श्रीमद्भागवतपुराणम्

निशम्य भीमगदितं द्रौपद्याश्च चतुर्भुजः । आलोक्य वदनं सख्युः इदमाह हसन्निव

भीमाचे आणि द्रौपदीचे शब्द ऐकून, चतुर्भुज भगवान आपल्या मित्राच्या चेहऱ्याकडे पाहून मंद हसत असे म्हणाले.

श्रीभगवानुवाच । ब्रह्मबंधुर्न हन्तव्य आततायी वधार्हणः । मयैवोभयमाम्नातं परिपाह्यनुशासनम्

श्रीभगवान म्हणाले: ब्राह्मणाचा वध करायचा नाही, जरी तो आक्रमक असला तरी; पण आक्रमकाचा वध योग्य आहे. मी दोन्ही बाजू सांगितल्या आहेत—माझ्या आज्ञेचे पालन करा.

कुरु प्रतिश्रुतं सत्यं यत्तत् सांत्वयता प्रियाम् । प्रियं च भीमसेनस्य पाञ्चाल्या मह्यमेव च

कुरु, तू जी शपथ घेतलीस ती पूर्ण कर. ती तुझ्या प्रियेला दिली होतीस तिचं मन शांत करण्यासाठी. ती गोष्ट भीमसेनाला, द्रौपदीला आणि मलाही अत्यंत प्रिय आहे.

सूत उवाच । अर्जुनः सहसाऽऽज्ञाय हरेर्हार्दमथासिना । मणिं जहार मूर्धन्यं द्विजस्य सहमूर्धजम्

सूतमुनी म्हणाले: अर्जुनाने हरिच्या मनातलं जाणलं आणि क्षणातच तलवारीने त्या द्विजाच्या डोक्यावरचा रत्न केसांसकट कापून घेतला.

विमुच्य रशनाबद्धं बालहत्याहतप्रभम् । तेजसा मणिना हीनं शिबिरान् निरयापयत्

त्याला कमरेला दोरीने बांधलेलं सोडून दिलं, कारण बालहत्येच्या पापामुळे त्याचा तेज कमी झाला होता आणि रत्नही गेलं होतं. मग त्याला छावणीतून बाहेर नेलं.

वपनं द्रविणादानं स्थानान् निर्यापणं तथा । एष हि ब्रह्मबंधूनां वधो नान्योऽस्ति दैहिकः

डोकं मुंडणं, संपत्ती काढून घेणं आणि गावाबाहेर हाकलणं—हेच केवळ नावाचे ब्राह्मण असणाऱ्यांना देहदंड आहे; याशिवाय दुसरा कोणताही शारीरिक दंड नाही.

पुत्रशोकातुराः सर्वे पाण्डवाः सह कृष्णया । स्वानां मृतानां यत्कृत्यं चक्रुर्निर्हरणादिकम्

सर्व पांडव आणि कृष्णा, पुत्रशोकाने व्याकुळ झालेले, आपल्या मृत बांधवांचे अंत्यविधी व इतर कर्तव्ये पूर्ण करू लागले.

अथ सप्तमोऽध्यायः । श्रीभगवानुवाच। यदात्थ मां महाभाग तच्चिकीर्षितमेव मे। ब्रह्मा भवो लोकपालाः स्वर्वासं मेऽभिकाङ्क्षिणः

आता सातवा अध्याय. श्रीभगवान म्हणाले: हे महाभागा, तू जे विचारलंस तेच मला करायचं आहे. ब्रह्मा, शंकर आणि सर्व लोकपाल माझ्या लोकात राहायला इच्छितात.

प्रजाः पुपुषतुः प्रीतौ दम्पती पुत्रवत्सलौ। शृण्वन्तौ कूजितं तासां निर्वृतौ कलभाषितैः

त्या दोघांनी आपल्या मुलांवर जशी माया केली, तशीच प्रजेवरही केली. त्यांच्या गोड बोलण्याने आणि किलबिलाटाने ते दोघेही आनंदी झाले आणि सगळ्या लोकांनी सुखात भरभराट केली.

