श्रीमद्भागवतपुराणम्

(वंशस्थ) तथाहृतं पशुवत्पाशबद्धं अवाङ्मुखं कर्मजुगुप्सितेन । निरीक्ष्य कृष्णापकृतं गुरोः सुतं वामस्वभावा कृपया ननाम च

गुरूंचा मुलगा दोरीने बांधलेला, अपराधामुळे मान खाली घालून, पशूसारखा आणलेला आणि कृष्णाने त्याचा तेज हिरावून घेतलेला पाहून, कोमल स्वभावाची कृपी दयाळूपणाने वाकली.

(अनुष्टुप्) उवाच चासहन्त्यस्य बंधनानयनं सती । मुच्यतां मुच्यतां एष ब्राह्मणो नितरां गुरुः

ती सती त्याला बांधलेले आणि नेलेले पाहू शकली नाही. तिने म्हटले, 'सोडा, सोडा! हा ब्राह्मण आहे, खरा गुरू आहे.'

सरहस्यो धनुर्वेदः सविसर्गोपसंयमः । अस्त्रग्रामश्च भवता शिक्षितो यदनुग्रहात्

तू धनुर्विद्येचे सर्व गुपित, अस्त्रांचा उपयोग आणि परत घेणे, तसेच अस्त्रांचा समूह, हे सर्व त्याच्या कृपेने शिकला आहेस.

स एष भगवान् द्रोणः प्रजारूपेण वर्तते । तस्यात्मनोऽर्धं पत्‍न्याः ते नान्वगाद् वीरसूः कृपी

तोच भगवंत द्रोण आता आपल्या पुत्राच्या रूपात आहे; त्याच्या अर्ध्या अस्तित्वाचा अंश या वीर पुत्राला जन्म देणाऱ्या कृपीमध्ये आहे.

तद् धर्मज्ञ महाभाग भवद्‌भिः र्गौरवं कुलम् । वृजिनं नार्हति प्राप्तुं पूज्यं वन्द्यमभीक्ष्णशः

म्हणून, धर्म जाणणाऱ्या महाभागा, तुमच्या पूज्य आणि वंदनीय कुलावर असे कलंक येऊ नये.

मा रोदीदस्य जननी गौतमी पतिदेवता । यथाहं मृतवत्साऽर्ता रोदिम्यश्रुमुखी मुहुः

त्याची आई गौतमी, जी पतीला देव मानते, तिने माझ्यासारखी, अश्रूंनी ओलेलेले तोंड घेऊन, वारंवार रडू नये.

यैः कोपितं ब्रह्मकुलं राजन्यैरजितात्मभिः । तत् कुलं प्रदहत्याशु सानुबंधं शुचार्पितम्

राजे जर ब्राह्मणांना रागवतात, तर ते ब्राह्मण कुल शुद्ध असले तरी त्यांना आणि त्यांच्या नातेवाईकांना लवकरच नष्ट करते.

सूत उवाच । धर्म्यं न्याय्यं सकरुणं निर्व्यलीकं समं महत् । राजा धर्मसुतो राज्ञ्याः प्रत्यनंदद् वचो द्विजाः

सूतमुनी म्हणाले: धर्मपुत्र राजा युधिष्ठिराने राणीचे योग्य, न्याय्य, दयाळू, खरी आणि समतेची वाणी मान्य केली, हे ब्राह्मणहो.

नकुलः सहदेवश्च युयुधानो धनंजयः । भगवान् देवकीपुत्रो ये चान्ये याश्च योषितः

नकुल, सहदेव, युयुधान, धनंजय, देवकीचा पुत्र आणि इतर पुरुष व स्त्रिया तिथे उपस्थित होते.

तत्राहामर्षितो भीमः तस्य श्रेयान् वधः स्मृतः । न भर्तुर्नात्मनश्चार्थे योऽहन् सुप्तान् शिशून् वृथा

तेव्हा भीमाने रागाने सांगितले की, जो झोपलेल्या मुलांना, स्वतःच्या किंवा स्वामीच्या हेतूसाठी नव्हे, विनाकारण मारतो, त्याचा मृत्यूच योग्य आहे.

