श्रीमद्भागवतपुराणम्

एतेषां अपि राजेन्द्र तनुजानां मधुद्विषः । प्रद्युम्न आसीत् प्रथमः पितृवद् रुक्मिणीसुतः

हे राजेंद्र, मधुशत्रूच्या या सर्व पुत्रांमध्ये, रुक्मिणीपुत्र प्रद्युम्न हा सर्वात श्रेष्ठ होता, अगदी आपल्या वडिलांसारखा.

स रुक्मिणो दुहितरं उपयेमे महारथः । तस्यां ततोऽनिरुद्धोऽभूत् नागायतबलान्वितः

त्या महाबलवान् वीराने रुक्मीची कन्या पत्नीस म्हणून स्वीकारली. तिच्या पोटी नागाच्या बळासारखा, हजार हत्तींचे सामर्थ्य असलेला अनिरुद्ध जन्मास आला.

स चापि रुक्मिणः पौत्रीं दौहित्रो जगृहे ततः । वज्रस्तस्याभवद् यस्तु मौषलादवशेषितः

पुढे अनिरुद्धाने रुक्मीची नात पत्नीस म्हणून स्वीकारली. तिच्या पोटी वज्र जन्मला, जो यदूंच्या संहारानंतरही वाचला.

प्रतिबाहुरभूत्तस्मात् सुबाहुस्तस्य चात्मजः । सुबाहोः शान्तसेनोऽभूत् शतसेनस्तु तत्सुतः

वज्रापासून प्रतिबाहू जन्मला, प्रतिबाहूचा मुलगा सुभाहू, सुभाहूचा पुत्र शांतसेन आणि शांतसेनाचा मुलगा शतसेन झाला.

न ह्येतस्मिन्कुले जाता अधना अबहुप्रजाः । अल्पायुषोऽल्पवीर्याश्च अब्रह्मण्याश्च जज्ञिरे

या कुळात कोणीही गरीब, अल्पसंतती असलेला, अल्पायुषी, दुर्बल किंवा ब्राह्मणांप्रती श्रद्धा नसलेला जन्मला नाही.

यदुवंशप्रसूतानां पुंसां विख्यातकर्मणाम् । सङ्ख्या न शक्यते कर्तुं अपि वर्षायुतैर्नृप

राजा, यदुवंशात जन्मलेले, कीर्तीने प्रसिद्ध असलेले पुरुष किती होते, हे दहा हजार वर्षे मोजले तरी सांगता येणार नाही.

तिस्रः कोट्यः सहस्राणां अष्टाशीतिशतानि च । आसन्यदुकुलाचार्याः कुमाराणां इति श्रुतम्

ऐकिवात आहे की, यदुकुळातील कुमारांना शिकवणारे आचार्य आणि राजकुमार मिळून तीन कोटी, आठ्याऐंशी हजार होते.

सङ्ख्यानं यादवानां कः करिष्यति महात्मनाम् । यत्रायुतानां अयुत लक्षेणास्ते स आहुकः

या महान आत्म्यांपैकी, यदवांचा नेमका संख्यालेख कोण करणार? जिथे अहुकासुद्धा दहा हजारांच्या शंभरपट लोकांनी वेढलेला होता.

देवासुराहवहता दैतेया ये सुदारुणाः । ते चोत्पन्ना मनुष्येषु प्रजा दृप्ता बबाधिरे

देव-दानवांच्या युद्धात मारले गेलेले ते भयंकर दैत्य पुन्हा मानवांमध्ये जन्मले आणि गर्वाने भरून प्रजेला त्रास देऊ लागले.

तन्निग्रहाय हरिणा प्रोक्ता देवा यदोः कुले । अवतीर्णाः कुलशतं तेषां एकाधिकं नृप

त्यांच्या नियंत्रणासाठी, राजन, हरिने देवांना सांगितले आणि ते यदूंच्या कुळात अवतरले; ते शंभर एक कुळांत प्रकट झाले.

