श्रीमद्भागवतपुराणम्

प्रद्युम्नः चारुदेष्णश्च साम्बो जाम्बवतीसुतः । प्रहर्षवेग उच्छशित शयनासन भोजनाः

प्रद्युम्न, चारुदेष्ण, सांब आणि जांबवतीचा पुत्र हे सगळे आनंदाने भरून गेले आणि त्यांनी आपली झोप, आसनं आणि जेवण सगळं सोडून दिलं.

वारणेन्द्रं पुरस्कृत्य ब्राह्मणैः ससुमङ्‌गलैः । शङ्‌खतूर्य निनादेन ब्रह्मघोषेण चादृताः । प्रत्युज्जग्मू रथैर्हृष्टाः प्रणयागत साध्वसाः

मोठ्या हत्तीला पुढे करून, ब्राह्मणांच्या मंगल गाण्यांसह, शंख आणि तुतारींच्या आवाजात, वेदघोषाने सन्मानित होत, ते सर्व रथांवरून आनंदाने, प्रेम आणि आदराने पुढे आले.

वारमुख्याश्च शतशो यानैः तत् दर्शनोत्सुकाः । लसत्कुण्डल निर्भात कपोल वदनश्रियः

शेकडो प्रमुख हत्ती, त्याच्या दर्शनासाठी उत्सुक, चमकणाऱ्या कुंडलांनी, उजळ गालांनी आणि तेजस्वी चेहऱ्यांनी त्या सोहळ्याची शोभा वाढवत होते.

नटनर्तकगन्धर्वाः सूत मागध वन्दिनः । गायन्ति चोत्तमश्लोक चरितानि अद्‍भुतानि च

नर्तक, नट, गंधर्व, सूत, मागध आणि वंदक हे सर्व त्या परमेश्वराच्या अद्भुत आणि गौरवशाली लीला गात होते.

भगवान् तत्र बन्धूनां पौराणां अनुवर्तिनाम् । यथाविधि उपसङ्‌गम्य सर्वेषां मानमादधे

भगवान आपल्या नातेवाईकांमध्ये आणि त्याच्यामागे चालणाऱ्या नगरवासीयांमध्ये, प्रत्येकाकडे योग्य रीतीने गेला आणि सर्वांचा सन्मान केला.

प्रह्वाभिवादन आश्लेष करस्पर्श स्मितेक्षणैः । आश्वास्य चाश्वपाकेभ्यो वरैश्च अभिमतैर्विभुः

नम्र अभिवादन, आलिंगन, हस्तस्पर्श आणि हसऱ्या नजरेने त्याने दूर गेलेल्यांना धीर दिला आणि इतरांना त्यांना हवे असलेले वर दिले.

स्वयं च गुरुभिर्विप्रैः सदारैः स्थविरैरपि । आशीर्भिः युज्यमानोऽन्यैः वन्दिभिश्चाविशत् पुरम्

तो स्वतः वयोवृद्ध, ब्राह्मण, पत्नी आणि वृद्ध नातेवाईकांसह, इतरांकडून आशीर्वाद घेत, गायकांच्या संगतीने नगरात प्रवेश केला.

राजमार्गं गते कृष्णे द्वारकायाः कुलस्त्रियः । हर्म्याण्यारुरुहुर्विप्र तदीक्षण महोत्सवाः

कृष्ण राजमार्गावरून जात असताना, द्वारकेच्या कुलवंतिका आपल्या महालांच्या गच्च्यांवर चढल्या, त्याच्या दर्शनाच्या महोत्सवासाठी त्या अतिशय उत्सुक होत्या.

नित्यं निरीक्षमाणानां यदपि द्वारकौकसाम् । न वितृप्यन्ति हि दृशः श्रियो धामाङ्‌गमच्युतम्

द्वारकेचे रहिवासी त्याच्याकडे नेहमी पाहत असले तरी, त्यांचे डोळे कधीच तृप्त होत नव्हते, कारण तोच सौंदर्याचा आणि लक्ष्मीचा खरा निवास आहे.

श्रियो निवासो यस्योरः पानपात्रं मुखं दृशाम् । बाहवो लोकपालानां सारङ्‌गाणां पदाम्बुजम्

ज्याच्या छातीवर लक्ष्मीचा वास आहे, ज्याचं मुख डोळ्यांसाठी अमृतासारखं आहे, ज्याचे हात जगाचे रक्षण करतात आणि ज्याचे कमळपद सर्व साधूंना आश्रय देतात.

