श्रीमद्भागवतपुराणम्

तत्र दुन्दुभयो नेदुः देवमानव वादिताः । शशंसुः साधवो राज्ञां खात्पेतुः पुष्पवृष्टयः

त्या वेळी देव आणि माणसांनी वाजवलेल्या नगाऱ्यांचा गजर झाला; सज्जनांनी त्याची स्तुती केली आणि आकाशातून राजावर फुलांचा वर्षाव झाला.

तस्य निर्हरणादीनि सम्परेतस्य भार्गव । युधिष्ठिरः कारयित्वा मुहूर्तं दुःखितोऽभवत्

भीष्मांच्या निधनानंतर, युधिष्ठिराने सर्व विधी नीट पार पाडले; तरी काही काळ तो फार दुःखी राहिला.

तुष्टुवुर्मुनयो हृष्टाः कृष्णं तत् गुह्यनामभिः । ततस्ते कृष्णहृदयाः स्वाश्रमान्प्रययुः पुनः

आनंदी ऋषींनी कृष्णाची गुप्त नावांनी स्तुती केली आणि मग सर्वजण कृष्णमय अंतःकरणाने आपल्या आश्रमात परत गेले.

ततो युधिष्ठिरो गत्वा सहकृष्णो गजाह्वयम् । पितरं सान्त्वयामास गान्धारीं च तपस्विनीम्

नंतर युधिष्ठिर कृष्णासह गजाह्वय येथे गेला आणि आपल्या वडिलांना व तपस्विनी गांधारीला धीर दिला.

पित्रा चानुमतो राजा वासुदेवानुमोदितः । चकार राज्यं धर्मेण पितृपैतामहं विभुः

वडिलांची परवानगी आणि कृष्णाची संमती घेऊन, त्या पराक्रमी राजाने वडील आणि आजोबांकडून मिळालेलं राज्य धर्माने चालवलं.

पयः स्तनाभ्यां सुस्राव नेत्रजैः सलिलैः शिवैः । तदाभिषिच्यमानाभ्यां वीर वीरसुवो मुहुः

मातेला वारंवार आपल्या वीर पुत्राला ओवाळताना, तिच्या स्तनांतून दूध आणि डोळ्यांतून शुभ अश्रू वाहू लागले.

तां शशंसुर्जना राज्ञीं दिष्ट्या ते पुत्र आर्तिहा । प्रतिलब्धश्चिरं नष्टो रक्षिता मण्डलं भुवः

लोकांनी राणीला सांगितलं: 'दैवाच्या कृपेने तुझा पुत्र, दुःख दूर करणारा, दीर्घ काळानंतर परत आला आणि तो आता पृथ्वीचे रक्षण करील.'

अभ्यर्चितस्त्वया नूनं भगवान् प्रणतार्तिहा । यदनुध्यायिनो धीरा मृत्युं जिग्युः सुदुर्जयम्

राणी, नक्कीच तू भगवंताची भक्ती केली आहेस, कारण जे स्थिर मनाने त्याचे ध्यान करतात, ते अगदी जिंकता न येणाऱ्या मृत्यूलाही हरवतात.

लाल्यमानं जनैरेवं ध्रुवं सभ्रातरं नृपः । आरोप्य करिणीं हृष्टः स्तूयमानोऽविशत्पुरम्

जनतेने त्याच्यासह त्याच्या भावांवरही प्रेम केलं; आनंदी राजा हत्तीवर बसून, सर्वांच्या स्तुतीने, शहरात प्रवेश केला.

तत्र तत्रोपसङ्‌कॢप्तैः लसन् मकरतोरणैः । सवृन्दैः कदलीस्तम्भैः पूगपोतैश्च तद्विधैः

प्रत्येक प्रवेशद्वारी सुंदर मकरतोरणे, केळीच्या घडांचे स्तंभ आणि सुपाऱ्यांचे ढीग आकर्षकपणे सजवलेले होते.

चूतपल्लववासःस्रङ्‌ मुक्तादामविलम्बिभिः । उपस्कृतं प्रतिद्वारं अपां कुम्भैः सदीपकैः

प्रत्येक दाराला पाण्याने भरलेले कलश, दिवे, आंब्याच्या कोवळ्या पानांच्या माळा आणि मोत्यांच्या लांब माळांनी सजवले होते.