निशम्य भीमगदितं द्रौपद्याश्च चतुर्भुजः । आलोक्य वदनं सख्युः इदमाह हसन्निव

भीमाचे आणि द्रौपदीचे शब्द ऐकून, चतुर्भुज भगवान आपल्या मित्राच्या चेहऱ्याकडे पाहून मंद हसत असे म्हणाले.

श्रीभगवानुवाच । ब्रह्मबंधुर्न हन्तव्य आततायी वधार्हणः । मयैवोभयमाम्नातं परिपाह्यनुशासनम्

श्रीभगवान म्हणाले: ब्राह्मणाचा वध करायचा नाही, जरी तो आक्रमक असला तरी; पण आक्रमकाचा वध योग्य आहे. मी दोन्ही बाजू सांगितल्या आहेत—माझ्या आज्ञेचे पालन करा.

कुरु प्रतिश्रुतं सत्यं यत्तत् सांत्वयता प्रियाम् । प्रियं च भीमसेनस्य पाञ्चाल्या मह्यमेव च

कुरु, तू जी शपथ घेतलीस ती पूर्ण कर. ती तुझ्या प्रियेला दिली होतीस तिचं मन शांत करण्यासाठी. ती गोष्ट भीमसेनाला, द्रौपदीला आणि मलाही अत्यंत प्रिय आहे.

सूत उवाच । अर्जुनः सहसाऽऽज्ञाय हरेर्हार्दमथासिना । मणिं जहार मूर्धन्यं द्विजस्य सहमूर्धजम्

सूतमुनी म्हणाले: अर्जुनाने हरिच्या मनातलं जाणलं आणि क्षणातच तलवारीने त्या द्विजाच्या डोक्यावरचा रत्न केसांसकट कापून घेतला.

विमुच्य रशनाबद्धं बालहत्याहतप्रभम् । तेजसा मणिना हीनं शिबिरान् निरयापयत्

त्याला कमरेला दोरीने बांधलेलं सोडून दिलं, कारण बालहत्येच्या पापामुळे त्याचा तेज कमी झाला होता आणि रत्नही गेलं होतं. मग त्याला छावणीतून बाहेर नेलं.

वपनं द्रविणादानं स्थानान् निर्यापणं तथा । एष हि ब्रह्मबंधूनां वधो नान्योऽस्ति दैहिकः

डोकं मुंडणं, संपत्ती काढून घेणं आणि गावाबाहेर हाकलणं—हेच केवळ नावाचे ब्राह्मण असणाऱ्यांना देहदंड आहे; याशिवाय दुसरा कोणताही शारीरिक दंड नाही.

पुत्रशोकातुराः सर्वे पाण्डवाः सह कृष्णया । स्वानां मृतानां यत्कृत्यं चक्रुर्निर्हरणादिकम्

सर्व पांडव आणि कृष्णा, पुत्रशोकाने व्याकुळ झालेले, आपल्या मृत बांधवांचे अंत्यविधी व इतर कर्तव्ये पूर्ण करू लागले.

अथ सप्तमोऽध्यायः । श्रीभगवानुवाच। यदात्थ मां महाभाग तच्चिकीर्षितमेव मे। ब्रह्मा भवो लोकपालाः स्वर्वासं मेऽभिकाङ्क्षिणः

आता सातवा अध्याय. श्रीभगवान म्हणाले: हे महाभागा, तू जे विचारलंस तेच मला करायचं आहे. ब्रह्मा, शंकर आणि सर्व लोकपाल माझ्या लोकात राहायला इच्छितात.

प्रजाः पुपुषतुः प्रीतौ दम्पती पुत्रवत्सलौ। शृण्वन्तौ कूजितं तासां निर्वृतौ कलभाषितैः

त्या दोघांनी आपल्या मुलांवर जशी माया केली, तशीच प्रजेवरही केली. त्यांच्या गोड बोलण्याने आणि किलबिलाटाने ते दोघेही आनंदी झाले आणि सगळ्या लोकांनी सुखात भरभराट केली.