सितातपत्रव्यजनैः उपस्कृतः नवर्षैः अभिवर्षितः पथि । पिशङ्‌गवासा वनमालया बभौ यथार्कोडुप चाप वैद्युतैः

पांढऱ्या छत्र्या आणि पंख्यांनी शोभलेला, मार्गावर नवे फुलांचे वर्षाव होत असताना, पिवळ्या वस्त्रात आणि वनमाळा घालून, तो सूर्याप्रमाणे ढग, इंद्रधनुष्य आणि वीज यांच्या वेढ्यात तेजस्वी दिसत होता.

प्रविष्टस्तु गृहं पित्रोः परिष्वक्तः स्वमातृभिः । ववन्दे शिरसा सप्त देवकीप्रमुखा मुदा

तो आपल्या आईवडिलांच्या घरी गेला, मातांनी त्याला प्रेमाने मिठी मारली, आणि देवकीसह इतर सात मातांना त्याने आनंदाने वंदन केले.

ताः पुत्रमङ्‌कं आरोप्य स्नेहस्नुत पयोधराः । हर्षविह्वलितात्मानः सिषिचुः नेत्रजैर्जलैः

त्या स्त्रिया, आपल्या मुलाला मांडीवर घेऊन, मायेने ओले झालेले उरोज असलेल्या, आनंदाने भारावून जाऊन, डोळ्यांतून वाहणाऱ्या अश्रूंनी त्याला न्हाल्या.

अथाविशत् स्वभवनं सर्वकाममनुत्तमम् । प्रासादा यत्र पत्‍नीनां सहस्राणि च षोडश

नंतर तो आपल्या सर्व इच्छांची पूर्तता करणाऱ्या, अद्वितीय अशा राजवाड्यात गेला, जिथे त्याच्या सोळा हजार पत्नींची घरे होती.

पत्‍न्यः पतिं प्रोष्य गृहानुपागतं क्य सञ्जात मनोमहोत्सवाः । उत्तस्थुरारात् सहसासनाशयात् व्रतैः व्रीडित लोचनाननाः

पती दूर गेल्यावर आता घरी परतला म्हणून त्या पत्नींच्या मनात आनंदाचा उत्सव भरला, त्या लगेच आसन व शय्येवरून उठल्या, व्रतामुळे लाजलेले डोळे व चेहेऱ्यांनी खाली मान घातली.

तं आत्मजैः दृष्टिभिरन्तरात्मना दुरन्तभावाः परिरेभिरे पतिम् । निरुद्धमप्यास्रवदम्बु नेत्रयोः विलज्जतीनां भृगुवर्य वैक्लवात्

त्या भृगुकुळातील श्रेष्ठ स्त्रिया, ज्या आपल्या भावना दडवू शकत नव्हत्या, त्यांनी आपल्या मुलांसह पतीला मिठी मारली, आतून प्रेमाने पाहिले; लाजेने थांबवायचा प्रयत्न केला तरी डोळ्यांतून अश्रू वाहू लागले.

यद्यप्यसौ पार्श्वगतो रहोगतः तथापि तस्याङ्‌घ्रियुगं नवं नवम् । पदे पदे का विरमेत तत्पदात् चलापि यच्छ्रीर्न जहाति कर्हिचित्

तो अगदी जवळ असूनही, त्याच्या पायांची नवलाई त्यांना प्रत्येक क्षणी नवीच वाटे; मग ज्या स्त्रीला त्याच्या पायांपासून दूर राहता येईल, जेव्हा चंचल लक्ष्मीही त्यांना कधीच सोडत नाही?

एवं नृपाणां क्षितिभारजन्मनां अक्षौहिणीभिः परिवृत्ततेजसाम् । विधाय वैरं श्वसनो यथानलं मिथो वधेनोपरतो निरायुधः

अशा प्रकारे, पृथ्वीवरील भार म्हणून जन्मलेल्या राजांमध्ये, त्यांच्या सैन्यांनी एकमेकांवर वैर निर्माण करून, जसा वारा अग्नी विझवतो तसा, त्याने त्यांचा परस्पर संहार घडवून आणला आणि स्वतः शस्त्र सोडून बाजूला राहिला.

स एष नरलोकेऽस्मिन् अवतीर्णः स्वमायया । रेमे स्त्रीरत्‍नकूटस्थो भगवान् प्राकृतो यथा

तो भगवंत, स्वतःच्या मायेमुळे या माणसांच्या लोकात अवतरला आणि उत्तम स्त्रियांच्या संगतीत, जणू काही तो सामान्य मनुष्य आहे असे भासत, आनंदाने रमला.

