श्रीमद्भागवतपुराणम्

निवासितः प्रियाजुष्टे पर्यङ्के भ्रातरो यथा । महिष्या वीजितः श्रान्तो बालव्यजनहस्तया

माझ्या प्रिय मित्राने मला आपल्या जवळच्या पलंगावर बसवले, जसे भाऊ एकमेकांना जपतात, आणि राणीने थकलेल्या मला मुलांच्या पंख्याने वाऱ्याची सेवा केली.

शुश्रूषया परमया पादसंवाहनादिभिः । पूजितो देवदेवेन विप्रदेवेन देववत्

पाय दाबणे वगैरे अत्यंत सेवेतून, देवांचा देव आणि ब्राह्मणांचा देव असलेल्या त्याने मला जणू मी देवच आहे अशा सन्मानाने पूजले.

स्वर्गापवर्गयोः पुंसां रसायां भुवि सम्पदाम् । सर्वासामपि सिद्धीनां मूलं तच्चरणार्चनम्

स्वर्गातील किंवा मुक्तीतील आनंद, पृथ्वीवरील संपत्ती, आणि सर्व सिद्धी यांचे मूळ म्हणजे त्याच्या पायांची भक्ती करणे.

अधनोऽयं धनं प्राप्य माद्यात् उच्चैः न मां स्मरेत् । इति कारुणिको नूनं धनं मेऽभूरि नाददात्

हा गरीब माणूस धन मिळवला असता, तर कदाचित गर्वाने मला विसरला असता; म्हणूनच त्याने माझ्यावर दया करून मला भरपूर धन दिले नाही.

इति तच्चिन्तयन् अन्तः प्राप्तो नियगृहान्तिकम् । सूर्यानलेन्दुसङ्काशैः विमानैः सर्वतो वृतम्

अशा विचारात तो आपल्या लहान घराजवळ पोहोचला, आणि ते घर सूर्य, अग्नी आणि चंद्रासारख्या तेजस्वी विमानांनी सर्व बाजूंनी वेढलेले दिसले.

विचित्रोपवनोद्यानैः कूजद्‍द्विजकुलाकुलैः । प्रोत्फुल्लकमुदाम्भोज कह्लारोत्पलवारिभिः

ते घर सुंदर बागा आणि उपवनांनी, पक्ष्यांच्या किलबिलाटाने, आणि तळ्यात उमललेल्या कमळ, कुमुद, नीलकमळांनी सजलेले होते.

जुष्टं स्वलङ्कृतैः पुम्भिः स्त्रीभिश्च हरिणाक्षिभिः । किमिदं कस्य वा स्थानं कथं तदिदमित्यभूत्

तेथे सुंदर अलंकार घातलेले पुरुष आणि हरिणासारख्या डोळ्यांच्या स्त्रिया होत्या; त्याला वाटले, 'हे काय? हे कुणाचे स्थान? हे कसे घडले?'

एवं मीमांसमानं तं नरा नार्योऽमरप्रभाः । प्रत्यगृह्णन् महाभागं गीतवाद्येन भूयसा

तो असे विचार करत असताना, देवासारख्या तेजस्वी पुरुषांनी आणि स्त्रियांनी, गाणे व वाद्यांच्या गजरात, त्या भाग्यवानाचे स्वागत केले.

पतिमागतमाकर्ण्य पत्‍न्युद्धर्षातिसम्भ्रमा । निश्चक्राम गृहात्तूर्णं रूपिणी श्रीरिवालयात्

पती घरी आला हे ऐकून, त्याची पत्नी आनंद आणि गोंधळाने भरून, घरातून पटकन बाहेर आली, जणू लक्ष्मीच आपल्या निवासातून बाहेर येते.

पतिव्रता पतिं दृष्ट्वा प्रेमोत्कण्ठाश्रुलोचना । मीलिताक्ष्यनमद् बुद्ध्या मनसा परिषस्वजे

पतीव्रता बायको, नवऱ्याला पाहून, प्रेमाने आणि उत्कंठेने डोळे पाणावले; तिने डोळे मिटून, मनापासून आणि आदराने त्याला मिठी मारली.

