श्रीमद्भागवतपुराणम्

यदि नः श्रवणायालं युष्मद्व्यवसितं विभो। भण्यतां प्रायशः पुम्भिर्धृतैः स्वार्थान्समीहते

हे वीर, तुझा हेतू आम्हाला ऐकायला योग्य असेल तर सांग, कारण बहुतेक लोक आपले काम दुसऱ्यांच्या मदतीने साध्य करतात.

श्रीशुक उवाच। एवं भगवता पृष्टो वचसामृतवर्षिणा। गतक्लमोऽब्रवीत्तस्मै यथापूर्वमनुष्ठितम्

श्रीशुक म्हणाले: भगवंतांनी अमृतासारख्या मधुर वचनांनी विचारल्यावर, त्याचा थकवा गेला आणि त्याने घडलेले सर्व काही सांगितले.

श्रीभगवानुवाच। एवं चेत्तर्हि तद्वाक्यं न वयं श्रद्दधीमहि। यो दक्षशापात्पैशाच्यं प्राप्तः प्रेतपिशाचराट्

श्रीभगवान म्हणाले: 'जर असं असेल, तर आम्ही त्याच्या शब्दांवर विश्वास ठेवणार नाही, कारण तो दक्षाच्या शापामुळे पिशाच्चावस्था प्राप्त करून भुतांचा राजा झाला आहे.'

यदि वस्तत्र विश्रम्भो दानवेन्द्र जगद्गुरौ। तर्ह्यङ्गाशु स्वशिरसि हस्तं न्यस्य प्रतीयताम्

दानवांचा राजा, जर तुला खरोखरच जगाचा गुरु असलेल्या त्या ठिकाणी विश्वास असेल, तर बाळा, पटकन तुझा हात डोक्यावर ठेव आणि ते सिद्ध होऊ दे.

यद्यसत्यं वचः शम्भोः कथञ्चिद्दानवर्षभ। तदैनं जह्यसद्वाचं न यद्वक्तानृतं पुनः

दानवश्रेष्ठा, जर शंभूंचे बोलणे काहीही खोटे असेल, तर अशा खोटे बोलणाऱ्याला सोडून दे, कारण जो खोटे बोलतो त्याच्यावर पुन्हा कधीही विश्वास ठेवू नये.

इत्थं भगवतश्चित्रैर्वचोभिः स सुपेशलैः। भिन्नधीर्विस्मृतः शीर्ष्णि स्वहस्तं कुमतिर्न्यधात्

भगवंताच्या कुशल आणि गूढ शब्दांनी त्याचे मन गोंधळले; आपली शुद्धी हरपून, त्या मूर्खाने स्वतःचा हात स्वतःच्या डोक्यावर ठेवला.

अथापतद्भिन्नशिराः व्रजाहत इव क्षणात्। जयशब्दो नमःशब्दः साधुशब्दोऽभवद्दिवि

मग त्याचे डोके फुटले आणि तो गायीसारखा एका क्षणात कोसळला; आकाशात 'जय!', 'नमस्कार!' आणि 'वा!' असे उद्गार घुमू लागले.

मुमुचुः पुष्पवर्षाणि हते पापे वृकासुरे। देवर्षिपितृगन्धर्वा मोचितः सङ्कटाच्छिवः

त्या पापी वृकासुराचा नाश झाल्यावर देव, ऋषी, पितर आणि गंधर्व यांनी फुलांची वृष्टी केली आणि शिव संकटातून मुक्त झाले.

मुक्तं गिरिशमभ्याह भगवान्पुरुषोत्तमः। अहो देव महादेव पापोऽयं स्वेन पाप्मना

गिरीश मुक्त झाल्यावर भगवान पुरुषोत्तम म्हणाले, 'देवा, महादेवा, हा पापी स्वतःच्या पापामुळे नष्ट झाला.'

हतः को नु महत्स्वीश जन्तुर्वै कृतकिल्बिषः। क्षेमी स्यात्किमु विश्वेशे कृतागस्को जगद्गुरौ

ईशा, मोठ्या मोठ्या जीवांपैकी पाप केलेला कोण वाचू शकतो? आणि विश्वाचे स्वामी, जो जगाचा गुरु आहे, त्याचा अपमान केल्यावर तर काहीच राहणार नाही.