प्राकारैः गोपुरागारैः शातकुम्भपरिच्छदैः । सर्वतोऽलङ्‌कृतं श्रीमद् विमानशिखरद्युभिः

शहराच्या चहुबाजूंनी तटबंदी, दरवाजे, सोन्याच्या सजावटीने नटलेली घरे आणि राजवाड्यांच्या चमकदार शिखरांनी सर्वत्र शोभा आली होती.

मृष्टचत्वररथ्याट्ट मार्गं चन्दनचर्चितम् । लाजाक्षतैः पुष्पफलैः तण्डुलैर्बलिभिर्युतम्

चौक, रस्ते आणि वेशी स्वच्छ आणि चंदनाने लिंपलेले होते; सर्वत्र लाह्या, अक्षता, फुले, फळे आणि तांदळाच्या नैवेद्याने सजले होते.

ध्रुवाय पथि दृष्टाय तत्र तत्र पुरस्त्रियः । सिद्धार्थाक्षतदध्यम्बु दूर्वापुष्पफलानि च

राजा जेथे जेथे गेला, तेथे तेथे नगरातील स्त्रियांनी त्याच्या स्वागतासाठी सिद्धहस्त अक्षता, दही, पाणी, दुर्वा, फुले आणि फळे आणली.

उपजह्रुः प्रयुञ्जाना वात्सल्यादाशिषः सतीः । शृण्वन् तद्वल्गुगीतानि प्राविशद्‍भवनं पितुः

त्याच्या वडिलांच्या राजवाड्यात तो जात असताना, प्रेमाने त्या सती स्त्रियांनी त्याला आशीर्वाद दिले आणि त्यांच्या गोड, निरागस गाण्यांचा आनंद घेत राहिला.

महामणिव्रातमये स तस्मिन् भवनोत्तमे । लालितो नितरां पित्रा न्यवसद् दिवि देववत्

मोत्यांनी आणि मोठ्या मौल्यवान रत्नांनी सजलेल्या त्या सुंदर राजवाड्यात, वडिलांनी त्याच्यावर अपार प्रेम केले आणि तो जणू काही स्वर्गात देवासारखा राहू लागला.

पयःफेननिभाः शय्या दान्ता रुक्मपरिच्छदाः । आसनानि महार्हाणि यत्र रौक्मा उपस्कराः

तेथे दूधाच्या फेसासारख्या शुभ्र गाद्या, सोन्याच्या कडांनी सजवलेल्या होत्या; आसने अतिशय मौल्यवान होती आणि सगळे सामान सोन्याचे बनवलेले होते.

यत्र स्फटिककुड्येषु महामारकतेषु च । मणिप्रदीपा आभान्ति ललनारत्‍नसंयुताः

त्या ठिकाणी, स्फटिकाच्या भिंतींवर आणि मोठ्या पाचूच्या दगडांवर, स्त्रियांच्या दागिन्यांतील रत्नांनी सजवलेले दिवे झगमगत होते.

उद्यानानि च रम्याणि विचित्रैरमरद्रुमैः । कूजद्विहङ्‌गमिथुनैः गायन्मत्तमधुव्रतैः

तेथे रम्य बागा होत्या, जिथे अद्भुत अमरवृक्ष होते, आणि त्यात किलबिल करणाऱ्या पक्ष्यांची जोडपी व गाणारे, मधुर गुंजारव करणारे मधमाशा भरपूर होत्या.

वाप्यो वैदूर्यसोपानाः पद्मोत्पलकुमुद्वतीः । हंसकारण्डवकुलैः जुष्टाश्चक्राह्वसारसैः

तेथे वैडूर्याच्या पायऱ्यांनी सजवलेल्या तळी होत्या, ज्यात कमळ, पांढरी कमळे आणि कुमुदिनी फुलांनी भरलेली होती; हंस, बगळे आणि चक्रवाक पक्ष्यांनी ती तळी गजबजलेली होती.

