श्रीमद्भागवतपुराणम्

तमाह चाङ्गालमलं वृणीष्व मे यथाभिकामं वितरामि ते वरम्। प्रीयेय तोयेन नृणां प्रपद्यतामहो त्वयात्मा भृशमर्द्यते वृथा

त्याला म्हणाला, 'अंगाळा, पुरे! जे हवे ते वर माग, मी तुला देईन. जो कोणी शरण येतो त्याने दिलेल्या पाण्यानेही मी प्रसन्न होतो, पण तू स्वतःला फारच व्यर्थ त्रास दिलास.'

देवं स वव्रे पापीयान्वरं भूतभयावहम्। यस्य यस्य करं शीर्ष्णि धास्ये स म्रियतामिति

त्या पापी माणसाने देवाकडे असा वर मागितला की, 'ज्याच्या डोक्यावर मी हात ठेवीन, तो माणूस मरावा.'

तच्छ्रुत्वा भगवान्रुद्रो दुर्मना इव भारत। ॐ इति प्रहसंस्तस्मै ददेऽहेरमृतं यथा

हे ऐकून भगवान रूद्र नाराज झाला, पण हसत 'ॐ' म्हणत त्याला तो वर दिला, जसा सर्पाला अमृत दिलं जातं.

स तद्वरपरीक्षार्थं शम्भोर्मूर्ध्नि किलासुरः। स्वहस्तं धातुमारेभे सोऽबिभ्यत्स्वकृताच्छिवः

मग त्या वराची परीक्षा घेण्यासाठी असुराने स्वतःचा हात शंभूच्या डोक्यावर ठेवायचा प्रयत्न केला, पण शिवाने स्वतःच्या कृतीला घाबरून हात मागे घेतला.

तेनोपसृष्टः सन्त्रस्तः पराधावन्सवेपथुः। यावदन्तं दिवो भूमेः कष्ठानामुदगादुदक्

त्याच्या मागे लागल्यावर, भीतीने थरथरत शिव पळाला, आकाश आणि पृथ्वीच्या टोकापर्यंत, दिशांच्या सीमेपर्यंत आणि पाण्यात गेला.

अजानन्तः प्रतिविधिं तूष्णीमासन्सुरेश्वराः। ततो वैकुण्ठमगमद्भास्वरं तमसः परम्

कोणताही उपाय माहीत नसल्याने देवांचे सर्व प्रमुख गप्प बसले; मग तो तेजस्वी, अंधारापलीकडील वैकुंठात गेला.

यत्र नारायणः साक्षान्न्यासिनां परमो गतिः। शान्तानां न्यस्तदण्डानां यतो नावर्तते गतः

जिथे स्वतः नारायण वास करतो, जो संन्याशांचा आणि शांत, दंड ठेवलेल्या साधूंचा परम गंतव्य आहे, जिथून कोणी परत येत नाही.

तं तथा व्यसनं दृष्ट्वा भगवान्वृजिनार्दनः। दूरात्प्रत्युदियाद्भूत्वा बटुको योगमायया

त्याला अशा संकटात पाहून, पापांचा नाश करणारा भगवान, योगमायेने ब्रह्मचारी मुलाच्या रूपात दूरून त्याच्याकडे आला.

मेखलाजिनदण्डाक्षैस्तेजसाग्निरिव ज्वलन्। अभिवादयामास च तं कुशपाणिर्विनीतवत्

कमरपट्टा, मृगाचर्म आणि दंड घेऊन, तेजाने अग्नीप्रमाणे उजळत, कुशाचा तुकडा हातात धरून, नम्रपणे त्याला वंदन केले.

श्रीभगवानुवाच। शाकुनेय भवान्व्यक्तं श्रान्तः किं दूरमागतः। क्षणं विश्रम्यतां पुंस आत्मायं सर्वकामधुक्

श्रीभगवान म्हणाले: 'शाकुनेय, तू दमल्यासारखा वाटतोस, इतक्या दूरून आलास का? थोडा वेळ विश्रांती घे, कारण हा आत्मा सर्व इच्छा पूर्ण करणारा आहे.'