तासां पतत्रैः सुस्पर्शैः कूजितैर्मुग्धचेष्टितैः। प्रत्युद्गमैरदीनानां पितरौ मुदमापतुः

त्यांच्या पंखांच्या मऊ स्पर्शाने, किलबिलाटाने आणि गोड हालचालींनी, जेव्हा ती पिल्लं जवळ आली, तेव्हा त्यांच्या दु:खरहित आईवडिलांना मोठा आनंद झाला.

स्नेहानुबद्धहृदयावन्योन्यं विष्णुमायया। विमोहितौ दीनधियौ शिशून्पुपुषतुः प्रजाः

मायेने दोघांची मनं एकमेकांशी घट्ट बांधली गेली होती. विष्णूच्या मायेने ते दोघंही मोहात पडले आणि दु:खी मनाने आपल्या मुलांना आणि प्रजेला वाढवू लागले.

एकदा जग्मतुस्तासामन्नार्थं तौ कुटुम्बिनौ। परितः कानने तस्मिन्नर्थिनौ चेरतुश्चिरम्

एकदा ते दोघं घरातली मुलं लक्षात ठेवून, त्यांच्यासाठी अन्न मिळवायला जंगलात गेले आणि तिथे खूप वेळ अन्नासाठी भटकत राहिले.

दृष्ट्वा तान्लुब्धकः कश्चिद्यदृच्छातो वनेचरः। जगृहे जालमातत्य चरतः स्वालयान्तिके

अचानक एक शिकारी तिथे आला. त्याने त्या पिल्लांना त्यांच्या घरट्याजवळ फिरताना पाहिलं आणि जाळं टाकून त्यांना पकडलं.

कपोतश्च कपोती च प्रजापोषे सदोत्सुकौ। गतौ पोषणमादाय स्वनीडमुपजग्मतुः

तो नर आणि मादी कपोत नेहमी आपल्या मुलांना वाढवण्यासाठी उत्सुक असायचे. अन्न मिळवून ते दोघं आपल्या घरट्यात परत आले.

कपोती स्वात्मजान्वीक्ष्य बालकान्जालसंवृतान्। तानभ्यधावत्क्रोशन्ती क्रोशतो भृशदुःखिता

ती मादी कपोती, आपल्या मुलांना जाळ्यात अडकलेलं पाहून, मोठ्या वेदनेने ओरडत त्यांच्याकडे धावली.

सासकृत्स्नेहगुणिता! दीनचित्ताजमायया। स्वयं चाबध्यत शिचा बद्धान्पश्यन्त्यपस्मृतिः

ती मादी, मायेने आणि दु:खाने भरलेली, मोहाने अंध झाली होती. आपल्या मुलांना बांधलेलं पाहून, ती स्वतःही जाळ्यात अडकली आणि भान हरपली.

कपोतः स्वात्मजान्बद्धानात्मनोऽप्यधिकान्प्रियान्। भार्यां चात्मसमां दीनो विललापातिदुःखितः

तो नर कपोत, आपल्या जीवापेक्षा प्रिय असलेल्या मुलांना आणि स्वतःसमान असलेल्या पत्नीला जाळ्यात अडकलेलं पाहून, फारच दु:खी होऊन रडू लागला.

अहो मे पश्यतापायमल्पपुण्यस्य दुर्मतेः। अतृप्तस्याकृतार्थस्य गृहस्त्रैवर्गिको हतः

अरे बापरे, माझं हे दु:ख पाहा! माझ्या अल्प पुण्यामुळे आणि मूर्खपणामुळे, मी कधीच तृप्त झालो नाही, काही साध्य केलं नाही, आणि गृहस्थ म्हणून माझं त्रिवर्गाचं जीवनही वाया गेलं.

अनुरूपानुकूला च यस्य मे पतिदेवता। शून्ये गृहे मां सन्त्यज्य पुत्रैः स्वर्याति साधुभिः

जी माझ्यासाठी अनुरूप आणि सदा साथ देणारी, पतीला देव मानणारी पत्नी होती, ती आता या रिकाम्या घरात मला सोडून, आपल्या मुलांसह, सद्गतीला गेली.

