श्रीमद्भागवतपुराणम्

प्रजोपप्लवमालक्ष्य लोकव्यतिकरं च तम् । मतं च वासुदेवस्य संजहारार्जुनो द्वयम्

लोकांमध्ये निर्माण झालेली घबराट आणि जगातला गोंधळ पाहून, वासुदेवाच्या आज्ञेचे स्मरण करून अर्जुनाने दोन्ही अस्त्रे मागे घेतली.

तत आसाद्य तरसा दारुणं गौतमीसुतम् । बबंधामर्षताम्राक्षः पशुं रशनया यथा

मग अर्जुनाने वेगाने जाऊन, रागाने डोळे लाल झालेले, त्या गौतमीपुत्राला जसे जनावराला दोरीने बांधतात तसे घट्ट बांधले.

शिबिराय निनीषन्तं रज्ज्वा बद्ध्वा रिपुं बलात् । प्राहार्जुनं प्रकुपितो भगवान् अंबुजेक्षणः

शत्रूला दोरीने बांधून छावणीत नेत असताना, कमळासारख्या डोळ्यांचा भगवंत रागाने अर्जुनाला म्हणाला.

मैनं पार्थार्हसि त्रातुं ब्रह्मबंधुमिमं जहि । यो असौ अनागसः सुप्तान् अवधीन्निशि बालकान्

पार्था, या ब्राह्मणबांधवाला वाचवू नकोस, त्याचा वध कर; कारण याने निष्पाप, झोपलेल्या मुलांना रात्री मारले आहे.

मत्तं प्रमत्तमुन्मत्तं सुप्तं बालं स्त्रियं जडम् । प्रपन्नं विरथं भीतं न रिपुं हन्ति धर्मवित्

जो धर्म जाणतो तो मद्यपी, वेडा, झोपलेला, लहान मूल, स्त्री, मंद, शरण आलेला, शस्त्र नसलेला किंवा घाबरलेला शत्रू यांना कधीच मारत नाही.

स्वप्राणान्यः परप्राणैः प्रपुष्णात्यघृणः खलः । तद् वधस्तस्य हि श्रेयो यद् दोषाद्यात्यधः पुमान्

जो दुष्ट माणूस दुसऱ्यांचे प्राण घेऊन स्वतःचे जीवन जगतो, त्याच्यात दया नसते. अशा पापी माणसाचा मृत्यूच त्याला अधिक चांगला, कारण अशा पापामुळे तो अधःपाताला जातो.

प्रतिश्रुतं च भवता पाञ्चाल्यै श्रृण्वतो मम । आहरिष्ये शिरस्तस्य यस्ते मानिनि पुत्रहा

तू द्रौपदीला, माझ्या ऐकण्यात, असे वचन दिले होते की, 'तुझ्या मुलांना मारणाऱ्याचे डोके मी आणीन.'

तदसौ वध्यतां पाप आतताय्यात्मबंधुहा । भर्तुश्च विप्रियं वीर कृतवान् कुलपांसनः

म्हणून हा पापी, जो आपला शत्रू आहे, आप्तांचा हत्यारा आहे आणि ज्याने आपल्या स्वामीला अप्रिय असे कृत्य केले, त्याचा वध करावा.

सूत उवाच । एवं परीक्षता धर्मं पार्थः कृष्णेन चोदितः । नैच्छद् हन्तुं गुरुसुतं यद्यप्यात्महनं महान्

सूतमुनी म्हणाले: धर्माचा विचार करत असताना आणि कृष्णाने आग्रह केला तरी, अर्जुनाने गुरूंच्या पुत्राचा वध करायचा नाकारला, जरी तो मोठा अपराधी होता.

अथोपेत्य स्वशिबिरं गोविंदप्रियसारथिः । न्यवेदयत् तं प्रियायै शोचन्त्या आत्मजान् हतान्

नंतर, गोविंदाचा प्रिय सारथी आपल्या छावणीत परतला आणि आपल्या पत्नीला, जी आपल्या मुलांच्या मृत्यूमुळे दुःखी होती, सर्व सांगितले.

