श्रीमद्भागवतपुराणम्

सप्ताहव्रतिनां पुंसां नियमान् श्रुणु नारद । विष्णुदीक्षाविहीनानां नाधिकारः कथाश्रवे

नारदा, सात दिवसाच्या व्रतासाठीचे नियम ऐक. विष्णूदीक्षा नसलेल्यांना कथा ऐकण्याचा अधिकार नाही.

ब्रह्मचर्यमधः सुप्तिः पत्रावल्यां च भोजनम् । कथासमाप्तौ भुक्तिं च कुर्यात् नित्यं कथाव्रती

ब्रह्मचर्य पाळावं, जमिनीवर झोपावं, पत्रावळीवर जेवावं आणि कथा संपल्यावरच जेवण करावं; हे कथा व्रतीने रोज करावं.

द्विदलं मधु तैलं च गरिष्ठान्नं तथैव च । भावदुष्टं पर्युषितं जह्यात् नित्यं कथाव्रती

दोन दल असलेलं, मध, तेल, जड अन्न, अशुद्ध किंवा शिळं अन्न हे कथा व्रतीने नेहमी टाळावं.

कामं क्रोधं मदं मानं मत्सरं लोभमेव च । दम्भ मोहं तथा द्वेषं दूरयेच्च कथाव्रती

काम, क्रोध, मद, अभिमान, मत्सर, लोभ, दंभ, मोह आणि द्वेष या सर्व गोष्टी कथा व्रतीने दूर ठेवाव्यात.

वेदवैष्णवविप्राणां गुरुगोव्रतिनां तथा । स्त्रीराजमहतां निन्दां वर्जयेत् यः कथाव्रती

जो या कथा ऐकण्याचा व्रत घेतो, त्याने वेदज्ञ, वैष्णव, ब्राह्मण, गुरु, गाय, व्रती, स्त्रिया, राजा आणि मोठ्या लोकांची निंदा करू नये.

रजस्वला अन्त्यज म्लेच्छ पतित व्रात्यकैस्तथा । द्विजद्विड् वेदबाह्यैश्च न वदेत् यः कथाव्रती

जो या कथा ऐकण्याचा व्रत घेतो, त्याने रजस्वला स्त्रिया, अस्पृश्य, म्लेच्छ, पतित, वेदाबाह्य, द्विजद्वेषी आणि वेदविरोधक यांच्याशी बोलू नये.

सत्यं शौचं दयां मौनं आर्जवं विनयं तथा । उदारमानसं तद्वत् एवं कुर्यात् कथाव्रती

जो या कथा ऐकण्याचा व्रत घेतो, त्याने नेहमी सत्य बोलावे, स्वच्छता ठेवावी, दया करावी, मौन पाळावे, साधेपणा, नम्रता आणि मोठेपण मनात ठेवावे.

दरिद्रश्च क्षयी रोगी निर्भाग्यः पापकर्मवान् । अनपत्यो मोक्षकामः श्रुणुयाच्च कथामिमाम्

गरिब, रोगट, आजारी, दुर्दैवी, पापी, अपत्य नसलेले आणि मुक्तीची इच्छा असलेल्यांनी ही कथा ऐकावी.

अपुष्पा काकवन्ध्या च वन्ध्या या च मृतार्भका । स्रवत् गर्भा च या नारी तया श्राव्या प्रयत्‍नतः

ज्या स्त्रीला मूल होत नाही, जिची मुले मरतात, जी वंध्या आहे, जिचे मूल गेले आहे किंवा जिचा गर्भपात होतो, तिने ही कथा काळजीपूर्वक ऐकावी.

एतेषु विधिना श्रावे तदक्षयतरं भवेत् । अत्युत्तमा कथा दिव्या कोटियज्ञफलप्रदा

या सर्वांनी योग्य पद्धतीने ही कथा ऐकली, तर त्यांना नाश न होणारे पुण्य मिळते; ही दिव्य आणि श्रेष्ठ कथा कोटी यज्ञांचे फळ देते.

एवं कृत्वा व्रतविधिं उद्यापनं अथाचरेत् । जन्माष्टमी व्रतमिव कर्तव्यं फलकांक्षिभिः

असे व्रत पूर्ण केल्यावर, त्याचा समारोप करावा, जसे फलाची इच्छा असलेले जन्माष्टमीचे व्रत करतात.

अकिंचनेषु भक्तेषु प्रायो नोद्यापनाग्रहः । श्रवणेनैव पूतास्ते निष्कामा वैष्णवा यतः

ज्यांच्याकडे काहीच नाही पण जे भक्त आहेत, त्यांच्यासाठी समारोपाची सक्ती नसते; कारण ते निष्कामी वैष्णव फक्त ऐकूनच पवित्र होतात.

एवं नगाहयज्ञेऽस्मिन् समाप्ते श्रोतृभिस्तदा । पुस्तकस्य च वक्तुश्च पूजा कार्यातिभक्तितः

ही कथा सांगण्याचा यज्ञ पूर्ण झाल्यावर, श्रोत्यांनी पुस्तक आणि वक्त्याची अत्यंत भक्तीने पूजा करावी.

प्रसादतुलसीमाला श्रोतृभ्यश्चाथ दीयताम् । मृदंगतालललितं कर्तव्यं कीर्तनं ततः

नंतर, प्रसादाची तुळशीमाळ श्रोत्यांना द्यावी आणि मृदंग-तालासह गोड कीर्तन करावे.

जयशब्दं नमःशब्दं शंखशब्दं च कारयेत् । विप्रेभ्यो याचकेभ्यश्च वित्तं अन्नं च दीयताम्

जयजयकार, नमस्कार आणि शंखध्वनी करावी; ब्राह्मण आणि मागणाऱ्यांना धन व अन्न द्यावे.