पत्‍नीं वीक्ष्य विस्फुरन्तीं देवीं वैमानिकीमिव । दासीनां निष्ककण्ठीनां मध्ये भान्तीं स विस्मितः

तो नवरा, आपल्या बायकोकडे पाहताना, ती दासींमध्ये चमकत होती, जणू काही स्वर्गातील देवीच; गळ्यात माळ नसलेल्या दासींमध्ये ती उठून दिसत होती, आणि तो आश्चर्यचकित झाला.

प्रीतः स्वयं तया युक्तः प्रविष्टो निजमन्दिरम् । मणिस्तम्भशतोपेतं महेन्द्रभवनं यथा

ती बायको सोबत असल्याने आणि आनंदी मनाने, तो आपल्या राजवाड्यात गेला, जिथे शंभरावर रत्नजडित खांब होते, अगदी इंद्राच्या महालासारखे.

पयःफेननिभाः शय्या दान्ता रुक्मपरिच्छदाः । पर्यङ्का हेमदण्डानि चामरव्यजनानि च

दूधाच्या फेसासारख्या मऊशार आणि सोन्याच्या काठांनी सजवलेल्या गाद्या, सोन्याच्या कड्यांचे पलंग, आणि चामराचे पंखे तिथे होते.

आसनानि च हैमानि मृदूपस्तरणानि च । मुक्तादामविलम्बीनि वितानानि द्युमन्ति च

सोन्याची आसने, मऊ गादी, मोत्यांच्या माळांनी सजवलेली छत्रे आणि तेजस्वी पडदे तिथे होते.

स्वच्छस्फटिककुड्येषु महामारकतेषु च । रत्‍नदीपा भ्राजमानान् ललना रत्‍नसंयुताः

पारदर्शक स्फटिकाच्या भिंतींवर आणि मोठ्या पाचूच्या फरशांवर रत्नांनी सजवलेले दिवे झगमगत होते, आणि रत्नांनी मढवलेल्या स्त्रिया तिथे होत्या.

विलोक्य ब्राह्मणस्तत्र समृद्धीः सर्वसम्पदाम् । तर्कयामास निर्व्यग्रः स्वसमृद्धिमहैतुकीम्

त्या ब्राह्मणाने तिथे सर्व प्रकारच्या समृद्धीचे वैभव पाहून, शांतपणे विचार केला की, माझ्या या समृद्धीला काही कारणच नाही.

( मिश्र ) नूनं बतैतन्मम दुर्भगस्य शश्वद् दरिद्रस्य समृद्धिहेतुः । महाविभूतेरवलोकतोऽन्यो नैवोपपद्येत यदूत्तमस्य

हे नक्कीच, मी नेहमीच गरिब आणि दुर्दैवी असताना, ही समृद्धी मला मिळण्याचे कारण हेच असावे; यदुकुळातील श्रेष्ठाच्या संपत्तीचे दुसरे कोणतेही कारण असू शकत नाही.

नन्वब्रुवाणो दिशते समक्षं याचिष्णवे भूर्यपि भूरिभोजः । पर्जन्यवत्तत् स्वयमीक्षमाणो दाशार्हकाणामृषभः सखा मे

खरंच, मागितल्यावरच नव्हे, तर न मागता देखील, तो उदार राजा भरपूर देतो; जसा मेघ पाऊस देतो, तसा तो स्वतः पाहून देतो, माझा मित्र, दाशार्हांचा प्रमुख.

किञ्चित्करोत्युर्वपि यत् स्वदत्तं सुहृत्कृतं फल्ग्वपि भूरिकारी । मयोपणीतं पृथुकैकमुष्टिं प्रत्यग्रहीत् प्रीतियुतो महात्मा

तो मोठा दाता असूनही, मित्र म्हणून जरी थोडेसे दिले, तरीही ते प्रेमाने देतो; मी आणलेली पिठाची मूठभर भाकर त्याने आनंदाने स्वीकारली.

तस्यैव मे सौहृदसख्यमैत्री दास्यं पुनर्जन्मनि जन्मनि स्यात् । महानुभावेन गुणालयेन विषज्जतः तत्पुरुषप्रसङ्गः

त्याच्याशी मैत्री, सख्य आणि सेवा मला जन्मोजन्मी मिळू दे; त्या गुणी आणि महान पुरुषाच्या संगामुळे माझे मन त्याच्यावर स्थिर झाले आहे.