यदि नः श्रवणायालं युष्मद्व्यवसितं विभो। भण्यतां प्रायशः पुम्भिर्धृतैः स्वार्थान्समीहते

हे वीर, तुझा हेतू आम्हाला ऐकायला योग्य असेल तर सांग, कारण बहुतेक लोक आपले काम दुसऱ्यांच्या मदतीने साध्य करतात.

श्रीशुक उवाच। एवं भगवता पृष्टो वचसामृतवर्षिणा। गतक्लमोऽब्रवीत्तस्मै यथापूर्वमनुष्ठितम्

श्रीशुक म्हणाले: भगवंतांनी अमृतासारख्या मधुर वचनांनी विचारल्यावर, त्याचा थकवा गेला आणि त्याने घडलेले सर्व काही सांगितले.

श्रीभगवानुवाच। एवं चेत्तर्हि तद्वाक्यं न वयं श्रद्दधीमहि। यो दक्षशापात्पैशाच्यं प्राप्तः प्रेतपिशाचराट्

श्रीभगवान म्हणाले: 'जर असं असेल, तर आम्ही त्याच्या शब्दांवर विश्वास ठेवणार नाही, कारण तो दक्षाच्या शापामुळे पिशाच्चावस्था प्राप्त करून भुतांचा राजा झाला आहे.'

यदि वस्तत्र विश्रम्भो दानवेन्द्र जगद्गुरौ। तर्ह्यङ्गाशु स्वशिरसि हस्तं न्यस्य प्रतीयताम्

दानवांचा राजा, जर तुला खरोखरच जगाचा गुरु असलेल्या त्या ठिकाणी विश्वास असेल, तर बाळा, पटकन तुझा हात डोक्यावर ठेव आणि ते सिद्ध होऊ दे.

यद्यसत्यं वचः शम्भोः कथञ्चिद्दानवर्षभ। तदैनं जह्यसद्वाचं न यद्वक्तानृतं पुनः

दानवश्रेष्ठा, जर शंभूंचे बोलणे काहीही खोटे असेल, तर अशा खोटे बोलणाऱ्याला सोडून दे, कारण जो खोटे बोलतो त्याच्यावर पुन्हा कधीही विश्वास ठेवू नये.

इत्थं भगवतश्चित्रैर्वचोभिः स सुपेशलैः। भिन्नधीर्विस्मृतः शीर्ष्णि स्वहस्तं कुमतिर्न्यधात्

भगवंताच्या कुशल आणि गूढ शब्दांनी त्याचे मन गोंधळले; आपली शुद्धी हरपून, त्या मूर्खाने स्वतःचा हात स्वतःच्या डोक्यावर ठेवला.

अथापतद्भिन्नशिराः व्रजाहत इव क्षणात्। जयशब्दो नमःशब्दः साधुशब्दोऽभवद्दिवि

मग त्याचे डोके फुटले आणि तो गायीसारखा एका क्षणात कोसळला; आकाशात 'जय!', 'नमस्कार!' आणि 'वा!' असे उद्गार घुमू लागले.

मुमुचुः पुष्पवर्षाणि हते पापे वृकासुरे। देवर्षिपितृगन्धर्वा मोचितः सङ्कटाच्छिवः

त्या पापी वृकासुराचा नाश झाल्यावर देव, ऋषी, पितर आणि गंधर्व यांनी फुलांची वृष्टी केली आणि शिव संकटातून मुक्त झाले.

मुक्तं गिरिशमभ्याह भगवान्पुरुषोत्तमः। अहो देव महादेव पापोऽयं स्वेन पाप्मना

गिरीश मुक्त झाल्यावर भगवान पुरुषोत्तम म्हणाले, 'देवा, महादेवा, हा पापी स्वतःच्या पापामुळे नष्ट झाला.'

