श्रीमद्भागवतपुराणम्

पत्‍न्याः पतिव्रतायास्तु सखा प्रियचिकीर्षया । प्राप्तो मामस्य दास्यामि सम्पदोऽमर्त्यदुर्लभाः

पण आता, त्याच्या पतिव्रता पत्नीच्या इच्छेने आणि मैत्रीपोटी तो माझ्याकडे आला आहे; मी त्याला अशी संपत्ती देईन जी माणसांना सहज मिळत नाही.

इत्थं विचिन्त्य वसनात् चीरबद्धान् द्विजन्मनः । स्वयं जहार किमिदं इति पृथुकतण्डुलान्

अशा प्रकारे विचार करून, त्या ब्राह्मणाच्या घरातून कापडात बांधलेले भाजलेले तांदूळ त्याने स्वतः घेतले आणि 'हे काय आहे?' असे आश्चर्याने पाहिले.

नन्वेतदुपनीतं मे परमप्रीणनं सखे । तर्पयन्त्यङ्ग मां विश्वं एते पृथुकतण्डुलाः

मित्रा, हे माझ्यासाठी आणलेले अर्पण खरोखरच मला अत्यंत आनंद देणारे आहे; हे भाजलेले तांदूळ, प्रिय, मला आणि या संपूर्ण जगाला तृप्त करतात.

इति मुष्टिं सकृज्जग्ध्वा द्वितीयां जग्धुमाददे । तावच्छ्रीर्जगृहे हस्तं तत्परा परमेष्ठिनः

असा एक मूठ तांदूळ खाऊन, दुसरा घ्यायला तो पुढे झुकला; तेव्हा परमेश्वराच्या सेवेत असलेली लक्ष्मीने त्याचा हात थांबवला.

एतावतालं विश्वात्मन् सर्वसम्पत्समृद्धये । अस्मिन्लोके अथवामुष्मिन् पुंसस्त्वत्तोषकारणम्

हे विश्वाचे आत्मा, तुझ्या समाधानासाठी इतकेच सर्व संपत्तीच्या वाढीसाठी पुरेसे आहे, या जगात किंवा पुढच्या जगातही.

ब्राह्मणस्तां तु रजनीं उषित्वाच्युतमन्दिरे । भुक्त्वा पीत्वा सुखं मेने आत्मानं स्वर्गतं यथा

त्या ब्राह्मणाने ती रात्र अच्युताच्या घरात घालवली, खाऊन-पिऊन सुख अनुभवले आणि स्वतःला जणू स्वर्गात असल्यासारखे समजले.

श्वोभूते विश्वभावेन स्वसुखेनाभिवन्दितः । जगाम स्वालयं तात पथ्यनुव्रज्य नन्दितः

सकाळ झाली, तेव्हा सर्वांच्या प्रेमाने आणि स्वतःच्या आनंदाने सन्मानित होऊन, तो आनंदाने आपल्या घरी परतला, वाटेवर साथ मिळाली.

स चालब्ध्वा धनं कृष्णान् न तु याचितवान् स्वयम् । स्वगृहान् व्रीडितोऽगच्छन् महद्दर्शननिर्वृतः

त्याला कृष्णाकडून धन मिळाले नाही, आणि त्याने स्वतःही मागितले नाही; तो लाजत आपल्या घरी गेला, पण त्या महान दर्शनाने तृप्त झाला.

अहो ब्रह्मण्यदेवस्य दृष्टा ब्रह्मण्यता मया । यद् दरिद्रतमो लक्ष्मीं आश्लिष्टो बिभ्रतोरसि

वा! ब्राह्मणांचे रक्षण करणाऱ्या देवाची खरी भक्ती मी पाहिली; कारण मी अत्यंत गरीब असूनही लक्ष्मीने त्याला छातीशी धरले.

क्वाहं दरिद्रः पापीयान् क्व कृष्णः श्रीनिकेतनः । ब्रह्मबन्धुरिति स्माहं बाहुभ्यां परिरम्भितः

मी गरीब आणि पापी कुठे, आणि श्रीचे निवासस्थान असलेला कृष्ण कुठे? फक्त नावाचा ब्राह्मण असूनही त्याने मला आपल्या बाहूंनी घट्ट मिठी मारली.

