श्रीमद्भागवतपुराणम्

पुष्करे मथुरायां च द्वारवत्यां यतात्मवान् । उपोष्य संहितामेतां पठित्वा मुच्यते भयात्

जो कोणी पुष्कर, मथुरा किंवा द्वारका या पवित्र ठिकाणी संयमाने उपवास करून ही संहिता वाचतो, तो सर्व भयांपासून मुक्त होतो.

देवता मुनयः सिद्धाः पितरो मनवो नृपाः । यच्छन्ति कामान् गृणतः श्रृण्वतो यस्य कीर्तनात्

ज्याच्या कीर्तीचे गायन किंवा श्रवण केल्याने देव, ऋषी, सिद्ध, पितर, मनु आणि राजे आपल्या इच्छा पूर्ण करतात, अशा त्या परमात्म्याचे गुणगान करणाऱ्यांना सर्व काही प्राप्त होते.

ऋचो यजूंषि सामानि द्विजोऽधीत्यानुविन्दते । मधुकुल्या घृतकुल्याः पयःकुल्याश्च तत्फलम्

जो ब्राह्मण ऋग्वेद, यजुर्वेद आणि सामवेद यांचा अभ्यास करतो, त्याला मधाचे, तुपाचे आणि दूधाच्या प्रवाहांचे फळ मिळते.

पुराणसंहितां एतां अधीत्य प्रयतो द्विजः । प्रोक्तं भगवता यत्तु तत्पदं परमं व्रजेत्

जो भक्त ब्राह्मण ही पुराणसंहिता श्रद्धेने वाचतो, तो भगवंताने सांगितलेल्या त्या परम पदाला प्राप्त होतो.

विप्रोऽधीत्याप्नुयात् प्रज्ञां राजन्योदधिमेखलाम् । वैश्यो निधिपतित्वं च शूद्रः शुध्येत पातकात्

ब्राह्मणाने अभ्यास केल्याने त्याला ज्ञान प्राप्त होते, क्षत्रियाला समुद्रासारखे सामर्थ्य मिळते, वैश्याला धनसंपत्तीचा स्वामीपद मिळते आणि शूद्राचे पाप दूर होते.

(unknown) कलिमलसंहतिकालनोऽखिलेशो हरिरितरत्र न गीयते ह्यभीक्ष्णम् । इह तु पुनर्भगवानशेषमूर्तिः परिपठितोऽनुपदं कथाप्रसङ्‌गैः

इतरत्र सर्वांचा स्वामी, कलियुगातील पापांचा नाश करणारा हरि याचे सतत गायन होत नाही; पण येथे मात्र, या कथांमध्ये, सर्वत्र व्यापणाऱ्या भगवंताचे प्रत्येक श्लोकाने पूर्णपणे वर्णन केले जाते.

(पुष्पिताग्रा) तमहमजमनन्तमात्मतत्त्वं जगदुदयस्थितिसंयमात्मशक्तिम् । द्युपतिभिरजशक्रशङ्‌कराद्यैः दुरवसितस्तवमच्युतं नतोऽस्मि

ज्याच्या स्तुतीला ब्रह्मा, इंद्र, शंकर यांसारखे देवही पूर्णपणे समजू शकत नाहीत, जो अजन्मा, अनंत, आत्मस्वरूप आहे, ज्याच्या शक्तीने सृष्टी, स्थिती आणि संहार घडतो, त्या अच्युत परमेश्वराला मी वंदन करतो.

उपचितनवशक्तिभिः स्व आत्मनि उपरचितस्थिरजङ्‌गमालयाय । भगवत उपलब्धिमात्रधाम्ने सुरऋषभाय नमः सनातनाय

ज्याच्या नव्या शक्तीने स्थिर आणि चल जग आपल्या आत निर्माण झाले आहे, ज्याचे स्वरूप केवळ पुण्यवानांना प्राप्त होते, त्या देवांमध्ये श्रेष्ठ, सनातन भगवंताला मी नमस्कार करतो.