हतः को नु महत्स्वीश जन्तुर्वै कृतकिल्बिषः। क्षेमी स्यात्किमु विश्वेशे कृतागस्को जगद्गुरौ

ईशा, मोठ्या मोठ्या जीवांपैकी पाप केलेला कोण वाचू शकतो? आणि विश्वाचे स्वामी, जो जगाचा गुरु आहे, त्याचा अपमान केल्यावर तर काहीच राहणार नाही.

य एवमव्याकृतशक्त्युदन्वतः परस्य साक्षात्परमात्मनो हरेः। गिरित्रमोक्षं कथयेच्छृणोति वा विमुच्यते संसृतिभिस्तथारिभिः

जो कोणी या पराक्रमी हरिने गिरीशाचे केलेले मुक्तीचे वर्णन करतो किंवा ऐकतो, तो आणि त्याचे शत्रू जन्ममरणाच्या फेऱ्यातून मुक्त होतात.

अथैकोननवतितमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच। सरस्वत्यास्तटे राजन्नृषयः सत्रमासत। वितर्कः समभूत्तेषां त्रिष्वधीशेषु को महान्

श्रीशुक म्हणाले: राजन, सरस्वतीच्या काठी ऋषी यज्ञ करत होते. त्यांच्यात चर्चा झाली — 'या तिघांपैकी सर्वश्रेष्ठ कोण?'

तस्य जिज्ञासया ते वै भृगुं ब्रह्मसुतं नृप। तज्ज्ञप्त्यै प्रेषयामासुः सोऽभ्यगाद्ब्रह्मणः सभाम्

हे जाणून घेण्यासाठी, राजन, त्यांनी ब्रह्मपुत्र भृगूला सत्य शोधण्यासाठी पाठवले; तो ब्रह्मदेवाच्या सभेत गेला.

न तस्मै प्रह्वणं स्तोत्रं चक्रे सत्त्वपरीक्षया। तस्मै चुक्रोध भगवान्प्रज्वलन्स्वेन तेजसा

त्याने ब्रह्मदेवाची परीक्षा घेण्यासाठी त्याला नमस्कार किंवा स्तुती केली नाही; त्यामुळे भगवंत स्वतःच्या तेजाने प्रज्वलित होऊन रागावले.

स आत्मन्युत्थितम्मन्युमात्मजायात्मना प्रभुः। अशीशमद्यथा वह्निं स्वयोन्या वारिणात्मभूः

पण प्रभूंनी आपल्या मनात उठलेला राग स्वतःच्या संयमाने थोपवला, जसा सृष्टीकर्ता आपल्या मूळातील पाण्याने अग्नी शांत करतो.

ततः कैलासमगमत्स तं देवो महेश्वरः। परिरब्धुं समारेभे उत्थाय भ्रातरं मुदा

नंतर तो कैलासावर गेला, तिथे महेश्वराने आनंदाने उठून आपल्या भावाला मिठी मारली.

नैच्छत्त्वमस्युत्पथग इति देवश्चुकोप ह। शूलमुद्यम्य तं हन्तुमारेभे तिग्मलोचनः

पण त्याने त्याला मिठी परत दिली नाही, कारण त्याला वाटले की हा आदर करत नाही; त्यामुळे देवाने डोळे लाल करून त्रिशूळ उचलला आणि त्याला मारायला धावला.

पतित्वा पादयोर्देवी सान्त्वयामास तं गिरा। अथो जगाम वैकुण्ठं यत्र देवो जनार्दनः

तेव्हा देवीने त्याच्या पायांवर पडून गोड शब्दांनी त्याला शांत केले; मग तो वैकुंठात गेला, जिथे जनार्दन वास करतात.

शयानं श्रिय उत्सङ्गे पदा वक्षस्यताडयत्। तत उत्थाय भगवान्सह लक्ष्म्या सतां गतिः

श्री लक्ष्मीच्या कुशीत झोपलेल्या भगवंताच्या छातीवर त्याने पाय ठेवून ठोसा दिला; मग भगवंत, सत्पुरुषांचा आधार, लक्ष्मीसमवेत उठले.