य एवमव्याकृतशक्त्युदन्वतः परस्य साक्षात्परमात्मनो हरेः। गिरित्रमोक्षं कथयेच्छृणोति वा विमुच्यते संसृतिभिस्तथारिभिः

जो कोणी या पराक्रमी हरिने गिरीशाचे केलेले मुक्तीचे वर्णन करतो किंवा ऐकतो, तो आणि त्याचे शत्रू जन्ममरणाच्या फेऱ्यातून मुक्त होतात.

अथैकोननवतितमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच। सरस्वत्यास्तटे राजन्नृषयः सत्रमासत। वितर्कः समभूत्तेषां त्रिष्वधीशेषु को महान्

श्रीशुक म्हणाले: राजन, सरस्वतीच्या काठी ऋषी यज्ञ करत होते. त्यांच्यात चर्चा झाली — 'या तिघांपैकी सर्वश्रेष्ठ कोण?'

तस्य जिज्ञासया ते वै भृगुं ब्रह्मसुतं नृप। तज्ज्ञप्त्यै प्रेषयामासुः सोऽभ्यगाद्ब्रह्मणः सभाम्

हे जाणून घेण्यासाठी, राजन, त्यांनी ब्रह्मपुत्र भृगूला सत्य शोधण्यासाठी पाठवले; तो ब्रह्मदेवाच्या सभेत गेला.

न तस्मै प्रह्वणं स्तोत्रं चक्रे सत्त्वपरीक्षया। तस्मै चुक्रोध भगवान्प्रज्वलन्स्वेन तेजसा

त्याने ब्रह्मदेवाची परीक्षा घेण्यासाठी त्याला नमस्कार किंवा स्तुती केली नाही; त्यामुळे भगवंत स्वतःच्या तेजाने प्रज्वलित होऊन रागावले.

स आत्मन्युत्थितम्मन्युमात्मजायात्मना प्रभुः। अशीशमद्यथा वह्निं स्वयोन्या वारिणात्मभूः

पण प्रभूंनी आपल्या मनात उठलेला राग स्वतःच्या संयमाने थोपवला, जसा सृष्टीकर्ता आपल्या मूळातील पाण्याने अग्नी शांत करतो.

ततः कैलासमगमत्स तं देवो महेश्वरः। परिरब्धुं समारेभे उत्थाय भ्रातरं मुदा

नंतर तो कैलासावर गेला, तिथे महेश्वराने आनंदाने उठून आपल्या भावाला मिठी मारली.

नैच्छत्त्वमस्युत्पथग इति देवश्चुकोप ह। शूलमुद्यम्य तं हन्तुमारेभे तिग्मलोचनः

पण त्याने त्याला मिठी परत दिली नाही, कारण त्याला वाटले की हा आदर करत नाही; त्यामुळे देवाने डोळे लाल करून त्रिशूळ उचलला आणि त्याला मारायला धावला.

पतित्वा पादयोर्देवी सान्त्वयामास तं गिरा। अथो जगाम वैकुण्ठं यत्र देवो जनार्दनः

तेव्हा देवीने त्याच्या पायांवर पडून गोड शब्दांनी त्याला शांत केले; मग तो वैकुंठात गेला, जिथे जनार्दन वास करतात.

शयानं श्रिय उत्सङ्गे पदा वक्षस्यताडयत्। तत उत्थाय भगवान्सह लक्ष्म्या सतां गतिः

श्री लक्ष्मीच्या कुशीत झोपलेल्या भगवंताच्या छातीवर त्याने पाय ठेवून ठोसा दिला; मग भगवंत, सत्पुरुषांचा आधार, लक्ष्मीसमवेत उठले.

स्वतल्पादवरुह्याथ ननाम शिरसा मुनिम्। आह ते स्वागतं ब्रह्मन्निषीदात्रासने क्षणम्। अजानतामागतान्वः क्षन्तुमर्हथ नः प्रभो

आपल्या पलंगावरून खाली उतरून, त्यांनी त्या ऋषीला वाकून नमस्कार केला आणि म्हणाले, 'ब्राह्मण, स्वागत आहे, कृपया क्षणभर आसनावर बसा; आम्हाला तुमच्या आगमनाची कल्पना नव्हती, म्हणून आम्हाला माफ करा.'