( इंद्रवंशा ) भक्ताय चित्रा भगवान् हि सम्पदो राज्यं विभूतीर्न समर्थयत्यजः । अदीर्घबोधाय विचक्षणः स्वयं पश्यन् निपातं धनिनां मदोद्‌भवम्

भक्ताला भगवंत अद्भुत संपत्ती आणि राज्य देतो; पण ज्यांना समज नाही, त्यांना तो देत नाही, कारण श्रीहरी स्वतः श्रीमंतांचा गर्व आणि पतन पाहतो.

( अनुष्टुप् ) इत्थं व्यवसितो बुद्ध्या भक्तोऽतीव जनार्दने । विषयान्जायया त्यक्ष्यन् बुभुजे नातिलम्पटः

अशा प्रकारे ठाम मनाने, जनार्दनाचा भक्त असून, विषयांमध्ये असूनही, तो त्यांना फारसा आसक्त न होता उपभोगत होता.

तस्य वै देवदेवस्य हरेर्यज्ञपतेः प्रभोः । ब्राह्मणाः प्रभवो दैवं न तेभ्यो विद्यते परम्

त्या यज्ञस्वरूप देवदेवेश्वर हरिच्या दृष्टीने, ब्राह्मण हेच त्याचे मूळ आहेत; त्यांच्यापेक्षा श्रेष्ठ काहीच नाही.

एवं स विप्रो भगवत्सुहृत्तदा दृष्ट्वा स्वभृत्यैरजितं पराजितम् । तद्ध्यानवेगोद्‌ग्रथितात्मबन्धनः तद्धाम लेभेऽचिरतः सतां गतिम्

असा तो ब्राह्मण, भगवंताचा मित्र, आपल्या सेवकांकडून अजिताला हरलेले पाहून, त्याच्यावर ध्यान लावून, लवकरच भगवंताच्या धामाला, सत्पुरुषांच्या मार्गाला पोहोचला.

एतद् ब्रह्मण्यदेवस्य श्रुत्वा ब्रह्मण्यतां नरः । लब्धभावो भगवति कर्मबन्धाद् विमुच्यते

या ब्राह्मणप्रिय देवाची कथा ऐकून, जो मनुष्य भगवंतावर प्रेम करतो, तो कर्मबंधनातून मुक्त होतो.

इति श्रीमद्‍भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां दशमस्कन्धे उत्तरार्धे पृथुकोपाख्यानं नाम एकशीतितमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीमद्भागवत महापुराणाच्या दहाव्या स्कंधाच्या उत्तरार्धातील 'पृथूचा कोप' या एक्याऐंशीव्या अध्यायाचा समाप्ती झाली.

कुरुक्षेत्रे सूर्योपरागपर्वणि यदुभिः सह कुरूणां नन्दादिगोपानां च समागमः - श्रीशुक उवाच - ( अनुष्टुप् ) अथैकदा द्वारवत्यां वसतो रामकृष्णयोः । सूर्योपरागः सुमहानासीत्कल्पक्षये यथा

श्रीशुक म्हणाले: एकदा द्वारकेत, राम आणि कृष्ण राहत असताना, सूर्यग्रहणाचा फार मोठा योग आला, जसा कल्पाच्या शेवटी येतो.

तं ज्ञात्वा मनुजा राजन्पुरस्तादेव सर्वतः । समन्तपञ्चकं क्षेत्रं ययुः श्रेयोविधित्सया

राजा, त्या पुरुषाला ओळखून लोक सर्व बाजूंनी समंतपंचक या क्षेत्रात गेले, कारण त्यांना कल्याण मिळवायचे होते.

निःक्षत्रियां महीं कुर्वन्रामः शस्त्रभृतां वरः । नृपाणां रुधिरौघेण यत्र चक्रे महाह्रदान्

शस्त्रधारींमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या रामाने पृथ्वी क्षत्रियविरहित केली, जिथे राजांच्या रक्ताच्या प्रवाहाने त्याने मोठी तळी निर्माण केली.