(मालिनी) स्वसुखनिभृतचेतास्तद्व्युदस्तान्यभावोऽपि अजितरुचिरलीलाकृष्टसारस्तदीयम् । व्यतनुत कृपया यः तत्त्वदीपं पुराणं तमखिलवृजिनघ्नं व्याससूनुं नतोऽस्मि

ज्याचे मन स्वतःच्या आनंदात तल्लीन होते, सर्व इतर भावनांपासून मुक्त होते, पण अजिताच्या सुंदर लीलांनी आकर्षित होऊन, ज्याने करुणेने हे सत्याचे दीपक असलेले, सर्व पापांचा नाश करणारे पुराण सांगितले, त्या व्यासपुत्राला मी वंदन करतो.

सूत उवाच । विदुरस्तीर्थयात्रायां मैत्रेयादात्मनो गतिम् । ज्ञात्वागाt हास्तिनपुरं तयावाप्तविवित्सितः

सूतमुनी म्हणाले: विदुराने तीर्थयात्रेत मैत्रेयांकडून आत्म्याचा मार्ग जाणून घेतला आणि तिच्या कृपेने आपली जिज्ञासा पूर्ण झाल्यावर तो हस्तिनापुरात परतला.

यावतः कृतवान् प्रश्नान् क्षत्ता कौषारवाग्रतः । जातैकभक्तिः गोविन्दे तेभ्यश्चोपरराम ह

जोपर्यंत विदुराने कौशारव ऋषीसमोर प्रश्न विचारले, तोपर्यंत त्याच्या मनात गोविंदावर एकनिष्ठ भक्ती निर्माण झाली आणि मग त्याने ते प्रश्न विचारणे सोडले.

तं बन्धुमागतं दृष्ट्वा धर्मपुत्रः सहानुजः । धृतराष्ट्रो युयुत्सुश्च सूतः शारद्वतः पृथा

आपला बंधू परत आला हे पाहून धर्मराज युधिष्ठिर आणि त्याचे भाऊ, धृतराष्ट्र, युयुत्सू, सूत, कृपाचार्य आणि पृथाजी,

गान्धारी द्रौपदी ब्रह्मन् सुभद्रा चोत्तरा कृपी । अन्याश्च जामयः पाण्डोः ज्ञातयः ससुताः स्त्रियः

गांधारी, द्रौपदी, ब्राह्मणहो, सुभद्रा, उत्तरा, कृपी आणि पांडूच्या इतर पत्नी, त्यांचे पुत्र आणि स्त्री नातेवाईक,

प्रत्युज्जग्मुः प्रहर्षेण प्राणं तन्व इवागतम् । अभिसङ्‌गम्य विधिवत् परिष्वङ्‌गाभिवादनैः

सर्वजण अत्यंत आनंदाने, जणू काही प्राणच पुन्हा शरीरात आले, अशा उत्साहाने उठले आणि योग्य रीतीने त्याला भेटून आलिंगन व नमस्कार केले.

मुमुचुः प्रेमबाष्पौघं विरहौत्कण्ठ्य कातराः । राजा तमर्हयां चक्रे कृतासन परिग्रहम्

विरहाच्या उत्कंठेने व्याकुळ होऊन त्यांनी प्रेमाश्रूंचा वर्षाव केला; राजाने त्याचे स्वागत करून आसन देऊन त्याचा सन्मान केला.

तं भुक्तवन्तं विश्रान्तं आसीनं सुखमासने । प्रश्रयावनतो राजा प्राह तेषां च श्रृण्वताम्

तो जेवल्यावर, विश्रांती घेतल्यावर आणि सुखाने आसनावर बसल्यावर, राजा विनयाने वाकून सर्वांच्या उपस्थितीत त्याच्याशी बोलू लागला.

युधिष्ठिर उवाच । अपि स्मरथ नो युष्मत् पक्षच्छायासमेधितान् । विपद्‍गणाद् विषाग्न्यादेः मोचिता यत्समातृकाः

युधिष्ठिर म्हणाले: तुम्हाला आमची आठवण आहे का? आम्ही तुमच्या छायेत वाढलो आणि आईसह विष, अग्नि यांसारख्या अनेक संकटांतून वाचलो.

कया वृत्त्या वर्तितं वः चरद्‌भिः क्षितिमण्डलम् । तीर्थानि क्षेत्रमुख्यानि सेवितानीह भूतले

तुम्ही पृथ्वीवर भ्रमण करत असताना कोणत्या प्रकारे आपला उदरनिर्वाह केला? या भूमीवरील प्रमुख तीर्थक्षेत्रे आणि पवित्र स्थाने तुम्ही पाहिली का?