पुनीहि सहलोकं मां लोकपालांश्च मद्गतान्। पादोदकेन भवतस्तीर्थानां तीर्थकारिणा

तुमच्या पायांनी स्पर्श केलेल्या पाण्याने, जे सर्व तीर्थांचेही तीर्थ आहे, मला, या जगाला आणि माझ्यावर प्रेम करणाऱ्या लोकपालांना शुद्ध करा.

अद्याहं भगवंल्लक्ष्म्या आसमेकान्तभाजनम्। वत्स्यत्युरसि मे भूतिर्भवत्पादहतांहसः

आज प्रभो, मी लक्ष्मीच्या कृपेचा एकमेव पात्र झालो आहे; तुझ्या पायांच्या स्पर्शाने पापमुक्त झालेली समृद्धी आता माझ्या छातीवर वास करील.

श्रीशुक उवाच। एवं ब्रुवाणे वैकुण्ठे भृगुस्तन्मन्द्रया गिरा। निर्वृतस्तर्पितस्तूष्णीं भक्त्युत्कण्ठोऽश्रुलोचनः

श्रीशुक म्हणाले: वैकुंठात भृगु मृदू शब्दांनी असे बोलत असताना, तो मनापासून तृप्त झाला, समाधानी झाला, गप्प बसला, भक्तीने भारावून गेला आणि त्याच्या डोळ्यांतून अश्रू वाहू लागले.

पुनश्च सत्रमाव्रज्य मुनीनां ब्रह्मवादिनाम्। स्वानुभूतमशेषेण राजन्भृगुरवर्णयत्

मग पुन्हा भृगु त्या ब्रह्मनिष्ठ ऋषींच्या सभेत गेला आणि राजन्, त्याने स्वतःला जे काही अनुभवले ते सर्व त्यांना सांगितले.

तन्निशम्याथ मुनयो विस्मिता मुक्तसंशयाः। भूयांसं श्रद्दधुर्विष्णुं यतः शान्तिर्यतोऽभयम्

हे ऐकून, त्या ऋषींना आश्चर्य वाटले आणि त्यांच्या मनातील शंका नाहीशा झाल्या; त्यांनी विष्णूवर आणखी दृढ श्रद्धा ठेवली, कारण त्याच्यापासून शांती आणि निर्भयता मिळते.

धर्मः साक्षाद्यतो ज्ञानं वैराग्यं च तदन्वितम्। ऐश्वर्यं चाष्टधा यस्माद्यशश्चात्ममलापहम्

कारण त्याच्यापासूनच धर्म, ज्ञान, वैराग्य, आठ प्रकारचे ऐश्वर्य आणि आत्म्याची मलिनता दूर करणारे यश उत्पन्न होते.

मुनीनां न्यस्तदण्डानां शान्तानां समचेतसाम्। अकिञ्चनानां साधूनां यमाहुः परमां गतिम्

ज्यांनी आपली दंडे ठेवली आहेत, जे शांत, समदृष्टीचे, काहीही नको असलेले आणि सज्जन आहेत, अशा ऋषींसाठी त्याला सर्वोच्च ध्येय मानले जाते.

सत्त्वं यस्य प्रिया मूर्तिर्ब्राह्मणास्त्विष्टदेवताः। भजन्त्यनाशिषः शान्ता यं वा निपुणबुद्धयः

ज्याची प्रिय मूर्ती म्हणजे सत्त्व, ज्यांच्यासाठी ब्राह्मण हे निवडलेले दैवत आहेत; जे शांत, इच्छा नसलेले आणि बुद्धिमान आहेत, ते कुठलाही प्रतिफळ न मागता त्याची भक्ती करतात.

त्रिविधाकृतयस्तस्य राक्षसा असुराः सुराः। गुणिन्या मायया सृष्टाः सत्त्वं तत्तीर्थसाधनम्

त्याच्या गुणयुक्त मायेमुळे राक्षस, असुर आणि देव असे तीन प्रकारचे लोक निर्माण होतात; आणि सत्त्व हे त्या पवित्र स्थानाला पोहोचण्याचे साधन आहे.