श्रीमद्भागवतपुराणम्

श्रीभद्रोवाच। पिता मे मातुलेयाय स्वयमाहूय दत्तवान्। कृष्णे कृष्णाय तच्चित्तामक्षौहिण्या सखीजनैः

श्रीभद्रा म्हणाली — माझ्या वडिलांनी माझ्या मामाला बोलावून, कृष्णाला, कृष्णवर्णीयाला, ज्याचे मन त्याच्यावर होते, मला सैन्य आणि सखींसह दिले.

अस्य मे पादसंस्पर्शो भवेज्जन्मनि जन्मनि। कर्मभिर्भ्राम्यमाणाया येन तच्छ्रेय आत्मनः

त्याच्या पायांचा स्पर्श मला जन्मोन्मजन्मी मिळो. कारण त्यानेच कर्माच्या फेर्‍यात फिरणाऱ्याला आत्म्याचे खरे कल्याण मिळते.

श्रीलक्ष्मणोवाच। ममापि राज्ञ्यच्युतजन्मकर्म श्रुत्वा मुहुर्नारदगीतमास ह। चित्तं मुकुन्दे किल पद्महस्तया वृतः सुसम्मृश्य विहाय लोकपान्

श्रीलक्ष्मणा म्हणाली — नारदांनी वारंवार त्या राजाच्या जन्माची आणि कृत्यांची गाणी ऐकवली, तेव्हा माझे मन कमळहस्त मुकुंदाकडे इतके ओढले गेले की, मी जगाच्या रक्षणकर्त्यांनाही सोडून दिले.

ज्ञात्वा मम मतं साध्वि पिता दुहितृवत्सलः। बृहत्सेन इति ख्यातस्तत्रोपायमचीकरत्

माझ्या मनाची इच्छा जाणून, माझे वडील, प्रेमळ बृहत्सेन, माझ्या विवाहाचा उपाय शोधू लागले.

यथा स्वयंवरे राज्ञि मत्स्यः पार्थेप्सया कृतः। अयं तु बहिराच्छन्नो दृश्यते स जले परम्

जसे पांडवाच्या इच्छेने राजकन्येच्या स्वयंवरात पाण्यात मासा ठेवला होता, तसे येथेही एक मासा बाहेर लपवला होता, पण तो पाण्यात दिसत होता.

श्रुत्वैतत्सर्वतो भूपा आययुर्मत्पितुः पुरम्। सर्वास्त्रशस्त्रतत्त्वज्ञाः सोपाध्यायाः सहस्रशः

हे ऐकून, सर्व बाजूंनी शस्त्रास्त्रांचे तंत्र जाणणारे, हजारो राजे आणि त्यांच्या गुरूंनी माझ्या वडिलांच्या नगरात हजेरी लावली.

पित्रा सम्पूजिताः सर्वे यथावीर्यं यथावयः। आददुः सशरं चापं वेद्धुं पर्षदि मद्धियः

माझ्या वडिलांनी सर्वांना त्यांच्या ताकदीनुसार आणि वयाप्रमाणे सन्मान दिला. जे मला मिळवू इच्छित होते, त्यांनी सभेत धनुष्यबाण उचलले.

आदाय व्यसृजन्केचित्सज्यं कर्तुमनीश्वराः। आकोष्ठं ज्यां समुत्कृष्य पेतुरेकेऽमुनाहताः

काहींनी धनुष्य उचलून ते सज्ज करण्याचा प्रयत्न केला, पण ते जमले नाही. काहींनी धनुष्याची दोरी छातीपर्यंत ओढली, पण तीच त्यांना आपटून ते पडले.

सज्यं कृत्वापरे वीरा मागधाम्बष्ठचेदिपाः। भीमो दुर्योधनः कर्णो नाविदंस्तदवस्थितिम्

इतर वीर — मगध, अंबष्ठ, चेदिराज, भीम, दुर्योधन, कर्ण — यांनी धनुष्य सज्ज केले, पण खरा कस पाहिला कसा जातो हे त्यांना कळले नाही.

मत्स्याभासं जले वीक्ष्य ज्ञात्वा च तदवस्थितिम्। पार्थो यत्तोऽसृजद्बाणं नाच्छिनत्पस्पृशे परम्

पाण्यातील मास्याचं प्रतिबिंब पाहून, त्याची जागा समजून, अर्जुनानं काळजीपूर्वक बाण सोडला; तो बाण मास्याला फक्त स्पर्श करून गेला, कापला नाही.