विरक्तश्चेत् भवेत् श्रोता गीता वाद्या परेऽहनि । गृहस्थश्चेत् तदा होमः कर्तव्यः कर्मशान्तये

श्रोता विरक्त असेल तर दुसऱ्या दिवशी गाणे आणि वाद्य वाजवावे; गृहस्थ असेल तर कर्मशांतीसाठी होम करावा.

प्रतिश्लोकं तु जुहुयात् विधिना दशमस्य च । पायसं मधु सर्पिश्च तिलान् आदिकसंयुतम्

प्रत्येक श्लोकासाठी, विशेषतः दहाव्या स्कंधासाठी, पद्धतीने पायस, मध, तूप आणि तिळांचे मिश्रण होमात अर्पण करावे.

अथवा हवनं कुर्याद् गायत्र्या सुसमाहितः । तन्मयत्वात् पुराणस्य परमस्य च तत्त्वतः

किंवा, पूर्ण एकाग्रतेने गायत्रीमंत्राने होम करावा, कारण हे पुराण परमेश्वराच्या तत्त्वाशी एकरूप आहे.

होमाशक्तौ बुधो हौम्यं दद्यात् तत्फल सिद्धये । नानाच्छिद्रनिरोधार्थं न्यूनताधिकतानयोः

होम करणे शक्य नसेल, तर बुद्धिमान माणसाने त्यासाठी लागणारे साहित्य दुसऱ्यांना द्यावे, जेणेकरून सर्व अडथळे, कमतरता किंवा जास्ती दूर होतील.

दोषयोः प्रशमार्थं च पठेत् नामसहस्रकम् । तेन स्यात् सफलं सर्वं नास्त्यस्मादधिकं यतः

दोष शांत करण्यासाठी, भगवानची हजार नावे म्हणावीत; त्यामुळे सर्व काही सफल होते, कारण याहून मोठे काही नाही.

द्वादश ब्राह्मणान् पश्चात् भोजयेत् मधुपायसैः । दद्यात् सुवर्णं धेनुं च व्रतपूर्णत्वहेतवे

नंतर, बारा ब्राह्मणांना पायस आणि मध देऊन जेवू घालावे, आणि सुवर्ण व गाय द्यावी, म्हणजे व्रत पूर्ण होते.

शक्तौ पलत्रयमितं स्वर्णसिंहं विधाय च । तत्रास्य पुस्तकं स्थाप्यं लिखितं ललिताक्षरम्

शक्य असेल तर, तीन पल वजनाचा सुवर्ण सिंह तयार करून, त्यावर सुंदर अक्षरात लिहिलेले पुस्तक ठेवावे.

संपूज्य आवाहनाद्यैः तद् उपचारैः सदक्षिणम् । वस्त्रभूषण गन्धाद्यैः पूजिताय यतात्मने

त्यांनी त्याला योग्य रीतीने आमंत्रण देऊन, सर्व उपचारांसह, दक्षिणा, वस्त्र, दागिने, सुगंध वगैरे देऊन, मनःसंयम असलेल्या आणि पूजेला पात्र अशा त्या व्यक्तीचा सन्मान केला.

आचार्याय सुधीर्दत्त्वा मुक्तः स्याद् भवबंधनैः । एवं कृते विधाने च सर्वपापनिवारणे

शहाणा माणूस हे गुरुला दिल्यास, तो संसाराच्या बंधनांतून मुक्त होतो; अशा प्रकारे, हा विधी केल्याने सर्व पापे नाहीशी होतात.

फलदं स्यात् पुराणं तु श्रीमद्‌भागवतं शुभम् । धर्मकामार्थमोक्षाणां साधनं स्यात् न संशयः

हे शुभ श्रीमद्भागवत पुराण फळ देणारे आहे; धर्म, काम, अर्थ आणि मोक्ष मिळविण्याचे साधन आहे—याबद्दल काहीच शंका नाही.

कुमारा ऊचुः - इति ते कथितं सर्वं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि । श्रीमद्‌भागवतेनैव भुक्तिमुक्ति करे स्थिते

कुमार म्हणाले: तुला सर्व काही सांगितले आहे; अजून तुला काय ऐकायचे आहे? कारण श्रीमद्भागवतच भोग आणि मोक्ष दोन्ही देते.

सूत उवाच - इत्युक्त्वा ते महात्मानः प्रोचुर्भागवतीं कथाम् । सर्वपापहरां पुण्यां भुक्तिमुक्तिप्रदायिनीम्

सूतम्हणाले: असे सांगून त्या महात्म्यांनी भागवत कथा सांगितली, जी सर्व पापे नाहीशी करणारी, पुण्यदायी आणि भोग-मोक्ष देणारी आहे.

श्रृण्वतां सर्वभूतानां सप्ताहं नियतात्मनाम् । यथाविधि ततो देवं तुष्टुवुः पुरुषोत्तमम्

सात दिवस सर्व जीवांनी, मनःसंयम ठेवून, नियमानुसार ती कथा ऐकली आणि मग त्यांनी परमेश्वर, सर्वश्रेष्ठ पुरुषाची स्तुती केली.

तदन्ते ज्ञानवैराग्य-भक्तीनां पुष्टता परा । तारुण्यं परमं चाभूत् सर्वभूतमनोहरम्

त्या शेवटी, ज्ञान, वैराग्य आणि भक्ती यांची ताकद फारच वाढली; एक विलक्षण तरुणाई निर्माण झाली, जी सर्वांना मोहून टाकणारी होती.