श्रीमद्भागवतपुराणम्

तदग्रे नियमः पश्चात् कर्तव्यः श्रेयसे मुदा । सप्तरात्रं यथाशक्त्या धारणीयः स एव हि

यानंतर, आपल्या कल्याणासाठी आनंदाने व्रत घ्यावं आणि ते सात रात्रीपर्यंत आपल्या शक्तीनुसार पाळावं.

वरणं पंचविप्राणां कथाभङ्‌गनिवृत्तये । कर्तव्यं तैः हरेर्जाप्यं द्वादशाक्षरविद्यया

कथेच्या मध्ये खंड पडू नये म्हणून पाच ब्राह्मणांची निवड करावी आणि त्यांनी द्वादशाक्षरी मंत्राचा जप करावा.

ब्राह्मणान् वैष्णवान् चान्यान् तथा कीर्तनकारिणः । नत्वा संपूज्य दत्ताज्ञः स्वयं आसनमाविशेत्

ब्राह्मण, वैष्णव आणि कीर्तन करणाऱ्यांना वंदन करून, त्यांचा सन्मान करून, त्यांना आज्ञा द्यावी आणि मग स्वतःच्या आसनावर बसावं.

लोकवित्तधनागार पुत्रचिन्तां व्युदस्य च । कथाचित्तः शुद्धमतिः स लभेत्फलमुत्तमम्

धन, संपत्ती, घर, मुलांची चिंता बाजूला ठेवून, मन पूर्णपणे कथेत लावून आणि शुद्ध मनाने जो ऐकतो, त्याला श्रेष्ठ फळ मिळतं.

आसूर्योदयमारभ्य सार्धत्रिप्रहरान्तकम् । वाचनीया कथा सम्यक् धीरकण्ठं सुधीमता

सूर्योदयापासून तीन-सव्वातीन प्रहरांपर्यंत, शहाण्या आणि स्थिर आवाजाने कथा नीटपणे वाचावी.

कथाविरामः कर्तव्यो मध्याह्ने घटिकाद्वयं । तत्कथामनु कार्यं वै कीर्तनं वैष्णवैस्तदा

मध्यान्ही दोन घटिका कथेला थांबा द्यावा आणि त्या वेळी वैष्णवांनी कीर्तन करावं.

मलमूत्रजयार्थं हि लघ्वाहारः सुखावहः । हविष्यान्नेन कर्तव्यो हि, एकवारं कथार्थिना

शरीरावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी हलका आणि सुखदायक आहार घ्यावा; कथा ऐकणाऱ्याने एकदाच हविष्य अन्न घ्यावं.

उपोष्य सप्तरात्रं वै शक्तिश्चेत् श्रुणुयात् तदा । घृतपानं पयःपानं कृत्वा वै श्रृणुयात् सुखम्

शक्ती असेल तर सात दिवस उपवास करावा आणि मग ऐकावं; किंवा तूप किंवा दूध पिऊनही आरामात ऐकावं.

फलाहारेण वा भाव्यं एकभुक्तेन वा पुनः । सुखसाध्यं भवेद् यत्तु कर्तव्यं श्रवणाय तत्

किंवा फळाहार करावा, किंवा एकदाच जेवावं; जे सहज शक्य आहे ते श्रवणासाठी करावं.

भोजनं तु वरं मन्ये कथाश्रवणकारकम् । नोपवासो वरः प्रोक्तः कथाविघ्नकरो यदि

कथा ऐकणाऱ्यांसाठी जेवण करणं अधिक योग्य आहे असं मी मानतो; उपवासामुळे कथा खंडित होत असेल तर तो योग्य नाही.

सप्ताहव्रतिनां पुंसां नियमान् श्रुणु नारद । विष्णुदीक्षाविहीनानां नाधिकारः कथाश्रवे

नारदा, सात दिवसाच्या व्रतासाठीचे नियम ऐक. विष्णूदीक्षा नसलेल्यांना कथा ऐकण्याचा अधिकार नाही.

ब्रह्मचर्यमधः सुप्तिः पत्रावल्यां च भोजनम् । कथासमाप्तौ भुक्तिं च कुर्यात् नित्यं कथाव्रती

ब्रह्मचर्य पाळावं, जमिनीवर झोपावं, पत्रावळीवर जेवावं आणि कथा संपल्यावरच जेवण करावं; हे कथा व्रतीने रोज करावं.

द्विदलं मधु तैलं च गरिष्ठान्नं तथैव च । भावदुष्टं पर्युषितं जह्यात् नित्यं कथाव्रती

दोन दल असलेलं, मध, तेल, जड अन्न, अशुद्ध किंवा शिळं अन्न हे कथा व्रतीने नेहमी टाळावं.

कामं क्रोधं मदं मानं मत्सरं लोभमेव च । दम्भ मोहं तथा द्वेषं दूरयेच्च कथाव्रती

काम, क्रोध, मद, अभिमान, मत्सर, लोभ, दंभ, मोह आणि द्वेष या सर्व गोष्टी कथा व्रतीने दूर ठेवाव्यात.

वेदवैष्णवविप्राणां गुरुगोव्रतिनां तथा । स्त्रीराजमहतां निन्दां वर्जयेत् यः कथाव्रती

जो या कथा ऐकण्याचा व्रत घेतो, त्याने वेदज्ञ, वैष्णव, ब्राह्मण, गुरु, गाय, व्रती, स्त्रिया, राजा आणि मोठ्या लोकांची निंदा करू नये.