निवासितः प्रियाजुष्टे पर्यङ्के भ्रातरो यथा । महिष्या वीजितः श्रान्तो बालव्यजनहस्तया

माझ्या प्रिय मित्राने मला आपल्या जवळच्या पलंगावर बसवले, जसे भाऊ एकमेकांना जपतात, आणि राणीने थकलेल्या मला मुलांच्या पंख्याने वाऱ्याची सेवा केली.

शुश्रूषया परमया पादसंवाहनादिभिः । पूजितो देवदेवेन विप्रदेवेन देववत्

पाय दाबणे वगैरे अत्यंत सेवेतून, देवांचा देव आणि ब्राह्मणांचा देव असलेल्या त्याने मला जणू मी देवच आहे अशा सन्मानाने पूजले.

स्वर्गापवर्गयोः पुंसां रसायां भुवि सम्पदाम् । सर्वासामपि सिद्धीनां मूलं तच्चरणार्चनम्

स्वर्गातील किंवा मुक्तीतील आनंद, पृथ्वीवरील संपत्ती, आणि सर्व सिद्धी यांचे मूळ म्हणजे त्याच्या पायांची भक्ती करणे.

अधनोऽयं धनं प्राप्य माद्यात् उच्चैः न मां स्मरेत् । इति कारुणिको नूनं धनं मेऽभूरि नाददात्

हा गरीब माणूस धन मिळवला असता, तर कदाचित गर्वाने मला विसरला असता; म्हणूनच त्याने माझ्यावर दया करून मला भरपूर धन दिले नाही.

इति तच्चिन्तयन् अन्तः प्राप्तो नियगृहान्तिकम् । सूर्यानलेन्दुसङ्काशैः विमानैः सर्वतो वृतम्

अशा विचारात तो आपल्या लहान घराजवळ पोहोचला, आणि ते घर सूर्य, अग्नी आणि चंद्रासारख्या तेजस्वी विमानांनी सर्व बाजूंनी वेढलेले दिसले.

विचित्रोपवनोद्यानैः कूजद्‍द्विजकुलाकुलैः । प्रोत्फुल्लकमुदाम्भोज कह्लारोत्पलवारिभिः

ते घर सुंदर बागा आणि उपवनांनी, पक्ष्यांच्या किलबिलाटाने, आणि तळ्यात उमललेल्या कमळ, कुमुद, नीलकमळांनी सजलेले होते.

जुष्टं स्वलङ्कृतैः पुम्भिः स्त्रीभिश्च हरिणाक्षिभिः । किमिदं कस्य वा स्थानं कथं तदिदमित्यभूत्

तेथे सुंदर अलंकार घातलेले पुरुष आणि हरिणासारख्या डोळ्यांच्या स्त्रिया होत्या; त्याला वाटले, 'हे काय? हे कुणाचे स्थान? हे कसे घडले?'

एवं मीमांसमानं तं नरा नार्योऽमरप्रभाः । प्रत्यगृह्णन् महाभागं गीतवाद्येन भूयसा

तो असे विचार करत असताना, देवासारख्या तेजस्वी पुरुषांनी आणि स्त्रियांनी, गाणे व वाद्यांच्या गजरात, त्या भाग्यवानाचे स्वागत केले.

पतिमागतमाकर्ण्य पत्‍न्युद्धर्षातिसम्भ्रमा । निश्चक्राम गृहात्तूर्णं रूपिणी श्रीरिवालयात्

पती घरी आला हे ऐकून, त्याची पत्नी आनंद आणि गोंधळाने भरून, घरातून पटकन बाहेर आली, जणू लक्ष्मीच आपल्या निवासातून बाहेर येते.

पतिव्रता पतिं दृष्ट्वा प्रेमोत्कण्ठाश्रुलोचना । मीलिताक्ष्यनमद् बुद्ध्या मनसा परिषस्वजे

पतीव्रता बायको, नवऱ्याला पाहून, प्रेमाने आणि उत्कंठेने डोळे पाणावले; तिने डोळे मिटून, मनापासून आणि आदराने त्याला मिठी मारली.