सोऽहं शून्ये गृहे दीनो मृतदारो मृतप्रजः। जिजीविषे किमर्थं वा विधुरो दुःखजीवितः

आता मी या ओसाड घरात, पत्नी आणि मुलांशिवाय, एकटा, दु:खी, अशा वेदनायुक्त जीवनात जगावं तरी कशासाठी?

तांस्तथैवावृतान् शिग्भिर्मृत्युग्रस्तान्विचेष्टतः। स्वयं च कृपणः शिक्षु पश्यन्नप्यबुधोऽपतत्

मरणाच्या भीतीने घेरलेले, स्वतःची पिल्लं वेढलेली आणि असहाय्यपणे तडफडणारा तो दयनीय पक्षी, बाण दिसत असूनही, अज्ञानामुळे खाली पडला.

तं लब्ध्वा लुब्धकः क्रूरः कपोतं गृहमेधिनम्। कपोतकान्कपोतीं च सिद्धार्थः प्रययौ गृहम्

मग त्या निर्दयी शिकाऱ्याने, आपला हेतू साध्य करून, तो कपोत, त्याची जोडीदार आणि पिल्लं — हे सर्व घरदार असलेले — पकडून आपल्या घरी नेले.

एवं कुटुम्ब्यशान्तात्मा द्वन्द्वारामः पतत्रिवत्। पुष्णन्कुटुम्बं कृपणः सानुबन्धोऽवसीदति

अशा प्रकारे, ज्याचे मन घराच्या मोहात शांत नाही, द्वैतात रमणारा आणि कुटुंबाच्या बंधनात अडकलेला गृहस्थ, पक्ष्यासारखा, आपल्या नात्यांमुळे खालीच जातो.

यः प्राप्य मानुषं लोकं मुक्तिद्वारमपावृतम्। गृहेषु खगवत्सक्तस्तमारूढच्युतं विदुः

जो माणसाचा जन्म घेऊन, मुक्तीचं दार उघडं असताना, घराच्या मोहात पक्ष्यासारखा अडकतो, त्याला लोक वर गेलेला पण पुन्हा खाली पडलेला समजतात.

सूत उवाच । (अनुष्टुप्) अथ ते सम्परेतानां स्वानामुदकमिच्छताम् । दातुं सकृष्णा गङ्गायां पुरस्कृत्य ययुः स्त्रियः

सूतमुनी म्हणाले: मग आपल्या मरण पावलेल्या नातेवाईकांसाठी पाणी द्यायचं म्हणून, कृष्णा पुढे राहून सर्व स्त्रिया गंगेकडे गेल्या.

ते निनीयोदकं सर्वे विलप्य च भृशं पुनः । आप्लुता हरिपादाब्जः अजःपूतसरिज्जले

सर्वांनी पाणी अर्पण केलं आणि पुन्हा पुन्हा फार रडल्या. मग त्या सर्वांनी हरीच्या पावन पायांनी आणि अजाच्या पवित्र जलाने शुद्ध झालेल्या नदीत स्नान केलं.

तत्रासीनं कुरुपतिं धृतराष्ट्रं सहानुजम् । गान्धारीं पुत्रशोकार्तां पृथां कृष्णां च माधवः

तेथे माधवाने कुरुराज धृतराष्ट्र, त्याचा भाऊ, पुत्रशोकाने व्याकुळ गंधारी, पृथाआणि कृष्णा यांना बसलेले पाहिले.

सांत्वयामास मुनिभिः हतबंधून् शुचार्पितान् । भूतेषु कालस्य गतिं दर्शयन् अप्रतिक्रियाम्

त्यांनी, ऋषींसह, आपले बांधव गमावून दुःखाने भरलेल्या सर्वांना समजावलं आणि सर्व जीवांमध्ये काळाची अपरिहार्य चाल दाखवली, जी कुणीही थांबवू शकत नाही.

साधयित्वाजातशत्रोः स्वं राज्यं कितवैर्हृतम् । घातयित्वासतो राज्ञः कचस्पर्शक्षतायुषः

अजातशत्रूचं जिंकलेलं राज्य पुन्हा मिळवून दिलं आणि काचाच्या स्पर्शाने आयुष्य कलुषित झालेल्या दुष्ट राजांना संपवून, त्याने आपलं कार्य पूर्ण केलं.