श्रीमद्भागवतपुराणम्

भवाय नस्त्वं भव विश्वभावन त्वमेव माताथ सुहृत्पतिः पिता । त्वं सद्‍गुरुर्नः परमं च दैवतं यस्यानुवृत्त्या कृतिनो बभूविम

आमच्या कल्याणासाठी, तूच या विश्वाचा निर्माता, पालनकर्ता आणि रक्षक आहेस; तूच आमची आई, मित्र, स्वामी आणि पिता आहेस; तूच आमचे खरे गुरु आणि सर्वोच्च दैवत आहेस—तुझ्या मागे चालल्यामुळेच आम्ही काहीतरी साध्य केलं.

अहो सनाथा भवता स्म यद्वयं त्रैविष्टपानामपि दूरदर्शनम् । प्रेमस्मित स्निग्ध निरीक्षणाननं पश्येम रूपं तव सर्वसौभगम्

अहो, तुझ्या कृपेने आम्ही खरोखरच सनाथ झालो आहोत, कारण स्वर्गातील देवतांनाही जे क्वचितच पाहायला मिळतं, ते तुझं प्रेमळ हास्य आणि स्नेही कटाक्षांनी उजळलेलं सुंदर रूप आम्ही पाहतो.

यर्ह्यम्बुजाक्षापससार भो भवान् कुरून् मधून् वाथ सुहृद् दिदृक्षया । तत्राब्दकोटिप्रतिमः क्षणो भवेद् रविं विनाक्ष्णोरिव नस्तवाच्युत

कमळनयन, जेव्हा जेव्हा तू कुरू किंवा मधू देशात मित्रांना भेटायला जात होतास, तेव्हा प्रत्येक क्षण कोटी युगांसारखा वाटायचा, जणू सूर्याशिवाय डोळ्यांना काहीच दिसत नाही, तसंच अच्युत, तुझ्याशिवाय आम्हाला काहीच आनंद नाही.

इति चोदीरिता वाचः प्रजानां भक्तवत्सलः । शृण्वानोऽनुग्रहं दृष्ट्या वितन्वन् प्राविशत्पुरम्

अशा प्रकारे लोकांनी या भावना व्यक्त केल्या, तेव्हा भक्तवत्सल भगवान, त्यांचे बोल ऐकत आणि कृपादृष्टी देत, नगरात प्रवेश केला.

मधुभोजदशार्हार्ह कुकुरान्धक वृष्णिभिः । आत्मतुल्य बलैर्गुप्तां नागैर्भोगवतीमिव

मधु, भोज, दशार्ह, कुळकुर, अंधक आणि वृष्णि या आपल्या बळासमान बांधवांनी ज्या शहराचे रक्षण केले, ते जणू नागांनी भोगवतीचे जसे रक्षण केले तसंच सुरक्षित होतं.

सर्वर्तु सर्वविभव पुण्यवृक्षलताश्रमैः । उद्यानोपवनारामैः वृत पद्माकर श्रियम्

त्या नगरीत सर्व ऋतूंमध्ये भरभराट होती, पुण्यवान झाडं, वेलींनी, आश्रमांनी, बगिच्यांनी, उद्यानांनी आणि कमळाच्या तलावांनी ती वेढलेली होती, आणि तिची शोभा अधिक खुलून दिसत होती.

गोपुरद्वारमार्गेषु कृतकौतुक तोरणाम् । चित्रध्वजपताकाग्रैः अन्तः प्रतिहतातपाम्

गडाच्या दरवाजांवर, रस्त्यांवर आणि वाटांवर सुंदर तोरणं बांधली होती, रंगीबेरंगी ध्वजांनी आणि पताकांनी ती सजवली होती, आणि आतल्या बाजूला उन्हाचा त्रास होत नव्हता.

सम्मार्जित महामार्ग रथ्यापणक चत्वराम् । सिक्तां गन्धजलैरुप्तां फलपुष्पाक्षताङ्‌कुरैः

मुख्य रस्ते, गल्ल्या, बाजारपेठा आणि चौक नीट झाडून स्वच्छ केले होते, सुगंधी पाण्याने शिंपडले होते, आणि फळं, फुलं, अक्षता आणि धान्यांनी सजवले होते.

द्वारि द्वारि गृहाणां च दध्यक्षत फलेक्षुभिः । अलङ्‌कृतां पूर्णकुम्भैः बलिभिः धूपदीपकैः

प्रत्येक घराच्या दाराशी दही, अक्षता, फळं आणि ऊस यांनी सजावट केली होती, पूर्ण कलश, नैवेद्य, धूप आणि दिव्यांनी ती शोभून गेली होती.