उत्तानपादो राजर्षिः प्रभावं तनयस्य तम् । श्रुत्वा दृष्ट्वाद्‍भुततमं प्रपेदे विस्मयं परम्

राजर्षी उत्तानपाद यांनी आपल्या मुलाच्या अद्भुत कीर्तीबद्दल ऐकून आणि पाहून, मनोमन अत्यंत आश्चर्यचकित झाले.

वीक्ष्योढवयसं तं च प्रकृतीनां च सम्मतम् । अनुरक्तप्रजं राजा ध्रुवं चक्रे भुवः पतिम्

त्याला मोठा झालेला, प्रजेच्या प्रेमात आणि मंत्र्यांच्या मान्यतेत पाहून, राजाने ध्रुवाला पृथ्वीचा राजा बनवले.

आत्मानं च प्रवयसं आकलय्य विशाम्पतिः । वनं विरक्तः प्रातिष्ठद् विमृशन्नात्मनो गतिम्

आपण आता वयोवृद्ध झालो आहोत हे जाणून, त्या राजाने मनाशी वैराग्य धरून, आत्म्याच्या मार्गाचा विचार करत वनात जाण्याचा निर्णय घेतला.

शौनक उवाच । (वंशस्थ) हत्वा स्वरिक्थस्पृध आततायिनो युधिष्ठिरो धर्मभृतां वरिष्ठः । सहानुजैः प्रत्यवरुद्धभोजनः कथं प्रवृत्तः किमकारषीत्ततः

शौनक म्हणाले: धर्मात श्रेष्ठ असलेल्या युधिष्ठिराने, आपले राज्य आणि संपत्ती हवे असलेल्या शत्रूंना युद्धात हरवून, भावांसह आपली जेवणाची व्यवस्था पक्की केली. त्यानंतर त्याने पुढे काय केले? तो कसा वागला?

सूत उवाच । वंशं कुरोर्वंशदवाग्निनिर्हृतं संरोहयित्वा भवभावनो हरिः । निवेशयित्वा निजराज्य ईश्वरो युधिष्ठिरं प्रीतमना बभूव ह

सूतो म्हणाले: जगाचा सर्जनहार हरिने, स्वतःच्या वंशातील अग्नीने नष्ट झालेला कुरुवंश पुन्हा उभा केला आणि युधिष्ठिराला त्याच्या स्वतःच्या राज्यावर बसवून, मनापासून संतुष्ट झाला.

निशम्य भीष्मोक्तमथाच्युतोक्तं प्रवृत्त विज्ञान विधूत विभ्रमः । शशास गामिन्द्र इवाजिताश्रयः परिध्युपान्तां अनुजानुवर्तितः

भीष्म आणि अच्युत यांच्या वचनांनी, खरी ज्ञान मिळाल्याने सगळे संभ्रम दूर झाले. मग युधिष्ठिराने, अपराजितांच्या पाठिंब्याने, भावांच्या सहकार्याने, इंद्रासारखा पृथ्वीचे राज्य केले.

(अनुष्टुप्) कामं ववर्ष पर्जन्यः सर्वकामदुघा मही । सिषिचुः स्म व्रजान् गावः पयसोधस्वतीर्मुदा

पर्जन्याने इच्छेप्रमाणे पाऊस पाडला, पृथ्वीने सर्व काही मनासारखे फळ दिले आणि गायींनी आनंदाने गावभर दूधाचा वर्षाव केला.

नद्यः समुद्रा गिरयः सवनस्पतिवीरुधः । फलन्त्योषधयः सर्वाः कामं अन्वृतु तस्य वै

नद्या, समुद्र, पर्वत, वन आणि सर्व औषधी वनस्पतींनी त्याच्या इच्छेप्रमाणे फळे दिली.

नाधयो व्याधयः क्लेशा दैवभूतात्महेतवः । अजातशत्रौ अवभवन् जन्तूनां राज्ञि कर्हिचित्

ज्याचा शत्रू कधीच जन्मला नाही अशा त्या राजाच्या काळात, नशीब, इतर जीव किंवा स्वतःच्या कारणांमुळे कोणत्याही प्राण्यांना आजार, रोग किंवा त्रास कधीच झाला नाही.