श्रीमद्भागवतपुराणम्

भुक्त्वोपविविशुः कामं स्निग्धच्छायाङ्‌घ्रिपाङ्‌घ्रिषु । तत्रागतांस्ते ददृशुः सुहृत्संबन्धिनो नृपान्

खाऊन झाल्यावर, ते मऊ सावलीच्या झाडाखाली हवे तसे बसले; तिथे आलेले, आपले मित्र आणि नातेवाईक असलेले राजे त्यांनी पाहिले.

मत्स्योशीनरकौशल्य विदर्भकुरुसृञ्जयान् । काम्बोजकैकयान् मद्रान् कुन्तीनानर्तकेरलान्

मात्स्य, शीन, कौशल्य, विदर्भ, कुरु, सृंजय, काम्बोज, कैकेय, मद्र, कुंती, अनर्त, केरळ हे सर्व त्यांनी पाहिले.

अन्यांश्चैवात्मपक्षीयान् परांश्च शतशो नृप । नन्दादीन् सुहृदो गोपान् गोपीश्चोत्कण्ठिताश्चिरम्

राजा, शेकडो इतर आपले आणि परके, तसेच नंद व इतर मित्र, गवळी आणि अनेक दिवस वाट पाहणाऱ्या गोपिका त्यांनी पाहिल्या.

( मिश्र ) अन्योन्यसन्दर्शनहर्षरंहसा प्रोत्फुल्लहृद्वक्त्रसरोरुहश्रियः । आश्लिष्य गाढं नयनैः स्रवज्जला हृष्यत्त्वचो रुद्धगिरो ययुर्मुदम्

एकमेकांना पाहून त्यांच्या हृदयात आणि चेहऱ्यावर आनंद फुलला; त्यांनी घट्ट मिठी मारली, डोळ्यांतून आनंदाश्रू वाहिले, अंगावर रोमांच आला, आवाज दाटला आणि ते आनंदित झाले.

स्त्रियश्च संवीक्ष्य मिथोऽतिसौहृद स्मितामलापाङ्गदृशोऽभिरेभिरे । स्तनैः स्तनान् कुङ्कुमपङ्करूषितान् निहत्य दोर्भिः प्रणयाश्रुलोचनाः

स्त्रिया एकमेकींकडे प्रेमाने पाहून, हसऱ्या आणि स्वच्छ नजरेने, एकमेकींना मिठी मारत होत्या; कुंकवाने माखलेल्या स्तनांनी एकमेकींच्या स्तनांवर दाब देत, हातांनी धरून, डोळ्यांत प्रेमाश्रू होते.

( अनुष्टुप् ) ततोऽभिवाद्य ते वृद्धान् यविष्ठैरभिवादिताः । स्वागतं कुशलं पृष्ट्वा चक्रुः कृष्णकथा मिथः

मग त्यांनी वडीलधाऱ्यांना नमस्कार केला, आणि लहानांनी त्यांना नमस्कार केला; स्वागत करून, कुशल विचारून, एकमेकांशी कृष्णाची कथा बोलू लागले.

पृथा भ्रातॄन् स्वसॄर्वीक्ष्य तत्पुत्रान् पितरावपि । भ्रातृपत्‍नीर्मुकुन्दं च जहौ सङ्कथया शुचः

पृथेला आपल्या भाऊ, बहिणी, त्यांची मुले, आई-वडील, भावजया आणि मुकुंद यांना पाहून, गप्पांमध्ये आपला दु:ख विसरला.

कुन्त्युवाच - आर्य भ्रातरहं मन्ये आत्मानमकृताशिषम् । यद्वा आपत्सु मद्वार्तां नानुस्मरथ सत्तमाः

कुंती म्हणाली: 'माझ्या मोठ्या भावांनो, मी स्वतःला भाग्यहीन समजते, कारण, हे श्रेष्ठ पुरुषांनो, संकटाच्या वेळी तुम्ही माझी आठवण काढत नाही.'

सुहृदो ज्ञातयः पुत्रा भ्रातरः पितरावपि । नानुस्मरन्ति स्वजनं यस्य दैवमदक्षिणम्

मित्र, नातेवाईक, मुले, भाऊ आणि आईवडीलसुद्धा, जेव्हा नशीब उलटते, तेव्हा आपल्याच माणसांना आठवत नाहीत.

श्रीवसुदेव उवाच - अम्ब मास्मानसूयेथा दैवक्रीडनकान् नरान् । ईशस्य हि वशे लोकः कुरुते कार्यतेऽथ वा

श्रीवासुदेव म्हणाले — आई, या माणसांवर राग धरू नकोस. ते सगळे नशिबाच्या हातातील खेळणी आहेत. कारण सर्व जग परमेश्वराच्या अधीन आहे; तोच सर्वांना करायला लावतो.