निशम्य प्रेष्ठमायान्तं वसुदेवो महामनाः । अक्रूरश्चोग्रसेनश्च रामश्चाद्‍भुतविक्रमः

आपला प्रिय येत असल्याचं कळताच, उदार मनाचा वसुदेव, अक्रूर, उग्रसेन आणि अद्भुत पराक्रमी राम हे सर्व आनंदित झाले.

प्रद्युम्नः चारुदेष्णश्च साम्बो जाम्बवतीसुतः । प्रहर्षवेग उच्छशित शयनासन भोजनाः

प्रद्युम्न, चारुदेष्ण, सांब आणि जांबवतीचा पुत्र हे सगळे आनंदाने भरून गेले आणि त्यांनी आपली झोप, आसनं आणि जेवण सगळं सोडून दिलं.

वारणेन्द्रं पुरस्कृत्य ब्राह्मणैः ससुमङ्‌गलैः । शङ्‌खतूर्य निनादेन ब्रह्मघोषेण चादृताः । प्रत्युज्जग्मू रथैर्हृष्टाः प्रणयागत साध्वसाः

मोठ्या हत्तीला पुढे करून, ब्राह्मणांच्या मंगल गाण्यांसह, शंख आणि तुतारींच्या आवाजात, वेदघोषाने सन्मानित होत, ते सर्व रथांवरून आनंदाने, प्रेम आणि आदराने पुढे आले.

वारमुख्याश्च शतशो यानैः तत् दर्शनोत्सुकाः । लसत्कुण्डल निर्भात कपोल वदनश्रियः

शेकडो प्रमुख हत्ती, त्याच्या दर्शनासाठी उत्सुक, चमकणाऱ्या कुंडलांनी, उजळ गालांनी आणि तेजस्वी चेहऱ्यांनी त्या सोहळ्याची शोभा वाढवत होते.

नटनर्तकगन्धर्वाः सूत मागध वन्दिनः । गायन्ति चोत्तमश्लोक चरितानि अद्‍भुतानि च

नर्तक, नट, गंधर्व, सूत, मागध आणि वंदक हे सर्व त्या परमेश्वराच्या अद्भुत आणि गौरवशाली लीला गात होते.

भगवान् तत्र बन्धूनां पौराणां अनुवर्तिनाम् । यथाविधि उपसङ्‌गम्य सर्वेषां मानमादधे

भगवान आपल्या नातेवाईकांमध्ये आणि त्याच्यामागे चालणाऱ्या नगरवासीयांमध्ये, प्रत्येकाकडे योग्य रीतीने गेला आणि सर्वांचा सन्मान केला.

प्रह्वाभिवादन आश्लेष करस्पर्श स्मितेक्षणैः । आश्वास्य चाश्वपाकेभ्यो वरैश्च अभिमतैर्विभुः

नम्र अभिवादन, आलिंगन, हस्तस्पर्श आणि हसऱ्या नजरेने त्याने दूर गेलेल्यांना धीर दिला आणि इतरांना त्यांना हवे असलेले वर दिले.

स्वयं च गुरुभिर्विप्रैः सदारैः स्थविरैरपि । आशीर्भिः युज्यमानोऽन्यैः वन्दिभिश्चाविशत् पुरम्

तो स्वतः वयोवृद्ध, ब्राह्मण, पत्नी आणि वृद्ध नातेवाईकांसह, इतरांकडून आशीर्वाद घेत, गायकांच्या संगतीने नगरात प्रवेश केला.

राजमार्गं गते कृष्णे द्वारकायाः कुलस्त्रियः । हर्म्याण्यारुरुहुर्विप्र तदीक्षण महोत्सवाः

कृष्ण राजमार्गावरून जात असताना, द्वारकेच्या कुलवंतिका आपल्या महालांच्या गच्च्यांवर चढल्या, त्याच्या दर्शनाच्या महोत्सवासाठी त्या अतिशय उत्सुक होत्या.

नित्यं निरीक्षमाणानां यदपि द्वारकौकसाम् । न वितृप्यन्ति हि दृशः श्रियो धामाङ्‌गमच्युतम्

द्वारकेचे रहिवासी त्याच्याकडे नेहमी पाहत असले तरी, त्यांचे डोळे कधीच तृप्त होत नव्हते, कारण तोच सौंदर्याचा आणि लक्ष्मीचा खरा निवास आहे.

श्रियो निवासो यस्योरः पानपात्रं मुखं दृशाम् । बाहवो लोकपालानां सारङ्‌गाणां पदाम्बुजम्

ज्याच्या छातीवर लक्ष्मीचा वास आहे, ज्याचं मुख डोळ्यांसाठी अमृतासारखं आहे, ज्याचे हात जगाचे रक्षण करतात आणि ज्याचे कमळपद सर्व साधूंना आश्रय देतात.

