श्रीमद्भागवतपुराणम्

स निर्माय पुरस्तिस्रो हैमीरौप्यायसीर्विभुः। दुर्लक्ष्यापायसंयोगा दुर्वितर्क्यपरिच्छदाः

त्या सामर्थ्यवान मयाने तीन नगरे—सोन्याचं, चांदीचं आणि लोखंडाचं—निर्माण केली, जी सहज ओळखता येत नव्हती, सूक्ष्म उपायांनी जोडली होती आणि कल्पनाही न करता येतील अशी संरक्षणं दिली होती.

ताभिस्तेऽसुरसेनान्यो लोकांस्त्रीन्सेश्वरान्नृप। स्मरन्तो नाशयां चक्रुः पूर्ववैरमलक्षिताः

त्या नगरांच्या मदतीने असुरांच्या सैन्यांनी आणि त्यांच्या स्वाम्यांनी, जुनी वैर आठवत, हे तीनही लोक नष्ट करायला सुरुवात केली, हे राजा.

ततस्ते सेश्वरा लोका उपासाद्येश्वरं नताः। त्राहि नस्तावकान्देव विनष्टांस्त्रिपुरालयैः

मग सर्व लोकांचे स्वामी आणि इतर राजे प्रभूच्या चरणी गेले, वाकले आणि म्हणाले—'देवा, आमचं रक्षण कर! त्रिपुरातील लोकांनी आम्ही नष्ट होत आहोत.'

अथानुगृह्य भगवान्मा भैष्टेति सुरान्विभुः। शरं धनुषि सन्धाय पुरेष्वस्त्रं व्यमुञ्चत

मग प्रभूंनी त्यांना कृपा दाखवली आणि म्हणाले—'भीऊ नका', आणि धनुष्यावर बाण चढवून त्या नगरांवर अस्त्र सोडलं.

ततोऽग्निवर्णा इषव उत्पेतुः सूर्यमण्डलात्। यथा मयूखसन्दोहा नादृश्यन्त पुरो यतः

मग सूर्याच्या मंडळातून अग्निसारखे तेजस्वी बाण निघाले; जसे सूर्यकिरण एकत्र येतात, तसे ते नगरांकडे जाताना दिसलेच नाहीत.

तैः स्पृष्टा व्यसवः सर्वे निपेतुः स्म पुरौकसः। तानानीय महायोगी मयः कूपरसेऽक्षिपत्

त्या बाणांनी लागून नगरातील सर्व लोक प्राण सोडून खाली पडले; मग महान योगी मयाने त्यांना एकत्र करून अमृताच्या विहिरीत टाकले.

सिद्धामृतरसस्पृष्टा वज्रसारा महौजसः। उत्तस्थुर्मेघदलना वैद्युता इव वह्नयः

अमृताचा स्पर्श झाल्यावर, वज्रासारखे बलवान आणि प्रचंड तेजस्वी असुर पुन्हा उठले, जणू वीज चमकून मेघ फाडते तसं.

विलोक्य भग्नसङ्कल्पं विमनस्कं वृषध्वजम्। तदायं भगवान्विष्णुस्तत्रोपायमकल्पयत्

आपला संकल्प फोल ठरला आणि वृषध्वज निराश झाला हे पाहून, तेव्हा भगवंत विष्णूंनी तिथे दुसरा उपाय शोधला.

वत्सश्चासीत्तदा ब्रह्मा स्वयं विष्णुरयं हि गौः। प्रविश्य त्रिपुरं काले रसकूपामृतं पपौ

त्या वेळी ब्रह्मा वासर झाला आणि विष्णू गाय झाला; ते दोघं योग्य वेळी त्रिपुरात जाऊन अमृताच्या विहिरीतलं अमृत प्याले.

तेऽसुरा ह्यपि पश्यन्तो न न्यषेधन्विमोहिताः। तद्विज्ञाय महायोगी रसपालानिदं जगौ

असुरांनी हे पाहिलं तरी, मोहामुळे त्यांनी काहीच विरोध केला नाही; हे लक्षात येताच महान योगी मयाने अमृताचं रक्षण करणाऱ्यांना सांगितलं.

स्मयन्विशोकः शोकार्तान्स्मरन्दैवगतिं च ताम्। देवोऽसुरो नरोऽन्यो वा नेश्वरोऽस्तीह कश्चन

तो हसतमुखाने, दुःखरहित राहिला आणि दुःखाने व्याकुळ झालेल्यांची व दैवाच्या लीलेची आठवण काढत होता; कारण इथे देव, दानव, माणूस किंवा कुणीही असो—कोणाच्याही हातात सर्वस्व नाही.