तासां पतत्रैः सुस्पर्शैः कूजितैर्मुग्धचेष्टितैः। प्रत्युद्गमैरदीनानां पितरौ मुदमापतुः

त्यांच्या पंखांच्या मऊ स्पर्शाने, किलबिलाटाने आणि गोड हालचालींनी, जेव्हा ती पिल्लं जवळ आली, तेव्हा त्यांच्या दु:खरहित आईवडिलांना मोठा आनंद झाला.

स्नेहानुबद्धहृदयावन्योन्यं विष्णुमायया। विमोहितौ दीनधियौ शिशून्पुपुषतुः प्रजाः

मायेने दोघांची मनं एकमेकांशी घट्ट बांधली गेली होती. विष्णूच्या मायेने ते दोघंही मोहात पडले आणि दु:खी मनाने आपल्या मुलांना आणि प्रजेला वाढवू लागले.

एकदा जग्मतुस्तासामन्नार्थं तौ कुटुम्बिनौ। परितः कानने तस्मिन्नर्थिनौ चेरतुश्चिरम्

एकदा ते दोघं घरातली मुलं लक्षात ठेवून, त्यांच्यासाठी अन्न मिळवायला जंगलात गेले आणि तिथे खूप वेळ अन्नासाठी भटकत राहिले.

दृष्ट्वा तान्लुब्धकः कश्चिद्यदृच्छातो वनेचरः। जगृहे जालमातत्य चरतः स्वालयान्तिके

अचानक एक शिकारी तिथे आला. त्याने त्या पिल्लांना त्यांच्या घरट्याजवळ फिरताना पाहिलं आणि जाळं टाकून त्यांना पकडलं.

कपोतश्च कपोती च प्रजापोषे सदोत्सुकौ। गतौ पोषणमादाय स्वनीडमुपजग्मतुः

तो नर आणि मादी कपोत नेहमी आपल्या मुलांना वाढवण्यासाठी उत्सुक असायचे. अन्न मिळवून ते दोघं आपल्या घरट्यात परत आले.

कपोती स्वात्मजान्वीक्ष्य बालकान्जालसंवृतान्। तानभ्यधावत्क्रोशन्ती क्रोशतो भृशदुःखिता

ती मादी कपोती, आपल्या मुलांना जाळ्यात अडकलेलं पाहून, मोठ्या वेदनेने ओरडत त्यांच्याकडे धावली.

सासकृत्स्नेहगुणिता! दीनचित्ताजमायया। स्वयं चाबध्यत शिचा बद्धान्पश्यन्त्यपस्मृतिः

ती मादी, मायेने आणि दु:खाने भरलेली, मोहाने अंध झाली होती. आपल्या मुलांना बांधलेलं पाहून, ती स्वतःही जाळ्यात अडकली आणि भान हरपली.

कपोतः स्वात्मजान्बद्धानात्मनोऽप्यधिकान्प्रियान्। भार्यां चात्मसमां दीनो विललापातिदुःखितः

तो नर कपोत, आपल्या जीवापेक्षा प्रिय असलेल्या मुलांना आणि स्वतःसमान असलेल्या पत्नीला जाळ्यात अडकलेलं पाहून, फारच दु:खी होऊन रडू लागला.

अहो मे पश्यतापायमल्पपुण्यस्य दुर्मतेः। अतृप्तस्याकृतार्थस्य गृहस्त्रैवर्गिको हतः

अरे बापरे, माझं हे दु:ख पाहा! माझ्या अल्प पुण्यामुळे आणि मूर्खपणामुळे, मी कधीच तृप्त झालो नाही, काही साध्य केलं नाही, आणि गृहस्थ म्हणून माझं त्रिवर्गाचं जीवनही वाया गेलं.

अनुरूपानुकूला च यस्य मे पतिदेवता। शून्ये गृहे मां सन्त्यज्य पुत्रैः स्वर्याति साधुभिः

जी माझ्यासाठी अनुरूप आणि सदा साथ देणारी, पतीला देव मानणारी पत्नी होती, ती आता या रिकाम्या घरात मला सोडून, आपल्या मुलांसह, सद्गतीला गेली.