सितातपत्रव्यजनैः उपस्कृतः नवर्षैः अभिवर्षितः पथि । पिशङ्‌गवासा वनमालया बभौ यथार्कोडुप चाप वैद्युतैः

पांढऱ्या छत्र्या आणि पंख्यांनी शोभलेला, मार्गावर नवे फुलांचे वर्षाव होत असताना, पिवळ्या वस्त्रात आणि वनमाळा घालून, तो सूर्याप्रमाणे ढग, इंद्रधनुष्य आणि वीज यांच्या वेढ्यात तेजस्वी दिसत होता.

प्रविष्टस्तु गृहं पित्रोः परिष्वक्तः स्वमातृभिः । ववन्दे शिरसा सप्त देवकीप्रमुखा मुदा

तो आपल्या आईवडिलांच्या घरी गेला, मातांनी त्याला प्रेमाने मिठी मारली, आणि देवकीसह इतर सात मातांना त्याने आनंदाने वंदन केले.

ताः पुत्रमङ्‌कं आरोप्य स्नेहस्नुत पयोधराः । हर्षविह्वलितात्मानः सिषिचुः नेत्रजैर्जलैः

त्या स्त्रिया, आपल्या मुलाला मांडीवर घेऊन, मायेने ओले झालेले उरोज असलेल्या, आनंदाने भारावून जाऊन, डोळ्यांतून वाहणाऱ्या अश्रूंनी त्याला न्हाल्या.

अथाविशत् स्वभवनं सर्वकाममनुत्तमम् । प्रासादा यत्र पत्‍नीनां सहस्राणि च षोडश

नंतर तो आपल्या सर्व इच्छांची पूर्तता करणाऱ्या, अद्वितीय अशा राजवाड्यात गेला, जिथे त्याच्या सोळा हजार पत्नींची घरे होती.

पत्‍न्यः पतिं प्रोष्य गृहानुपागतं क्य सञ्जात मनोमहोत्सवाः । उत्तस्थुरारात् सहसासनाशयात् व्रतैः व्रीडित लोचनाननाः

पती दूर गेल्यावर आता घरी परतला म्हणून त्या पत्नींच्या मनात आनंदाचा उत्सव भरला, त्या लगेच आसन व शय्येवरून उठल्या, व्रतामुळे लाजलेले डोळे व चेहेऱ्यांनी खाली मान घातली.

तं आत्मजैः दृष्टिभिरन्तरात्मना दुरन्तभावाः परिरेभिरे पतिम् । निरुद्धमप्यास्रवदम्बु नेत्रयोः विलज्जतीनां भृगुवर्य वैक्लवात्

त्या भृगुकुळातील श्रेष्ठ स्त्रिया, ज्या आपल्या भावना दडवू शकत नव्हत्या, त्यांनी आपल्या मुलांसह पतीला मिठी मारली, आतून प्रेमाने पाहिले; लाजेने थांबवायचा प्रयत्न केला तरी डोळ्यांतून अश्रू वाहू लागले.

यद्यप्यसौ पार्श्वगतो रहोगतः तथापि तस्याङ्‌घ्रियुगं नवं नवम् । पदे पदे का विरमेत तत्पदात् चलापि यच्छ्रीर्न जहाति कर्हिचित्

तो अगदी जवळ असूनही, त्याच्या पायांची नवलाई त्यांना प्रत्येक क्षणी नवीच वाटे; मग ज्या स्त्रीला त्याच्या पायांपासून दूर राहता येईल, जेव्हा चंचल लक्ष्मीही त्यांना कधीच सोडत नाही?

एवं नृपाणां क्षितिभारजन्मनां अक्षौहिणीभिः परिवृत्ततेजसाम् । विधाय वैरं श्वसनो यथानलं मिथो वधेनोपरतो निरायुधः

अशा प्रकारे, पृथ्वीवरील भार म्हणून जन्मलेल्या राजांमध्ये, त्यांच्या सैन्यांनी एकमेकांवर वैर निर्माण करून, जसा वारा अग्नी विझवतो तसा, त्याने त्यांचा परस्पर संहार घडवून आणला आणि स्वतः शस्त्र सोडून बाजूला राहिला.

स एष नरलोकेऽस्मिन् अवतीर्णः स्वमायया । रेमे स्त्रीरत्‍नकूटस्थो भगवान् प्राकृतो यथा

तो भगवंत, स्वतःच्या मायेमुळे या माणसांच्या लोकात अवतरला आणि उत्तम स्त्रियांच्या संगतीत, जणू काही तो सामान्य मनुष्य आहे असे भासत, आनंदाने रमला.