श्रीमद्भागवतपुराणम्

द्रौपदी च परित्राता येन कौरवकश्मलात् । पालिता गोपसुन्दर्यः स कृष्णः क्वापि नो गतः

ज्याने द्रौपदीला कौरवांच्या संकटातून वाचवले आणि गवळणींचे रक्षण केले, तो कृष्ण आता कुठे गेला आहे?

त्वंतु भक्तिः प्रिया तस्य सततं प्राणतोऽधिका । त्वयाऽऽहूतस्तु भगवान् याति नीचगृहेष्वपि

पण भक्ती, तू त्याला नेहमीच प्राणाहून अधिक प्रिय आहेस. तू हाक दिलीस की भगवान अगदी नीचांच्या घरीसुद्धा येतो.

सत्यादित्रियुगे बोध वैराग्यौ मुक्तिसाधकौ । कलौ तु केवला भक्तिः ब्रह्मसायुज्यकारिणी

पहिल्या तीन युगांत सत्य, ज्ञान आणि वैराग्य यांच्या सहाय्याने मुक्ती मिळते; पण कलियुगात फक्त भक्तीच ब्रह्माशी एकरूप करते.

इति निश्चित्य चिद्‌रूपः सद्‌रूपां त्वां ससर्ज ह । परमानन्दचिन्मूर्ति सुंदरीं कृष्णवल्लभाम्

म्हणूनच, त्या चैतन्यस्वरूप परमात्म्याने तुझ्यासारखीच सुंदर, परमानंदमय, कृष्णाला प्रिय अशी मूर्ती निर्माण केली.

बद्ध्वांजलिं त्वया पृष्टं किं करोमीति चैकदा । त्वां तदाऽऽज्ञापयत् कृष्णो मद्‌भक्तान् पोषयेति च

एकदा तू हात जोडून विचारलेस, 'मी काय करू?' तेव्हा कृष्णाने तुला आज्ञा दिली — 'माझ्या भक्तांचे पालन कर.'

अंगीकृतं त्वया तद्वै प्रसन्नोऽभूत् हरिस्तदा । मुक्तिं दासीं ददौ तुभ्यं ज्ञानवैराग्यकौ इमौ

तू ती आज्ञा मान्य केलीस, त्यामुळे हरि प्रसन्न झाला. त्याने मुक्तीला तुझी दासी केले आणि ज्ञान, वैराग्य हे दोघेही तुला दिले.

पोषणं स्वेन रूपेण वैकुण्ठे त्वं करोषि च । भूमौ भक्तविपोषाय छायारूपं त्वया कृतम्

वैकुंठात तू स्वतःच्या रूपाने पालन करतेस; पण पृथ्वीवर भक्तांचे पालन करण्यासाठी तू छायारूप धारण करतेस.

मुक्तिं ज्ञानं विरक्तिं च सह कृत्वा गता भुवि । कृतादि द्वापरस्यान्तं महानन्देन संस्थिता

मुक्ती, ज्ञान आणि वैराग्य यांना घेऊन तू पृथ्वीवर आलीस आणि कृतयुगापासून द्वापाराच्या शेवटपर्यंत मोठ्या आनंदात राहिलीस.

कलौ मुक्तिः क्षयं प्राप्ता पाखण्डामयपीडिता । त्वद् आज्ञया गता शीघ्रं वैकुण्ठं पुनरेव सा

कलियुगात मुक्ती नष्ट झाली, पाखंडामुळे ती त्रस्त झाली; तुझ्या आज्ञेने ती पुन्हा लवकरच वैकुंठात परत गेली.

स्मृता त्वयापि चात्रैव मुक्तिरायाति याति च । पुत्रीकृत्य त्वयेमौ च पार्श्वे स्वस्यैव रक्षितौ

तू जसा आठवतोस, तशी मुक्ती इथे येते आणि जाते. हे दोघे, तुझ्या कृपेने तुझेच मुले झाले आहेत आणि तुझ्या जवळ सुरक्षित आहेत.

उपेक्षातः कलौ मन्दौ वृद्धौ जातौ सुतौ तव । तथापि चिन्तां मुञ्च त्वं उपायं चिन्तयाम्यहम्

तुझ्या दुर्लक्षामुळे या कलियुगात तुझे हे दोन्ही मुले कमकुवत आणि म्हातारे झाली आहेत. तरीही तू काळजी करू नकोस—मी काहीतरी उपाय शोधेन.

कलिना सदृशः कोऽपि युगो नास्ति वरानने । तस्मिन् त्वां स्थापयिष्यामि गेहे गेहे जने जने

सुंदर स्त्री, कलियुगासारखे दुसरे कोणतेही युग नाही. त्या युगात मी तुला प्रत्येक घरात, प्रत्येक माणसात स्थापन करीन.

अन्यधर्मान् तिरस्कृत्य पुरस्कृत्य महोत्सवान् । तदा नाहं हरेर्दासो लोके त्वां न प्रवर्तये

इतर कर्तव्ये बाजूला ठेवून आणि मोठ्या सणांना महत्त्व देऊन, त्या वेळी मी हरिची सेवा करणार नाही आणि तुला लोकांमध्ये पसरवणारही नाही.

त्वद् अन्विताश्च ये जीवा भविष्यन्ति कलौ इह । पापिनोऽपि गमिष्यन्ति निर्भयं कृष्णमन्दिरम्

कलियुगात जे जीव तुझ्यासोबत असतील, ते पापी असले तरी, निर्भयपणे कृष्णाच्या मंदिरात जाऊ शकतील.