कंसप्रतापिताः सर्वे वयं याता दिशं दिशम् । एतर्ह्येव पुनः स्थानं दैवेनासादिताः स्वसः

कंसाच्या छळामुळे आम्ही सगळे वेगवेगळ्या दिशांना गेलो होतो. पण आता, बहीण, नशिबाच्या कृपेनेच आम्ही पुन्हा आपल्या जागी आलो आहोत.

श्रीशुक उवाच - वसुदेवोग्रसेनाद्यैः यदुभिस्तेऽर्चिता नृपाः । आसन् अच्युतसन्दर्श परमानन्दनिर्वृताः

श्रीशुक म्हणाले — वसुदेव, उग्रसेन आणि यदू यांनी राजांना सन्मान दिला. अच्युताचे दर्शन घेऊन ते सर्व राजे अत्यंत आनंदित आणि तृप्त झाले.

भीष्मो द्रोणोऽम्बिकापुत्रो गान्धारी ससुता तथा । सदाराः पाण्डवाः कुन्ती सञ्जयो विदुरः कृपः

भीष्म, द्रोण, अंबिकेचा मुलगा, गांधारी आपल्या मुलांसह, पांडव आणि त्यांची पत्नी, कुंती, संजय, विदुर आणि कृप —

कुन्तीभोजो विराटश्च भीष्मको नग्नजिन्महान् । पुरुजिद् द्रुपदः शल्यो धृष्टकेतुः सकाशिराट्

कुंतीभोज, विराट, भीष्मक, महान नग्नजित, पुरुजित, द्रुपद, शल्य, धृष्टकेतु आणि काशीचा राजा —

दमघोषो विशालाक्षो मैथिलो मद्रकेकयौ । युधामन्युः सुशर्मा च ससुता बाह्लिकादयः

दमघोष, विशालाक्ष, मिथिलाचा राजा, मद्र आणि केकय देशाचे राजे, युधामन्यु, सुशर्मा आणि बाहीलिकाचे पुत्र व इतर —

राजानो ये च राजेन्द्र युधिष्ठिरमनुव्रताः । श्रीनिकेतं वपुः शौरेः सस्त्रीकं वीक्ष्य विस्मिताः

हे राजेंद्र, जे राजे युधिष्ठिराचे अनुयायी होते, त्यांनी श्रीचे निवासस्थान असलेल्या शौरिकाचे तेजस्वी रूप आणि त्याच्या पत्नींसह त्याला पाहून आश्चर्यचकित झाले.

अथ ते रामकृष्णाभ्यां सम्यक् प्राप्तसमर्हणाः । प्रशशंसुर्मुदा युक्ता वृष्णीन् कृष्णपरिग्रहान्

राम आणि कृष्ण यांनी सर्वांचे योग्य सन्मानाने स्वागत केले. मग आनंदाने त्यांनी कृष्णाचे वृष्णि वंशजांचे कौतुक केले.

अहो भोजपते यूयं जन्मभाजो नृणामिह । यत् पश्यथासकृत् कृष्णं दुर्दर्शमपि योगिनाम्

अहो भोजराजा, तुम्ही खरोखरच भाग्यवान आहात, कारण तुम्ही पुन्हा पुन्हा कृष्णाचे दर्शन घेता, ज्याला योगींनाही पाहणे कठीण जाते.

( वसंततिलका ) यद्विश्रुतिः श्रुतिनुतेदमलं पुनाति पादावनेजनपयश्च वचश्च शास्त्रम् । भूः कालभर्जितभगापि यदङ्‌घ्रिपद्म स्पर्शोत्थशक्तिरभिवर्षति नोऽखिलार्थान्

ज्याची कीर्ती वेदांनीही गायली जाते, ज्याचे पावित्र्य सर्वांना शुद्ध करते, ज्याच्या पायधुण्याचे पाणी, वाणी आणि शिकवण शुद्ध करतात; काळामुळे पृथ्वीचे सौभाग्य कमी झाले असले तरी, त्याच्या चरणस्पर्शाने निर्माण झालेल्या शक्तीमुळे पृथ्वीवर सर्व कल्याणाचा वर्षाव होतो.

तद्दर्शनस्पर्शनानुपथप्रजल्प शय्यासनाशनसयौनसपिण्डबन्धः । येषां गृहे निरयवर्त्मनि वर्ततां वः स्वर्गापवर्गविरमः स्वयमास विष्णुः

त्याला पाहणे, स्पर्श करणे, मागे मागे जाणे, संवाद साधणे, एकत्र झोपणे, बसणे, जेवणे, नातेवाईक व कुटुंबाचे संबंध — जरी तुमची घरे नरकाच्या वाटेवर असली, तरी स्वर्ग व मुक्ती देणारा विष्णू स्वतः तुमच्यासोबत आहे.