पत्‍नीं वीक्ष्य विस्फुरन्तीं देवीं वैमानिकीमिव । दासीनां निष्ककण्ठीनां मध्ये भान्तीं स विस्मितः

तो नवरा, आपल्या बायकोकडे पाहताना, ती दासींमध्ये चमकत होती, जणू काही स्वर्गातील देवीच; गळ्यात माळ नसलेल्या दासींमध्ये ती उठून दिसत होती, आणि तो आश्चर्यचकित झाला.

प्रीतः स्वयं तया युक्तः प्रविष्टो निजमन्दिरम् । मणिस्तम्भशतोपेतं महेन्द्रभवनं यथा

ती बायको सोबत असल्याने आणि आनंदी मनाने, तो आपल्या राजवाड्यात गेला, जिथे शंभरावर रत्नजडित खांब होते, अगदी इंद्राच्या महालासारखे.

पयःफेननिभाः शय्या दान्ता रुक्मपरिच्छदाः । पर्यङ्का हेमदण्डानि चामरव्यजनानि च

दूधाच्या फेसासारख्या मऊशार आणि सोन्याच्या काठांनी सजवलेल्या गाद्या, सोन्याच्या कड्यांचे पलंग, आणि चामराचे पंखे तिथे होते.

आसनानि च हैमानि मृदूपस्तरणानि च । मुक्तादामविलम्बीनि वितानानि द्युमन्ति च

सोन्याची आसने, मऊ गादी, मोत्यांच्या माळांनी सजवलेली छत्रे आणि तेजस्वी पडदे तिथे होते.

स्वच्छस्फटिककुड्येषु महामारकतेषु च । रत्‍नदीपा भ्राजमानान् ललना रत्‍नसंयुताः

पारदर्शक स्फटिकाच्या भिंतींवर आणि मोठ्या पाचूच्या फरशांवर रत्नांनी सजवलेले दिवे झगमगत होते, आणि रत्नांनी मढवलेल्या स्त्रिया तिथे होत्या.

विलोक्य ब्राह्मणस्तत्र समृद्धीः सर्वसम्पदाम् । तर्कयामास निर्व्यग्रः स्वसमृद्धिमहैतुकीम्

त्या ब्राह्मणाने तिथे सर्व प्रकारच्या समृद्धीचे वैभव पाहून, शांतपणे विचार केला की, माझ्या या समृद्धीला काही कारणच नाही.

( मिश्र ) नूनं बतैतन्मम दुर्भगस्य शश्वद् दरिद्रस्य समृद्धिहेतुः । महाविभूतेरवलोकतोऽन्यो नैवोपपद्येत यदूत्तमस्य

हे नक्कीच, मी नेहमीच गरिब आणि दुर्दैवी असताना, ही समृद्धी मला मिळण्याचे कारण हेच असावे; यदुकुळातील श्रेष्ठाच्या संपत्तीचे दुसरे कोणतेही कारण असू शकत नाही.

नन्वब्रुवाणो दिशते समक्षं याचिष्णवे भूर्यपि भूरिभोजः । पर्जन्यवत्तत् स्वयमीक्षमाणो दाशार्हकाणामृषभः सखा मे

खरंच, मागितल्यावरच नव्हे, तर न मागता देखील, तो उदार राजा भरपूर देतो; जसा मेघ पाऊस देतो, तसा तो स्वतः पाहून देतो, माझा मित्र, दाशार्हांचा प्रमुख.

किञ्चित्करोत्युर्वपि यत् स्वदत्तं सुहृत्कृतं फल्ग्वपि भूरिकारी । मयोपणीतं पृथुकैकमुष्टिं प्रत्यग्रहीत् प्रीतियुतो महात्मा

तो मोठा दाता असूनही, मित्र म्हणून जरी थोडेसे दिले, तरीही ते प्रेमाने देतो; मी आणलेली पिठाची मूठभर भाकर त्याने आनंदाने स्वीकारली.