आत्मनोऽन्यस्य वा दिष्टं दैवेनापोहितुं द्वयोः। अथासौ शक्तिभिः स्वाभिः शम्भोः प्राधानिकं व्यधात्

स्वतःच्या किंवा दुसऱ्याच्या नशिबात जे लिहिलं आहे, ते कोणीही टाळू शकत नाही; दैवच सर्वांवर चालतं. मग त्याने आपल्या शक्तीने शंकराचं मुख्य कार्य केलं.

धर्मज्ञानविरक्त्यृद्धि तपोविद्याक्रियादिभिः। रथं सूतं ध्वजं वाहान्धनुर्वर्मशरादि यत्

धर्म, ज्ञान, वैराग्य, संपत्ती, तप, विद्या आणि कृती यांच्या जोरावर त्याने रथ, सारथी, ध्वज, घोडे, धनुष्य, कवच, बाण आणि इतर सर्व वस्तू प्रकट केल्या.

सन्नद्धो रथमास्थाय शरं धनुरुपाददे। शरं धनुषि सन्धाय मुहूर्तेऽभिजितीश्वरः

तो पूर्ण शस्त्रबद्ध होऊन रथावर चढला, धनुष्य आणि बाण हातात घेतला; बाण धनुष्याला लावून, क्षणातच विजयाचा स्वामी सज्ज झाला.

ददाह तेन दुर्भेद्या हरोऽथ त्रिपुरो नृप। दिवि दुन्दुभयो नेदुर्विमानशतसङ्कुलाः

राजा, त्या बाणाने शंकराने ती तीन अभेद्य नगरे जाळून टाकली; आकाशात दुंदुभी वाजल्या आणि शेकडो दिव्य विमानांनी आकाश भरून गेलं.

देवर्षिपितृसिद्धेशा जयेति कुसुमोत्करैः। अवाकिरन्जगुर्हृष्टा ननृतुश्चाप्सरोगणाः

देव, ऋषी, पितर आणि सिद्धगण आनंदाने 'जय' म्हणत फुलांचा वर्षाव करू लागले; आणि अप्सरांच्या समूहांनी आनंदाने नृत्य केलं.

एवं दग्ध्वा पुरस्तिस्रो भगवान्पुरहा नृप। ब्रह्मादिभिः स्तूयमानः स्वं धाम प्रत्यपद्यत

अशा प्रकारे तीन नगरे जाळून, पुरांचा नाश करणारा भगवान, ब्रह्मा आणि इतरांच्या स्तुतीने, आपल्या धामात परत गेला.

एवं विधान्यस्य हरेः स्वमायया विडम्बमानस्य नृलोकमात्मनः। वीर्याणि गीतान्यृषिभिर्जगद्गुरोर्लोकं पुनानान्यपरं वदामि किम्

अशा प्रकारे, स्वतःच्या मायेमुळे मानवांचे स्वरूप घेऊन खेळ करणाऱ्या हरिची कृत्ये ऋषी गातात; ती जगाला पावन करतात, यापेक्षा मी काय सांगू?

सूत उवाच । आनर्तान् स उपव्रज्य स्वृद्धाञ्जनपदान् स्वकान् । दध्मौ दरवरं तेषां विषादं शमयन्निव

सूतमुनी म्हणाले: भगवान आनर्त देशात आणि आपल्या भरभराटीच्या प्रदेशात पोहोचले, आणि त्यांनी मोठ्या आवाजात शंख फुंकला, जणू काही सर्वांचा दुःख दूर करत आहेत.

स उच्चकाशे धवलोदरो दरोऽपि उरुक्रमस्य अधरशोण शोणिमा । दाध्मायमानः करकञ्जसम्पुटे यथाब्जखण्डे कलहंस उत्स्वनः

तो शंख शुभ्र आणि उंच आवाजाचा होता, आणि श्रीकृष्णाच्या तांबड्या ओठांनी स्पर्शलेला, त्यांच्या कमळासारख्या हातात वाजवला गेला, तेव्हा तो जणू कमळाच्या तळ्यातील हंसाच्या आवाजासारखा वाटला.