येषां चित्ते वसेद्‌भक्तिः सर्वदा प्रेमरूपिणी । नते पश्यन्ति कीनाशं स्वप्नेऽप्यमलमूर्तयः

ज्यांच्या हृदयात नेहमी प्रेमरूप भक्ती वास करते, त्यांना अपवित्र जीव स्वप्नातही काही करू शकत नाहीत.

न प्रेतो न पिशाचो वा राक्षसो वासुरोऽपि वा । भक्तियुक्तमनस्कानां स्पर्शने न प्रभुर्भवेत्

ज्यांच्या मनात भक्ती आहे, त्यांना प्रेत, पिशाच्च, राक्षस किंवा असुर स्पर्शानेही काही करू शकत नाहीत.

न तपोभिर्न वेदैश्च न ज्ञानेनापि कर्मणा । हरिर्हि साध्यते भक्त्या प्रमाणं तत्र गोपिकाः

तप, वेद, ज्ञान किंवा कर्म याने हरि मिळत नाही—फक्त भक्तीनेच मिळतो; याचे प्रमाण म्हणजे गोपी.

नृणां जन्मसहस्रेण भक्तौ प्रीतिर्हि जायते । कलौ भक्तिः कलौ भक्तिः भक्त्या कृष्णः पुरः स्थितः

माणसाच्या हजारो जन्मानंतर भक्तीमध्ये प्रेम निर्माण होते; कलियुगात भक्ती, भक्ती—फक्त भक्तीनेच कृष्ण समोर उभा राहतो.

भक्तिद्रोअकरा ये च ते सीदन्ति जगत्त्रये । दुर्वासा दुःखमापन्नः पुरा भक्तविनिन्दकः

जे भक्तीचे विरोधक आहेत, ते तिन्ही लोकांत बुडतात; पूर्वी दुर्वासा ऋषीने भक्ताचा अपमान केला म्हणून त्याला दुःख भोगावे लागले.

अलं व्रतैः अलं तीर्थैः अलं योगैरलं मखैः । अलं ज्ञानकथालापैः भक्तिरेकैव मुक्तिदा

आता व्रतांची, तीर्थयात्रेची, योगाची, यज्ञांची, ज्ञानाच्या चर्चा-गोष्टींची गरज नाही—फक्त भक्तीच मुक्ती देते.

सूत उवाच - इति नारदनिर्णीतं स्वमायात्म्यं निशम्य सा । सर्वाङ्गपुष्टिसंयुक्ता नारदं वाक्यमव्रवीत्

सूतम्हणाले: नारदांनी तिचे खरे स्वरूप सांगितल्यावर, सर्वांगाने पावन झालेली ती नारदांना म्हणाली.

भक्तिरुवाच - अहो नारद धन्योऽसि प्रीतिस्ते मयि निश्चला । न कदाचिद् विमुञ्चामि चित्ते स्थास्यामि सर्वदा

भक्ती म्हणाली: नारद, तू किती भाग्यवान आहेस! तुझे माझ्यावरचे प्रेम अढळ आहे. मी तुला कधीच सोडणार नाही; नेहमी तुझ्या हृदयात राहीन.

कृपालुना त्वया साधो मद्‌बाधा ध्वंसिता क्षणात् । पुत्रयोश्चेतना नास्ति ततो बोधय बोधय

दयाळू ऋषी, तुझ्या कृपेने माझे दुःख क्षणात नाहीसे झाले. माझ्या दोन मुलांना शुद्ध भान नाही—म्हणून त्यांना जागे कर, जागे कर.

सूत उवाच - तस्या वचः समाकर्ण्य कारुण्यं नारदो गतः । तयोर्बोधनमारेभे कराग्रेण विमर्दयन्

सूतम्हणाले: तिचे बोल ऐकून नारदांच्या मनात करुणा दाटली आणि त्यांनी दोघांना बोटांनी हलवत जागे करू लागले.

मुखं संयोज्य कर्णान्ते शब्दमुच्चैः समुच्चरन् । ज्ञान प्रबुध्यतां शीघ्रं रे वैराग्य प्रबुध्यताम्

आपले तोंड त्यांच्या कानाजवळ नेऊन, नारदांनी मोठ्याने म्हटले: 'ज्ञाना, पटकन जागा हो! वैराग्या, जागा हो!''

वेदवेदान्तघोषैश्च गीतापाठैर्मुहुर्मुहुः । बोध्यमानौ तदा तेन कथंचित् चोत्थितौ बलात्

वेद, वेदांत आणि गीतांचे वारंवार पठण करून नारदांनी त्यांना जागे करण्याचा प्रयत्न केला आणि अखेर कसेबसे ते दोघे उठले.

नेत्रैः अनवलोकन्तौ जृम्भन्तौ सालसावुभौ । बकवत्पलितौ प्रायः शुष्ककाष्ठसमाङ्‍गकौ

दोघेही डोळे उघडू शकत नव्हते, जांभया देत होते, बगळ्यासारखे अशक्त, केस पांढरे, आणि शरीर कोरड्या लाकडासारखे झाले होते.

क्षुत्क्षामौ तौ निरीक्ष्यैव पुनः स्वापपरायणौ । ऋषिश्चिन्तापरो जातः किं विधेयं मयेति च

त्या दोघांना उपाशीपोटी कृश झालेलं आणि पुन्हा झोपेत गुंतलेलं पाहून, ऋषी विचारात पडला, 'आता मी काय करावं?' असं त्याच्या मनात आलं.

अहो निद्रा कथं याति वृद्धत्वं च महत्तरम् । चिन्तयन् इति गोविन्दं स्मारयामास भार्गव

अरे, झोप कशी येते आणि इतकं वार्धक्य कसं येतं? असं मनात विचार करत भृगुपुत्र गोविंदाचं स्मरण करू लागला.