श्रीमद्भागवतपुराणम्

पतित्वा पादयोर्देवी सान्त्वयामास तं गिरा। अथो जगाम वैकुण्ठं यत्र देवो जनार्दनः

तेव्हा देवीने त्याच्या पायांवर पडून गोड शब्दांनी त्याला शांत केले; मग तो वैकुंठात गेला, जिथे जनार्दन वास करतात.

शयानं श्रिय उत्सङ्गे पदा वक्षस्यताडयत्। तत उत्थाय भगवान्सह लक्ष्म्या सतां गतिः

श्री लक्ष्मीच्या कुशीत झोपलेल्या भगवंताच्या छातीवर त्याने पाय ठेवून ठोसा दिला; मग भगवंत, सत्पुरुषांचा आधार, लक्ष्मीसमवेत उठले.

स्वतल्पादवरुह्याथ ननाम शिरसा मुनिम्। आह ते स्वागतं ब्रह्मन्निषीदात्रासने क्षणम्। अजानतामागतान्वः क्षन्तुमर्हथ नः प्रभो

आपल्या पलंगावरून खाली उतरून, त्यांनी त्या ऋषीला वाकून नमस्कार केला आणि म्हणाले, 'ब्राह्मण, स्वागत आहे, कृपया क्षणभर आसनावर बसा; आम्हाला तुमच्या आगमनाची कल्पना नव्हती, म्हणून आम्हाला माफ करा.'

पुनीहि सहलोकं मां लोकपालांश्च मद्गतान्। पादोदकेन भवतस्तीर्थानां तीर्थकारिणा

तुमच्या पायांनी स्पर्श केलेल्या पाण्याने, जे सर्व तीर्थांचेही तीर्थ आहे, मला, या जगाला आणि माझ्यावर प्रेम करणाऱ्या लोकपालांना शुद्ध करा.

अद्याहं भगवंल्लक्ष्म्या आसमेकान्तभाजनम्। वत्स्यत्युरसि मे भूतिर्भवत्पादहतांहसः

आज प्रभो, मी लक्ष्मीच्या कृपेचा एकमेव पात्र झालो आहे; तुझ्या पायांच्या स्पर्शाने पापमुक्त झालेली समृद्धी आता माझ्या छातीवर वास करील.

श्रीशुक उवाच। एवं ब्रुवाणे वैकुण्ठे भृगुस्तन्मन्द्रया गिरा। निर्वृतस्तर्पितस्तूष्णीं भक्त्युत्कण्ठोऽश्रुलोचनः

श्रीशुक म्हणाले: वैकुंठात भृगु मृदू शब्दांनी असे बोलत असताना, तो मनापासून तृप्त झाला, समाधानी झाला, गप्प बसला, भक्तीने भारावून गेला आणि त्याच्या डोळ्यांतून अश्रू वाहू लागले.

पुनश्च सत्रमाव्रज्य मुनीनां ब्रह्मवादिनाम्। स्वानुभूतमशेषेण राजन्भृगुरवर्णयत्

मग पुन्हा भृगु त्या ब्रह्मनिष्ठ ऋषींच्या सभेत गेला आणि राजन्, त्याने स्वतःला जे काही अनुभवले ते सर्व त्यांना सांगितले.

तन्निशम्याथ मुनयो विस्मिता मुक्तसंशयाः। भूयांसं श्रद्दधुर्विष्णुं यतः शान्तिर्यतोऽभयम्

हे ऐकून, त्या ऋषींना आश्चर्य वाटले आणि त्यांच्या मनातील शंका नाहीशा झाल्या; त्यांनी विष्णूवर आणखी दृढ श्रद्धा ठेवली, कारण त्याच्यापासून शांती आणि निर्भयता मिळते.

धर्मः साक्षाद्यतो ज्ञानं वैराग्यं च तदन्वितम्। ऐश्वर्यं चाष्टधा यस्माद्यशश्चात्ममलापहम्

कारण त्याच्यापासूनच धर्म, ज्ञान, वैराग्य, आठ प्रकारचे ऐश्वर्य आणि आत्म्याची मलिनता दूर करणारे यश उत्पन्न होते.