भवद्विधा भागवताः तीर्थभूताः स्वयं विभो । तीर्थीकुर्वन्ति तीर्थानि स्वान्तःस्थेन गदाभृता

माझ्यासारखे भक्त हेच खरे तीर्थस्थान असतात; त्यांच्या हृदयात गदाधर भगवान वास करतात, म्हणून ते जिथे जातात तिथेच पावित्र्य निर्माण होते.

अपि नः सुहृदस्तात बान्धवाः कृष्णदेवताः । दृष्टाः श्रुता वा यदवः स्वपुर्यां सुखमासते

प्रिय, आपले कृष्णभक्त मित्र आणि नातेवाईक भेटले आहेत का किंवा त्यांच्याबद्दल काही ऐकले आहे का? यादव आपापल्या नगरीत सुखात आहेत का?

इत्युक्तो धर्मराजेन सर्वं तत् समवर्णयत् । यथानुभूतं क्रमशो विना यदुकुलक्षयम्

धर्मराजाने असे विचारल्यावर, त्याने अनुभवलेले सर्व काही क्रमाने सांगितले, फक्त यादव वंशाचा नाश झाल्याचे सांगितले नाही.

नन्वप्रियं दुर्विषहं नृणां स्वयमुपस्थितम् । नावेदयत् सकरुणो दुःखितान् द्रष्टुमक्षमः

जरी काही दुःखद आणि सहन न होणारे घडले होते, तरी तो दयाळू असल्याने आणि दुसऱ्यांचे दुःख पाहू न शकून ते सांगू शकला नाही.

कञ्चित् कालमथ अवात्सीत् सत्कृतो देववत्सुखम् । भ्रातुर्ज्येष्ठस्य श्रेयस्कृत् सर्वेषां सुखमावहन्

काही काळ तो तेथे देवासारखा सन्मानाने आणि आनंदाने राहिला; मोठ्या भावाचे कल्याण आणि सर्वांचे सुख त्याने साधले.

अबिभ्रदर्यमा दण्डं यथावत् अघकारिषु । यावद् दधार शूद्रत्वं शापात् वर्षशतं यमः

अर्यमा योग्य त्या पद्धतीने पाप करणाऱ्यांना शिक्षा देत होता; यमाने शापामुळे शूद्रत्व शंभर वर्षे स्वीकारले होते.

युधिष्ठिरो लब्धराज्यो दृष्ट्वा पौत्रं कुलन्धरम् । भ्रातृभिर्लोकपालाभैः मुमुदे परया श्रिया

युधिष्ठिराने पुन्हा राज्य मिळवले आणि नातू वंशाचा वारसदार झाल्याचे पाहून, आपल्या भावांसह, जे लोकपालांसारखे होते, अत्यंत समृद्धीत आनंद मानला.

एवं गृहेषु सक्तानां प्रमत्तानां तदीहया । अत्यक्रामत् अविज्ञातः कालः परमदुस्तरः

घराच्या मोहात गुंतलेले आणि आपल्या धंद्यात दंग असणाऱ्यांना, अत्यंत कठीण असा काळ कधी गेला हेही कळले नाही.

विदुरस्तत् अभिप्रेत्य धृतराष्ट्रं अभाषत । राजन् निर्गम्यतां शीघ्रं पश्येदं भयमागतम्

हे पाहून विदुराने धृतराष्ट्राला म्हटले, 'राजा, लवकर निघा; पाहा, संकट जवळ आले आहे.'

प्रतिक्रिया न यस्येह कुतश्चित् कर्हिचित् प्रभो । स एष भगवान् कालः सर्वेषां नः समागतः

इथे कुठूनही, कधीही यावर उपाय नाही, प्रभो; हा सर्वांचा काळरूपी भगवान आपल्यासमोर आला आहे.

येन चैवाभिपन्नोऽयं प्राणैः प्रियतमैरपि । जनः सद्यो वियुज्येत किमुतान्यैः धनादिभिः

ज्याच्या प्रभावाने माणूस आपल्या प्राणप्रिय व्यक्तींपासूनही अचानक वेगळा होतो, मग संपत्ती वगैरे गोष्टींचे काय सांगावे?