(वंशस्थ) तथाहृतं पशुवत्पाशबद्धं अवाङ्मुखं कर्मजुगुप्सितेन । निरीक्ष्य कृष्णापकृतं गुरोः सुतं वामस्वभावा कृपया ननाम च

गुरूंचा मुलगा दोरीने बांधलेला, अपराधामुळे मान खाली घालून, पशूसारखा आणलेला आणि कृष्णाने त्याचा तेज हिरावून घेतलेला पाहून, कोमल स्वभावाची कृपी दयाळूपणाने वाकली.

(अनुष्टुप्) उवाच चासहन्त्यस्य बंधनानयनं सती । मुच्यतां मुच्यतां एष ब्राह्मणो नितरां गुरुः

ती सती त्याला बांधलेले आणि नेलेले पाहू शकली नाही. तिने म्हटले, 'सोडा, सोडा! हा ब्राह्मण आहे, खरा गुरू आहे.'

सरहस्यो धनुर्वेदः सविसर्गोपसंयमः । अस्त्रग्रामश्च भवता शिक्षितो यदनुग्रहात्

तू धनुर्विद्येचे सर्व गुपित, अस्त्रांचा उपयोग आणि परत घेणे, तसेच अस्त्रांचा समूह, हे सर्व त्याच्या कृपेने शिकला आहेस.

स एष भगवान् द्रोणः प्रजारूपेण वर्तते । तस्यात्मनोऽर्धं पत्‍न्याः ते नान्वगाद् वीरसूः कृपी

तोच भगवंत द्रोण आता आपल्या पुत्राच्या रूपात आहे; त्याच्या अर्ध्या अस्तित्वाचा अंश या वीर पुत्राला जन्म देणाऱ्या कृपीमध्ये आहे.

तद् धर्मज्ञ महाभाग भवद्‌भिः र्गौरवं कुलम् । वृजिनं नार्हति प्राप्तुं पूज्यं वन्द्यमभीक्ष्णशः

म्हणून, धर्म जाणणाऱ्या महाभागा, तुमच्या पूज्य आणि वंदनीय कुलावर असे कलंक येऊ नये.

मा रोदीदस्य जननी गौतमी पतिदेवता । यथाहं मृतवत्साऽर्ता रोदिम्यश्रुमुखी मुहुः

त्याची आई गौतमी, जी पतीला देव मानते, तिने माझ्यासारखी, अश्रूंनी ओलेलेले तोंड घेऊन, वारंवार रडू नये.

यैः कोपितं ब्रह्मकुलं राजन्यैरजितात्मभिः । तत् कुलं प्रदहत्याशु सानुबंधं शुचार्पितम्

राजे जर ब्राह्मणांना रागवतात, तर ते ब्राह्मण कुल शुद्ध असले तरी त्यांना आणि त्यांच्या नातेवाईकांना लवकरच नष्ट करते.

सूत उवाच । धर्म्यं न्याय्यं सकरुणं निर्व्यलीकं समं महत् । राजा धर्मसुतो राज्ञ्याः प्रत्यनंदद् वचो द्विजाः

सूतमुनी म्हणाले: धर्मपुत्र राजा युधिष्ठिराने राणीचे योग्य, न्याय्य, दयाळू, खरी आणि समतेची वाणी मान्य केली, हे ब्राह्मणहो.

नकुलः सहदेवश्च युयुधानो धनंजयः । भगवान् देवकीपुत्रो ये चान्ये याश्च योषितः

नकुल, सहदेव, युयुधान, धनंजय, देवकीचा पुत्र आणि इतर पुरुष व स्त्रिया तिथे उपस्थित होते.

तत्राहामर्षितो भीमः तस्य श्रेयान् वधः स्मृतः । न भर्तुर्नात्मनश्चार्थे योऽहन् सुप्तान् शिशून् वृथा

तेव्हा भीमाने रागाने सांगितले की, जो झोपलेल्या मुलांना, स्वतःच्या किंवा स्वामीच्या हेतूसाठी नव्हे, विनाकारण मारतो, त्याचा मृत्यूच योग्य आहे.