तेषां प्रमाणं भगवान् प्रभुत्वेनाभवद्धरिः । ये चानुवर्तिनस्तस्य ववृधुः सर्वयादवाः

त्यांच्यात भगवंत हरि आपल्या प्रभुत्वाने सर्वश्रेष्ठ ठरले, आणि जे सर्व यदव त्यांचे अनुयायी होते, ते सर्व भरभराटीस आले.

शय्यासनाटनालाप क्रीडास्नानादिकर्मसु । न विदुः सन्तमात्मानं वृष्णयः कृष्णचेतसः

कृष्णाच्या चिंतनात मग्न असलेल्या वृष्णी कुळातील लोकांनी झोपताना, बसताना, चालताना, बोलताना, खेळताना, स्नान करताना आणि इतर सर्व कामांत स्वतःचे खरे स्वरूप ओळखले नाही.

( स्रग्धरा ) तीर्थं चक्रे नृपोनं यदजनि यदुषु स्वःसरित्पादशौचं । विद्विट्‌स्निग्धाः स्वरूपं ययुरजितपरा श्रीर्यदर्थेऽन्ययत्‍नः । यन्नामामङ्गलघ्नं श्रुतमथ गदितं यत्कृतो गोत्रधर्मः कृष्णस्यैतन्न चित्रं क्षितिभरहरणं कालचक्रायुधस्य

( मालिनी ) जयति जननिवासो देवकीजन्मवादो यदुवरपरिषत्स्वैर्दोर्भिरस्यन्नधर्मम् । स्थिरचरवृजिनघ्नः सुस्मितश्रीमुखेन व्रजपुरवनितानां वर्धयन् कामदेवम्

सर्व जीवांचे निवासस्थान असलेले, देवकीच्या पोटी जन्म घेतल्याचे ज्यांचे कीर्तन होते, यदुवंशातील श्रेष्ठांच्या सभेत असलेले, आपल्या भुजांनी अधर्माचा नाश करणारे, स्थावर-जंगमांचे दुःख सुंदर हास्याने दूर करणारे आणि व्रज व नगरातील स्त्रियांच्या हृदयात प्रेम वाढवणारे श्रीकृष्ण जयजयकार असो.

( वसंततिलका ) इत्थं परस्य निजवर्त्मरिरक्षयात्त लीलातनोस्तदनुरूपविडम्बनानि । कर्माणि कर्मकषणानि यदूत्तमस्य श्रूयादमुष्य पदयोरनुवृत्तिमिच्छन्

यदूंच्या श्रेष्ठ श्रीकृष्णाने आपल्या मार्गाचे रक्षण करण्यासाठी ज्या लीलाचेष्टा केल्या, आणि ज्यांच्या कृतींनी कर्मबंधन नष्ट होते, त्या त्यांच्या कृत्यांचे श्रवण करावे, ज्यांना त्यांच्या पावलावर पाऊल ठेवायचे आहे.

मर्त्यस्तयानुसवमेधितया मुकुन्द श्रीमत्कथाश्रवणकीर्तनचिन्तयैति । तद्धाम दुस्तरकृतान्तजवापवर्गं ग्रामाद्वनं क्षितिभुजोऽपि ययुर्यदर्थाः

मृत्यूलाही गाठता न येणाऱ्या, मुक्तिदायक अशा श्रीकृष्णाच्या पवित्र कथा ऐकणे, सांगणे किंवा चिंतन करणे, यामुळे साधा मनुष्यही त्यांच्या धामाला पोहोचतो; त्यांच्या साठी राजेही आपली घरे सोडून वनात गेले.

इति श्रीमद्‍भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां दशमस्कन्धे उत्तरार्धे श्रीकृष्णचरितानुवर्णनं नाम नवतितमोऽध्यायः

श्रीमद्भागवत या महापुराणाच्या दहाव्या स्कंधाच्या उत्तरार्धातील 'श्रीकृष्णचरित्राचे वर्णन' नावाचा नव्वदावा अध्याय येथे संपला.