मुनीनां न्यस्तदण्डानां शान्तानां समचेतसाम्। अकिञ्चनानां साधूनां यमाहुः परमां गतिम्

ज्यांनी आपली दंडे ठेवली आहेत, जे शांत, समदृष्टीचे, काहीही नको असलेले आणि सज्जन आहेत, अशा ऋषींसाठी त्याला सर्वोच्च ध्येय मानले जाते.

सत्त्वं यस्य प्रिया मूर्तिर्ब्राह्मणास्त्विष्टदेवताः। भजन्त्यनाशिषः शान्ता यं वा निपुणबुद्धयः

ज्याची प्रिय मूर्ती म्हणजे सत्त्व, ज्यांच्यासाठी ब्राह्मण हे निवडलेले दैवत आहेत; जे शांत, इच्छा नसलेले आणि बुद्धिमान आहेत, ते कुठलाही प्रतिफळ न मागता त्याची भक्ती करतात.

त्रिविधाकृतयस्तस्य राक्षसा असुराः सुराः। गुणिन्या मायया सृष्टाः सत्त्वं तत्तीर्थसाधनम्

त्याच्या गुणयुक्त मायेमुळे राक्षस, असुर आणि देव असे तीन प्रकारचे लोक निर्माण होतात; आणि सत्त्व हे त्या पवित्र स्थानाला पोहोचण्याचे साधन आहे.

श्रीशुक उवाच। इत्थं सारस्वता विप्रा नृणाम्संशयनुत्तये। पुरुषस्य पदाम्भोज सेवया तद्गतिं गताः

श्रीशुक म्हणाले: अशा प्रकारे, लोकांच्या शंका दूर करण्यासाठी त्या सारस्वत ब्राह्मणांनी परम पुरुषाच्या चरणांची सेवा करून सर्वोच्च स्थान प्राप्त केले.

श्रीसूत उवाच। इत्येतन्मुनितनयास्यपद्मगन्ध। पीयूषं भवभयभित्परस्य पुंसः। सुश्लोकं श्रवणपुटैः पिबत्यभीक्ष्णम्। पान्थोऽध्वभ्रमणपरिश्रमं जहाति

श्रीसूते म्हणाले: जो कोणी ऋषिपुत्राच्या चरणांचा सुगंध असलेले, संसारभय दूर करणारे आणि परम पुरुषाशी संबंधित हे अमृत कानांनी वारंवार ऐकतो, तो प्रवासी आपल्या वाटचालीचा थकवा सोडून देतो.

श्रीशुक उवाच। एकदा द्वारवत्यां तु विप्रपत्न्याः कुमारकः। जातमात्रो भुवं स्पृष्ट्वा ममार किल भारत

श्रीशुक म्हणाले: एकदा द्वारकेत, एका ब्राह्मणाच्या पत्‍नीला झालेला नवजात मुलगा, पृथ्वीला स्पर्श होताच मरण पावला, हे भारतवंशीय.

विप्रो गृहीत्वा मृतकं राजद्वार्युपधाय सः। इदं प्रोवाच विलपन्नातुरो दीनमानसः

त्या ब्राह्मणाने मृत बालक उचलून राजाच्या दाराशी ठेवला आणि दुःखी मनाने रडत रडत असे बोलू लागला.

ब्रह्मद्विषः शठधियो लुब्धस्य विषयात्मनः। क्षत्रबन्धोः कर्मदोषात्पञ्चत्वं मे गतोऽर्भकः

ब्राह्मणद्वेष्टा, कपटी, लोभी आणि विषयासक्त अशा राजाच्या पापकर्मामुळे माझा मुलगा मरण पावला आहे.

हिंसाविहारं नृपतिं दुःशीलमजितेन्द्रियम्। प्रजा भजन्त्यः सीदन्ति दरिद्रा नित्यदुःखिताः

जेव्हा राजा हिंसा करण्यात आनंद घेतो, वाईट वागणारा आणि इंद्रियांवर ताबा नसलेला असतो, तेव्हा प्रजा दुःखी, गरीब आणि नेहमीच त्रस्त राहते.

एवं द्वितीयं विप्रर्षिस्तृतीयं त्वेवमेव च। विसृज्य स नृपद्वारि तां गाथां समगायत

अशाच प्रकारे दुसरा आणि तिसरा मुलगाही मेला, तेव्हा त्या ब्राह्मणाने त्यांना राजाच्या दाराशी ठेवले आणि तीच तक्रार पुन्हा पुन्हा गायली.