राजन्येषु निवृत्तेषु भग्नमानेषु मानिषु। भगवान्धनुरादाय सज्यं कृत्वाथ लीलया

राजे मागे सरले, त्यांचा गर्व मोडला गेला, तेव्हा भगवंतानं धनुष्य उचललं आणि सहजपणे ते सज्ज केलं.

तस्मिन्सन्धाय विशिखं मत्स्यं वीक्ष्य सकृज्जले। छित्त्वेषुणापातयत्तं सूर्ये चाभिजिति स्थिते २६ अभिजित्। दिवि दुन्दुभयो नेदुर्जयशब्दयुता भुवि। देवाश्च कुसुमासारान्मुमुचुर्हर्षविह्वलाः

त्या लक्ष्यावर बाण चढवून, पाण्यात मासा फक्त एकदाच पाहिला आणि बाणानं तो मासा खाली पाडला, तेव्हा सूर्य अभिजित नक्षत्रात होता.

तद्रङ्गमाविशमहं कलनूपुराभ्यां। पद्भ्यां प्रगृह्य कनकोज्वलरत्नमालाम् । नूत्ने निवीय परिधाय च कौशिकाग्र्ये। सव्रीडहासवदना कवरीधृतस्रक्

मग मी मऊ नुपुरांच्या मंजुळ नादात रंगमंचात प्रवेश केला, हातात तेजस्वी सोन्याची रत्नमाळ धरली, नवीन रेशमी वस्त्र नेसले, लाजरे हास्य चेहऱ्यावर आणि केसांत फुलांची वेणी घातली होती.

उन्नीय वक्त्रमुरुकुन्तलकुण्डलत्विड्। गण्डस्थलं शिशिरहासकटाक्षमोक्षैः। राज्ञो निरीक्ष्य परितः शनकैर्मुरारेर्। अंसेऽनुरक्तहृदया निदधे स्वमालाम्

मी चेहरा वर केला, मोठ्या कुंडलांचा तेज आणि गालांवरचा उजळपणा दिसत होता, मृदू हास्याने नजर टाकली, सभोवताली राजांकडे हळूहळू पाहिलं आणि मनाने मुरारीवर प्रेम ठेवून त्याच्या खांद्यावर माझी माळ घातली.

तावन्मृदङ्गपटहाः शङ्खभेर्यानकादयः। निनेदुर्नटनर्तक्यो ननृतुर्गायका जगुः

त्याच वेळी मृदंग, पखवाज, शंख, भेरी, नगारे आणि इतर वाद्यांचा गजर झाला; नर्तक-नर्तकी नाचू लागले आणि गायक गाऊ लागले.

एवं वृते भगवति मयेशे नृपयूथपाः। न सेहिरे याज्ञसेनि स्पर्धन्तो हृच्छयातुराः

माझ्या निवडीने भगवंत, मायेश्वर, निवडला गेला तेव्हा, राजे हृदयातील इच्छा जळत असताना द्रौपदीची निवड सहन करू शकले नाहीत आणि एकमेकांशी स्पर्धा करू लागले.

मां तावद्रथमारोप्य हयरत्नचतुष्टयम्। शार्ङ्गमुद्यम्य सन्नद्धस्तस्थावाजौ चतुर्भुजः

त्यांनी मला चार उत्तम घोड्यांनी जोडलेल्या रथात बसवलं, शार्ङ्ग धनुष्य उचललं, कवच घातलं आणि चार भुजांनी रणभूमीत उभे राहिले.

दारुकश्चोदयामास काञ्चनोपस्करं रथम्। मिषतां भूभुजां राज्ञि मृगाणां मृगराडिव

दारुकानं सोन्याच्या अलंकारांनी सजलेला रथ चालवला, राजे पाहत राहिले, जणू सिंह आपल्या शिकारेला इतर प्राण्यांसमोर घेऊन जातो तसं.

तेऽन्वसज्जन्त राजन्या निषेद्धुं पथि केचन। संयत्ता उद्धृतेष्वासा ग्रामसिंहा यथा हरिम्

काही राजे त्यांना अडवायला मागे लागले, धनुष्य सज्ज करून, जणू गावातील सिंह हरिला पाठलाग करतात तसं.

ते शार्ङ्गच्युतबाणौघैः कृत्तबाह्वङ्घ्रिकन्धराः। निपेतुः प्रधने केचिदेके सन्त्यज्य दुद्रुवुः

शार्ङ्ग धनुष्याच्या बाणांच्या वर्षावाने काहींचे हात, पाय, मान तुटले आणि ते रणांगणात पडले; काहींनी लढाई सोडून पळ काढला.