श्रीशुक उवाच - ( अनुष्टुप् ) नन्दस्तत्र यदून् प्राप्तान् ज्ञात्वा कृष्णपुरोगमान् । तत्रागमद्वृतो गोपैः अनः स्थार्थैः दिदृक्षया

श्रीशुक म्हणाले — नंदाने जेव्हा कृष्णाच्या नेतृत्वाखाली यदू आले आहेत हे कळले, तेव्हा तो गवळ्यांसह, योग्य भेटवस्तू घेऊन, त्यांना पाहण्याच्या इच्छेने तेथे गेला.

तं दृष्ट्वा वृष्णयो हृष्टाः तन्वः प्राणमिवोत्थिताः । परिषस्वजिरे गाढं चिरदर्शनकातराः

त्याला पाहून वृष्णि लोक अत्यानंदित झाले, जणू त्यांच्या शरीरात प्राण परतले. खूप दिवसांनी भेट होत असल्याने त्यांनी त्याला घट्ट मिठी मारली.

वसुदेवः परिष्वज्य सम्प्रीतः प्रेमविह्वलः । स्मरन् कंसकृतान् क्लेशान् पुत्रन्यासं च गोकुले

वसुदेव प्रेमाने आणि आनंदाने त्याला मिठी मारली. कंसाने दिलेले त्रास आणि आपल्या मुलाला गोकुलात सोपवले होते, ते सगळे त्याच्या आठवणींमध्ये आले.

कृष्णरामौ परिष्वज्य पितरावभिवाद्य च । न किञ्चनोचतुः प्रेम्णा साश्रुकण्ठौ कुरूद्वह

कृष्ण आणि राम यांनी आपल्या आईवडिलांना मिठी मारली आणि त्यांना वंदन केले. पण प्रेमाने त्यांचे गळे अश्रूंनी भरले होते, म्हणून ते काही बोलू शकले नाहीत, कुरूश्रेष्ठ.

तावात्मासनमारोप्य बाहुभ्यां परिरभ्य च । यशोदा च महाभागा सुतौ विजहतुः शुचः

त्यांना आपल्या आसनावर बसवून, दोन्ही हातांनी मिठी मारून, पुण्यवती यशोदा आणि तिच्या पतीने आपल्या मुलांबद्दलचा सारा दु:ख विसरला.

रोहिणी देवकी चाथ परिष्वज्य व्रजेश्वरीम् । स्मरन्त्यौ तत्कृतां मैत्रीं बाष्पकण्ठ्यौ समूचतुः

मग रोहिणी आणि देवकी यांनी व्रजेश्वरीला मिठी मारली. तिच्या मैत्रीची आठवण काढून, दोघींच्या गळ्यात अश्रू दाटले आणि त्यांनी बोलायला सुरुवात केली.

का विस्मरेत वां मैत्रीं अनिवृत्तां व्रजेश्वरि । अवाप्याप्यैन्द्रमैश्वर्यं यस्या नेह प्रतिक्रिया

व्रजेश्वरी, तुमचं जे न बदलणारं मैत्र आहे, ते कोण विसरू शकेल? इंद्राचं राज्य मिळालं आणि सोडलं, तरी या जगात त्याची परतफेड करणं शक्य नाही.

( वसंततिलका ) एतावदृष्टपितरौ युवयोः स्म पित्रोः सम्प्रीणनाभ्युदयपोषणपालनानि । प्राप्योषतुर्भवति पक्ष्म ह यद्वदक्ष्णोः न्यस्तावकुत्र च भयौ न सतां परः स्वः

मी एवढंच पाहिलं आहे—तुमच्या आईवडिलांनी तुम्हाला आनंद दिला, वाढवलं, पोसून सांभाळलं, आणि आपली जबाबदारी पूर्ण केली. जसं पापण्या डोळ्यांचं रक्षण करतात, तसं सज्जन माणसांना कशाचीही भीती नसते, कारण त्यांचं अंतिम ध्येय स्वर्ग नसतं.

श्रीशुक उवाच - गोप्यश्च कृष्णमुपलभ्य चिरादभीष्टं यत्प्रेक्षणे दृशिषु पक्ष्मकृतं शपन्ति । दृग्भिर्हृदीकृतमलं परिरभ्य सर्वाः तद्‌भावमापुरपि नित्ययुजां दुरापम्

श्रीशुक म्हणाले—गोपिका आपल्या प्रिय कृष्णाला खूप दिवसांनी भेटल्या, तेव्हा त्या आपल्या पापण्यांना दोष देऊ लागल्या, कारण त्या डोळ्यांना क्षणभर झाकतात. डोळ्यांनी त्याला घट्ट कवटाळून, मनात त्याचं रूप साठवून घेतलं आणि त्या सर्वजणींना असा भक्तिभाव मिळाला, जो नेहमी त्याच्यात एकरूप असणाऱ्यांनाही क्वचितच मिळतो.