तामर्जुन उपश्रुत्य कर्हिचित्केशवान्तिके। परेते नवमे बाले ब्राह्मणं समभाषत

हे ऐकून, कधीतरी केशवाजवळ असताना, नववा मुलगा मरण पावल्यानंतर अर्जुन त्या ब्राह्मणाशी बोलला.

किं स्विद्ब्रह्मंस्त्वन्निवासे इह नास्ति धनुर्धरः। राजन्यबन्धुरेते वै ब्राह्मणाः सत्रमासते

ब्राह्मणा, तुझ्या घरी काय कमी आहे? येथे धनुर्धारी आहेत; हे ब्राह्मण आणि क्षत्रिय मित्र एकत्र येऊन यज्ञ करत आहेत.

धनदारात्मजापृक्ता यत्र शोचन्ति ब्राह्मणाः। ते वै राजन्यवेषेण नटा जीवन्त्यसुम्भराः

जिथे ब्राह्मण धन, पत्नी आणि मुलांनी वेढलेले असूनही दुःखी आहेत, तिथे क्षत्रिय वेशात वावरणारे हे खरे तर ढोंगी आहेत आणि अपमानाने जगतात.

अहं प्रजाः वां भगवन्रक्षिष्ये दीनयोरिह। अनिस्तीर्णप्रतिज्ञोऽग्निं प्रवेक्ष्ये हतकल्मषः

हे प्रभो, मी तुमच्या या दु:खी आणि असहाय मुलांचं इथे रक्षण करीन; जर माझं वचन मी पाळू शकलो नाही, तर पापमुक्त होण्यासाठी मी अग्नीत प्रवेश करीन.

श्रीब्राह्मण उवाच। सङ्कर्षणो वासुदेवः प्रद्युम्नो धन्विनां वरः। अनिरुद्धोऽप्रतिरथो न त्रातुं शक्नुवन्ति यत्

त्या ब्राह्मणाने म्हटलं: संकर्षण, वासुदेव, धनुर्धारांमध्ये श्रेष्ठ प्रद्युम्न आणि अपराजित रथ असलेला अनिरुद्ध — हे सगळेही त्यांना वाचवू शकले नाहीत.

तत्कथं नु भवान्कर्म दुष्करं जगदीश्वरैः। त्वं चिकीर्षसि बालिश्यात्तन्न श्रद्दध्महे वयम्

मग, जगाचे स्वामी ज्या कृत्याला कठीण समजतात, ते तू बालिशपणानं करायला निघालास, असं कसं? आम्हाला हे खरं वाटत नाही.

श्रीअर्जुन उवाच। नाहं सङ्कर्षणो ब्रह्मन्न कृष्णः कार्ष्णिरेव च। अहं वा अर्जुनो नाम गाण्डीवं यस्य वै धनुः

अर्जुन म्हणाला: ब्राह्मणा, मी संकर्षण नाही, मी कृष्ण नाही, किंवा कृष्णाचा मुलगाही नाही; मी अर्जुन आहे, ज्याचं धनुष्य गाण्डीव आहे.

मावमंस्था मम ब्रह्मन्वीर्यं त्र्यम्बकतोषणम्। मृत्युं विजित्य प्रधने आनेष्ये ते प्रजाः प्रभो

ब्राह्मणा, माझ्या सामर्थ्याला कमी लेखू नकोस; ते त्र्यंबकाला संतुष्ट करणारं आहे. मी रणांगणात मृत्यूवर मात करून तुझे मुलं परत आणीन, हे प्रभो.

एवं विश्रम्भितो विप्रः फाल्गुनेन परन्तप। जगाम स्वगृहं प्रीतः पार्थवीर्यं निशामयन्

फाळ्गुनानं दिलेल्या विश्वासानं ब्राह्मण समाधानी झाला; पार्थाचं सामर्थ्य पाहून तो आनंदानं आपल्या घरी परतला.

प्रसूतिकाल आसन्ने भार्याया द्विजसत्तमः। पाहि पाहि प्रजां मृत्योरित्याहार्जुनमातुरः

ब्राह्मणाच्या पत्नीस प्रसूतीचा काळ जवळ आला, तेव्हा तो श्रेष्ठ ब्राह्मण घाबरून अर्जुनाला म्हणाला: 'माझ्या मुलाचं मरणापासून रक्षण कर, रक्षण कर!'