସଙ୍ଗ ଯାତ୍ରୀମାନେଂକ ସଙ୍ଗ ଭଳି; ସେମାନେ ଦେହ ଛାଡ଼ି ଯାଆନ୍ତି, ଯେପରି ସ୍ୱପ୍ନ ନିଦ୍ରା ପରେ ଚାଲିଯାଏ।

ଇତ୍ଥଂ ପରିମୃଶନ୍ ମୁକ୍ତୋ ଗୃହେଷୁ ଅତିଥିଵଦ୍ ଵସନ୍ । ନ ଗୃହୈଃ ଅନୁବଧ୍ଯେତ ନିର୍ମମୋ ନିରହଙ୍କୃତଃ

ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ମୁକ୍ତ ଜନ ଘରେ ଅତିଥି ଭଳି ବାସ କରେ, ଘର ସହିତ କୌଣସି ବନ୍ଧନ ନଥାଏ, ସେ ନିର୍ମମ ଓ ନିରଅହଂକାରୀ ହୁଏ।

କର୍ମଭିଃ ଗୃହମେଧୀଯୈଃ ଇଷ୍ଟ୍ଵା ମାମେଵ ଭକ୍ତିମାନ୍ । ତିଷ୍ଠେଦ୍ ଵନଂ ଵୋପଵିଶେତ୍ ପ୍ରଜାଵାନ୍ ଵା ପରିଵ୍ରଜେତ୍

ମୋ ପାଇଁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଘର ଦାୟିତ୍ୱ ପୂରଣ କରି, ଚାହିଁଲେ ଘରେ ରହିପାରିବେ, କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇପାରିବେ, କିମ୍ବା ସନ୍ତାନ ଥିଲେ ସଂସାର ତ୍ୟାଗ କରି ଭିକ୍ଷାଟଣା କରିପାରିବେ।

ଯସ୍ତୁ ଆସକ୍ତମତିଃ ଗେହେ ପୁତ୍ରଵିତ୍ତୈଷଣା ଆତୁରଃ । ସ୍ତ୍ରୈଣଃ କୃପଣଧୀଃ ମୂଢୋ ମମ ଅହଂ ଇତି ବଧ୍ଯତେ

ଯେଉଁଠାରେ ମନ ଘର ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ, ପୁଅ-ଧନ ପାଇଁ ଆତୁର, ଜନାନୀ ପ୍ରେମରେ ମୁଗ୍ଧ, ଦୁଃଖୀ ଚିନ୍ତା ଓ ମୂଢ଼ ମନ, 'ମୋର' ଓ 'ମୁଁ' ଭାବରେ ବନ୍ଧିଯାଏ।