उद्दामभाव पिशुनामल वल्गुहास । व्रीडावलोकनिहतो मदनोऽपि यासाम् ॥ सम्मुह्य चापमजहात् प्रमदोत्तमास्ता । यस्येन्द्रियं विमथितुं कुहकैर्न शेकुः

त्यांच्या उत्कट नजरा, लाजरे हास्य आणि कातर कटाक्ष यामुळे मदनही गोंधळून आपले धनुष्य बाजूला ठेवतो; तरीही त्या श्रेष्ठ स्त्रिया कितीही युक्त्या केल्या, तरी त्याच्या इंद्रियांना कधीच विचलित करू शकल्या नाहीत.

तमयं मन्यते लोको ह्यसङ्‌गमपि सङ्‌गिनम् । आत्मौपम्येन मनुजं व्यापृण्वानं यतोऽबुधः

लोक अज्ञानामुळे, तो काही गोष्टींमध्ये गुंतलेला आहे असे समजतात, जरी तो निर्लिप्त असतो, कारण ते स्वतःच्या प्रमाणावरच माणसाचे आकलन करतात.

एतत् ईशनमीशस्य प्रकृतिस्थोऽपि तद्‍गुणैः । न युज्यते सदाऽत्मस्थैः यथा बुद्धिस्तदाश्रया

हीच परमेश्वराची प्रभुता आहे: तो जरी प्रकृतीमध्ये वावरत असला, तरी तिच्या गुणांनी कधीच बांधला जात नाही, जसे त्याच्या आश्रयाने राहणाऱ्यांची बुद्धीही त्या गुणांनी प्रभावित होत नाही.

तं मेनिरेऽबला मूढाः स्त्रैणं चानुव्रतं रहः । अप्रमाणविदो भर्तुः ईश्वरं मतयो यथा

त्या अज्ञ स्त्रिया, आपल्या पतीचे खरे स्वरूप न ओळखता, त्याला फक्त आपला पुरुष, आपल्यावर प्रेम करणारा समजत, जसे सामान्य बुद्धीचे लोक परमेश्वरालाही मर्यादितच समजतात.

वृषायमाणौ नर्दन्तौ युयुधाते परस्परम् । अनुकृत्य रुतैर्जन्तून् चेरतुः प्राकृतौ यथा

ते दोघे, जणू काही सामान्य प्राणी आहेत असे भासत, एकमेकांशी झुंजत, गोंगाट करत, जनावरांसारखे आवाज काढत खेळू लागले.

कदाचिद् यमुनातीरे वत्सान् चारयतोः स्वकैः । वयस्यैः कृष्णबलयोः जिघांसुर्दैत्य आगमत्

एकदा, कृष्ण व बलराम आपल्या मित्रांसह यमुनेच्या काठी वासरांना चारत होते, तेव्हा एक राक्षस त्यांना मारण्याच्या उद्देशाने आला.

तं वत्सरूपिणं वीक्ष्य वत्सयूथगतं हरिः । दर्शयन् बलदेवाय शनैर्मुग्ध इवासदत्

तो राक्षस वासराच्या रूपात कळपात मिसळलेला पाहून, हरीने बालिशपणे हळूच बसून बलरामाला तो दाखवला.

गृहीत्वा अपरपादाभ्यां सहलाङ्‌गूलमच्युतः । भ्रामयित्वा कपित्थाग्रे प्राहिणोद् गतजीवितम् । स कपित्थैर्महाकायः पात्यमानैः पपात ह

नंतर अच्युताने त्याला शेपूटासकट मागच्या पायांनी पकडले, गोल गोल फिरवून कपीठाच्या झाडावर फेकले; मोठ्या शरीराचा तो राक्षस झाडावरून पडणाऱ्या फळांनी लागून खाली कोसळला.

तं वीक्ष्य विस्मिता बालाः शशंसुः साधु साध्विति । देवाश्च परिसन्तुष्टा बभूवुः पुष्पवर्षिणः

हे पाहून, त्या मुलांनी आश्चर्याने 'वा! वा!' असे म्हणून कौतुक केले, आणि देवांनी आनंदाने फुलांचा वर्षाव केला.

तौ वत्सपालकौ भूत्वा सर्वलोकैकपालकौ । सप्रातराशौ गोवत्सान् चारयन्तौ विचेरतुः

सर्व लोकांचे रक्षण करणारे असूनही, ते दोघे वासरांचे राखणारे मुलगे म्हणून वागत, सकाळचा नाश्ता करून वासरांना चारत फिरत.