तमुपश्रुत्य निनदं जगद्‍भयभयावहम् । प्रत्युद्ययुः प्रजाः सर्वा भर्तृदर्शनलालसाः

तो गगनभेदी, भीती दूर करणारा शंखनाद ऐकून, सर्व लोक आपल्या स्वामीचे दर्शन घेण्यासाठी आतुरतेने पुढे आले.

तत्रोपनीतबलयो रवेर्दीपमिवादृताः । आत्मारामं पूर्णकामं निजलाभेन नित्यदा

तेथे जमलेले लोक, आपली शक्ती पुन्हा मिळवून, अंधारात दिव्याचा सन्मान करावा तसा त्यांचा सन्मान करत होते; त्याच्या उपस्थितीने ते नेहमीच समाधानी आणि परिपूर्ण वाटत होते.

प्रीत्युत्फुल्लमुखाः प्रोचुः हर्षगद्‍गदया गिरा । पितरं सर्वसुहृदं अवितारं इवार्भकाः

आनंदाने फुललेल्या चेहऱ्यांनी, हर्षाने गदगदलेल्या स्वरात, त्यांनी आपल्या सर्वांचे रक्षक आणि प्रिय मित्र असलेल्या पित्याशी जसे बोलतात तसे बोलले.

नताः स्म ते नाथ सदाङ्‌घ्रिपङ्‌कजं विरिञ्चवैरिञ्च्य सुरेन्द्र वन्दितम् । परायणं क्षेममिहेच्छतां परं न यत्र कालः प्रभवेत्परः प्रभुः

नाथा, आम्ही नेहमी तुझ्या कमळासारख्या पायांना वंदन करतो, ज्यांना ब्रह्मा, शंकर आणि इंद्रही पूजतात; तूच आमच्यासाठी सर्वोच्च आश्रय आहेस, जिथे काळही काही करू शकत नाही.

भवाय नस्त्वं भव विश्वभावन त्वमेव माताथ सुहृत्पतिः पिता । त्वं सद्‍गुरुर्नः परमं च दैवतं यस्यानुवृत्त्या कृतिनो बभूविम

आमच्या कल्याणासाठी, तूच या विश्वाचा निर्माता, पालनकर्ता आणि रक्षक आहेस; तूच आमची आई, मित्र, स्वामी आणि पिता आहेस; तूच आमचे खरे गुरु आणि सर्वोच्च दैवत आहेस—तुझ्या मागे चालल्यामुळेच आम्ही काहीतरी साध्य केलं.

अहो सनाथा भवता स्म यद्वयं त्रैविष्टपानामपि दूरदर्शनम् । प्रेमस्मित स्निग्ध निरीक्षणाननं पश्येम रूपं तव सर्वसौभगम्

अहो, तुझ्या कृपेने आम्ही खरोखरच सनाथ झालो आहोत, कारण स्वर्गातील देवतांनाही जे क्वचितच पाहायला मिळतं, ते तुझं प्रेमळ हास्य आणि स्नेही कटाक्षांनी उजळलेलं सुंदर रूप आम्ही पाहतो.

यर्ह्यम्बुजाक्षापससार भो भवान् कुरून् मधून् वाथ सुहृद् दिदृक्षया । तत्राब्दकोटिप्रतिमः क्षणो भवेद् रविं विनाक्ष्णोरिव नस्तवाच्युत

कमळनयन, जेव्हा जेव्हा तू कुरू किंवा मधू देशात मित्रांना भेटायला जात होतास, तेव्हा प्रत्येक क्षण कोटी युगांसारखा वाटायचा, जणू सूर्याशिवाय डोळ्यांना काहीच दिसत नाही, तसंच अच्युत, तुझ्याशिवाय आम्हाला काहीच आनंद नाही.

इति चोदीरिता वाचः प्रजानां भक्तवत्सलः । शृण्वानोऽनुग्रहं दृष्ट्या वितन्वन् प्राविशत्पुरम्

अशा प्रकारे लोकांनी या भावना व्यक्त केल्या, तेव्हा भक्तवत्सल भगवान, त्यांचे बोल ऐकत आणि कृपादृष्टी देत, नगरात प्रवेश केला.

मधुभोजदशार्हार्ह कुकुरान्धक वृष्णिभिः । आत्मतुल्य बलैर्गुप्तां नागैर्भोगवतीमिव

मधु, भोज, दशार्ह, कुळकुर, अंधक आणि वृष्णि या आपल्या बळासमान बांधवांनी ज्या शहराचे रक्षण केले, ते जणू नागांनी भोगवतीचे जसे रक्षण केले तसंच सुरक्षित होतं.