रजस्वला अन्त्यज म्लेच्छ पतित व्रात्यकैस्तथा । द्विजद्विड् वेदबाह्यैश्च न वदेत् यः कथाव्रती

जो या कथा ऐकण्याचा व्रत घेतो, त्याने रजस्वला स्त्रिया, अस्पृश्य, म्लेच्छ, पतित, वेदाबाह्य, द्विजद्वेषी आणि वेदविरोधक यांच्याशी बोलू नये.

सत्यं शौचं दयां मौनं आर्जवं विनयं तथा । उदारमानसं तद्वत् एवं कुर्यात् कथाव्रती

जो या कथा ऐकण्याचा व्रत घेतो, त्याने नेहमी सत्य बोलावे, स्वच्छता ठेवावी, दया करावी, मौन पाळावे, साधेपणा, नम्रता आणि मोठेपण मनात ठेवावे.

दरिद्रश्च क्षयी रोगी निर्भाग्यः पापकर्मवान् । अनपत्यो मोक्षकामः श्रुणुयाच्च कथामिमाम्

गरिब, रोगट, आजारी, दुर्दैवी, पापी, अपत्य नसलेले आणि मुक्तीची इच्छा असलेल्यांनी ही कथा ऐकावी.

अपुष्पा काकवन्ध्या च वन्ध्या या च मृतार्भका । स्रवत् गर्भा च या नारी तया श्राव्या प्रयत्‍नतः

ज्या स्त्रीला मूल होत नाही, जिची मुले मरतात, जी वंध्या आहे, जिचे मूल गेले आहे किंवा जिचा गर्भपात होतो, तिने ही कथा काळजीपूर्वक ऐकावी.

एतेषु विधिना श्रावे तदक्षयतरं भवेत् । अत्युत्तमा कथा दिव्या कोटियज्ञफलप्रदा

या सर्वांनी योग्य पद्धतीने ही कथा ऐकली, तर त्यांना नाश न होणारे पुण्य मिळते; ही दिव्य आणि श्रेष्ठ कथा कोटी यज्ञांचे फळ देते.

एवं कृत्वा व्रतविधिं उद्यापनं अथाचरेत् । जन्माष्टमी व्रतमिव कर्तव्यं फलकांक्षिभिः

असे व्रत पूर्ण केल्यावर, त्याचा समारोप करावा, जसे फलाची इच्छा असलेले जन्माष्टमीचे व्रत करतात.

अकिंचनेषु भक्तेषु प्रायो नोद्यापनाग्रहः । श्रवणेनैव पूतास्ते निष्कामा वैष्णवा यतः

ज्यांच्याकडे काहीच नाही पण जे भक्त आहेत, त्यांच्यासाठी समारोपाची सक्ती नसते; कारण ते निष्कामी वैष्णव फक्त ऐकूनच पवित्र होतात.

एवं नगाहयज्ञेऽस्मिन् समाप्ते श्रोतृभिस्तदा । पुस्तकस्य च वक्तुश्च पूजा कार्यातिभक्तितः

ही कथा सांगण्याचा यज्ञ पूर्ण झाल्यावर, श्रोत्यांनी पुस्तक आणि वक्त्याची अत्यंत भक्तीने पूजा करावी.

प्रसादतुलसीमाला श्रोतृभ्यश्चाथ दीयताम् । मृदंगतालललितं कर्तव्यं कीर्तनं ततः

नंतर, प्रसादाची तुळशीमाळ श्रोत्यांना द्यावी आणि मृदंग-तालासह गोड कीर्तन करावे.

जयशब्दं नमःशब्दं शंखशब्दं च कारयेत् । विप्रेभ्यो याचकेभ्यश्च वित्तं अन्नं च दीयताम्

जयजयकार, नमस्कार आणि शंखध्वनी करावी; ब्राह्मण आणि मागणाऱ्यांना धन व अन्न द्यावे.

विरक्तश्चेत् भवेत् श्रोता गीता वाद्या परेऽहनि । गृहस्थश्चेत् तदा होमः कर्तव्यः कर्मशान्तये

श्रोता विरक्त असेल तर दुसऱ्या दिवशी गाणे आणि वाद्य वाजवावे; गृहस्थ असेल तर कर्मशांतीसाठी होम करावा.

प्रतिश्लोकं तु जुहुयात् विधिना दशमस्य च । पायसं मधु सर्पिश्च तिलान् आदिकसंयुतम्

प्रत्येक श्लोकासाठी, विशेषतः दहाव्या स्कंधासाठी, पद्धतीने पायस, मध, तूप आणि तिळांचे मिश्रण होमात अर्पण करावे.

अथवा हवनं कुर्याद् गायत्र्या सुसमाहितः । तन्मयत्वात् पुराणस्य परमस्य च तत्त्वतः

किंवा, पूर्ण एकाग्रतेने गायत्रीमंत्राने होम करावा, कारण हे पुराण परमेश्वराच्या तत्त्वाशी एकरूप आहे.

होमाशक्तौ बुधो हौम्यं दद्यात् तत्फल सिद्धये । नानाच्छिद्रनिरोधार्थं न्यूनताधिकतानयोः

होम करणे शक्य नसेल, तर बुद्धिमान माणसाने त्यासाठी लागणारे साहित्य दुसऱ्यांना द्यावे, जेणेकरून सर्व अडथळे, कमतरता किंवा जास्ती दूर होतील.