ततः पुरीं यदुपतिरत्यलङ्कृतां। रविच्छदध्वजपटचित्रतोरणाम्। कुशस्थलीं दिवि भुवि चाभिसंस्तुतां। समाविशत्तरणिरिव स्वकेतनम्

मग यदुपतीने सूर्यछत्रधारी पताका आणि रंगीत तोरणांनी सजलेली, स्वर्गात आणि पृथ्वीवर प्रसिद्ध असलेली, कुशस्थळी नगरीत प्रवेश केला, जणू जहाज आपल्या बंदरात पोहोचतं.

पिता मे पूजयामास सुहृत्सम्बन्धिबान्धवान्। महार्हवासोऽलङ्कारैः शय्यासनपरिच्छदैः

माझ्या वडिलांनी आपले मित्र, नातेवाईक आणि बंधूंना मौल्यवान वस्त्र, दागिने, शय्या, आसन आणि इतर भेटवस्तूंनी सन्मानित केलं.

दासीभिः सर्वसम्पद्भिर्भटेभरथवाजिभिः। आयुधानि महार्हाणि ददौ पूर्णस्य भक्तितः

दासी, सर्व प्रकारची संपत्ती, सैनिक, रथ, घोडे यांसह त्यांनी मोठ्या भक्तीने मौल्यवान शस्त्रे दिली.

आत्मारामस्य तस्येमा वयं वै गृहदासिकाः। सर्वसङ्गनिवृत्त्याद्धा तपसा च बभूविम

स्वतःमध्ये समाधानी असलेल्या त्याची आम्ही, घरातील दासी, सर्व आसक्ती सोडून आणि खरी तपस्या करून, झालो.

महिष्य ऊचुः। भौमं निहत्य सगणं युधि तेन रुद्धा। ज्ञात्वाथ नः क्षितिजये जितराजकन्याः। निर्मुच्य संसृतिविमोक्षमनुस्मरन्तीः। पादाम्बुजं परिणिनाय य आप्तकामः

राण्यांनी म्हटलं: युद्धात भौम आणि त्याचे साथीदार मारून, आम्हा जिंकलेल्या राजकन्यांना त्यानं मुक्त केलं आणि त्याच्या कमळासारख्या पायांची आठवण ठेवून, सर्व इच्छा पूर्ण करणाऱ्या त्यानं आम्हाला पत्नी म्हणून स्वीकारलं आणि संसारबंधनातून मुक्त केलं.

न वयं साध्वि साम्राज्यं स्वाराज्यं भौज्यमप्युत। वैराज्यं पारमेष्ठ्यं च आनन्त्यं वा हरेः पदम्

आम्हाला साम्राज्य, स्वराज्य, भोग्य सत्ता, वैराज्य, ब्रह्माचा सर्वोच्च पद किंवा हरिचं अनंत धामसुद्धा नको आहे.

कामयामह एतस्य श्रीमत्पादरजः श्रियः। कुचकुङ्कुमगन्धाढ्यं मूर्ध्ना वोढुं गदाभृतः

आम्हाला फक्त त्याच्या श्रीमंत पायांखालचं, श्रीच्या कुंकवाच्या सुगंधानं भरलेलं धूळ, गदाधराच्या पायांची धूळ, डोक्यावर धरण्याचीच इच्छा आहे.

व्रजस्त्रियो यद्वाञ्छन्ति पुलिन्द्यस्तृणवीरुधः। गावश्चारयतो गोपाः पदस्पर्शं महात्मनः

व्रजातील गोपिकांना, पुलिंद स्त्रियांनाही, तसंच गवत, झाडं, गायी आणि गवळ्यांना — या सर्वांना त्या महान आत्म्याच्या पायांचा स्पर्श व्हावा अशी तीव्र इच्छा असते, जेव्हा तो गायी राखतो.

ऋषिगणकृता भगवत्स्तुतिः; वसुदेवयज्ञोत्सवः; बन्धूनां प्रस्थापनादिकं च - श्रीशुक उवाच - ( वसंततिलका ) श्रुत्वा पृथा सुबलपुत्र्यथ याज्ञसेनी माधव्यथ क्षितिपपत्‍न्य उत स्वगोप्यः । कृष्णेऽखिलात्मनि हरौ प्रणयानुबन्धं सर्वा विसिस्म्युरलमश्रुकलाकुलाक्ष्यः

शुकदेव म्हणाले — कुंती, सुभद्रा, द्रौपदी, माधवी, राजघराण्यातील स्त्रिया आणि त्यांच्या गोपिकांनी जेव्हा श्रीकृष्णाने त्यांच्यावर दाखवलेली गाढ माया ऐकली, तेव्हा त्या सर्वजणी आश्चर्यचकित झाल्या आणि त्यांच्या डोळ्यांत आनंदाश्रू दाटले.