निशम्य भीमगदितं द्रौपद्याश्च चतुर्भुजः । आलोक्य वदनं सख्युः इदमाह हसन्निव

भीमाचे आणि द्रौपदीचे शब्द ऐकून, चतुर्भुज भगवान आपल्या मित्राच्या चेहऱ्याकडे पाहून मंद हसत असे म्हणाले.

श्रीभगवानुवाच । ब्रह्मबंधुर्न हन्तव्य आततायी वधार्हणः । मयैवोभयमाम्नातं परिपाह्यनुशासनम्

श्रीभगवान म्हणाले: ब्राह्मणाचा वध करायचा नाही, जरी तो आक्रमक असला तरी; पण आक्रमकाचा वध योग्य आहे. मी दोन्ही बाजू सांगितल्या आहेत—माझ्या आज्ञेचे पालन करा.

कुरु प्रतिश्रुतं सत्यं यत्तत् सांत्वयता प्रियाम् । प्रियं च भीमसेनस्य पाञ्चाल्या मह्यमेव च

कुरु, तू जी शपथ घेतलीस ती पूर्ण कर. ती तुझ्या प्रियेला दिली होतीस तिचं मन शांत करण्यासाठी. ती गोष्ट भीमसेनाला, द्रौपदीला आणि मलाही अत्यंत प्रिय आहे.

सूत उवाच । अर्जुनः सहसाऽऽज्ञाय हरेर्हार्दमथासिना । मणिं जहार मूर्धन्यं द्विजस्य सहमूर्धजम्

सूतमुनी म्हणाले: अर्जुनाने हरिच्या मनातलं जाणलं आणि क्षणातच तलवारीने त्या द्विजाच्या डोक्यावरचा रत्न केसांसकट कापून घेतला.

विमुच्य रशनाबद्धं बालहत्याहतप्रभम् । तेजसा मणिना हीनं शिबिरान् निरयापयत्

त्याला कमरेला दोरीने बांधलेलं सोडून दिलं, कारण बालहत्येच्या पापामुळे त्याचा तेज कमी झाला होता आणि रत्नही गेलं होतं. मग त्याला छावणीतून बाहेर नेलं.

वपनं द्रविणादानं स्थानान् निर्यापणं तथा । एष हि ब्रह्मबंधूनां वधो नान्योऽस्ति दैहिकः

डोकं मुंडणं, संपत्ती काढून घेणं आणि गावाबाहेर हाकलणं—हेच केवळ नावाचे ब्राह्मण असणाऱ्यांना देहदंड आहे; याशिवाय दुसरा कोणताही शारीरिक दंड नाही.

पुत्रशोकातुराः सर्वे पाण्डवाः सह कृष्णया । स्वानां मृतानां यत्कृत्यं चक्रुर्निर्हरणादिकम्

सर्व पांडव आणि कृष्णा, पुत्रशोकाने व्याकुळ झालेले, आपल्या मृत बांधवांचे अंत्यविधी व इतर कर्तव्ये पूर्ण करू लागले.

अथ सप्तमोऽध्यायः । श्रीभगवानुवाच। यदात्थ मां महाभाग तच्चिकीर्षितमेव मे। ब्रह्मा भवो लोकपालाः स्वर्वासं मेऽभिकाङ्क्षिणः

आता सातवा अध्याय. श्रीभगवान म्हणाले: हे महाभागा, तू जे विचारलंस तेच मला करायचं आहे. ब्रह्मा, शंकर आणि सर्व लोकपाल माझ्या लोकात राहायला इच्छितात.

प्रजाः पुपुषतुः प्रीतौ दम्पती पुत्रवत्सलौ। शृण्वन्तौ कूजितं तासां निर्वृतौ कलभाषितैः

त्या दोघांनी आपल्या मुलांवर जशी माया केली, तशीच प्रजेवरही केली. त्यांच्या गोड बोलण्याने आणि किलबिलाटाने ते दोघेही आनंदी झाले आणि सगळ्या लोकांनी सुखात भरभराट केली.