श्रीमद्भागवतपुराणम्

अर्वाक् पंचाहतो यत्‍नात् आस्तीर्णानि प्रमेलयेत् । कर्तव्यो मण्डपः प्रोच्चैः कदलीखण्डमण्डितः

पाच दिवसांनी, आधी घातलेल्या चटया किंवा आसनं नीटपणे गोळा करावीत. उंच मंडप उभारावा आणि तो केळीच्या खांबांनी सजवावा.

फलपुष्पदलैर्विष्वक् वितानेन विराजितः । चतुर्दिक्षु ध्वजारोपो बहुसम्पद्विराजितः

तो मंडप फळे, फुले आणि पानांनी, तसेच छत्राने सुंदरपणे सजवावा. चारही दिशांना झेंडे लावावेत आणि भरपूर संपत्तीने तो तेजस्वी करावा.

ऊर्ध्वं सप्तैव लोकाश्च कल्पनीयाः सविस्तरम् । तेषु विप्रा विरक्ताश्च स्थापनीयाः प्रबोध्य च

मंडपाच्या वरच्या बाजूला सातही लोकांची सविस्तर मांडणी करावी. त्या ठिकाणी विरक्त ब्राह्मणांना बसवून, त्यांना जागृत करावे.

पूर्वं तेषां आसनानि कर्तव्यानि यथोत्तरम् । वक्तुश्चापि तदा दिव्यं आसनं परिकल्पयेत्

सर्वप्रथम, त्यांची आसने योग्य क्रमाने मांडावीत. आणि वक्त्यासाठी एक विशेष, दिव्य आसन ठेवावे.

उदङ्‌मुखो भवेद्‌वक्ता श्रोता वै प्राङ्‌मुखस्तदा । प्राङ्‌मुखश्चेत् भवेद्‌वक्ता श्रोता च उदङ्‌मुखस्तदा

वक्ता उत्तर दिशेला तोंड करून बसावा, आणि श्रोता पूर्वेकडे तोंड करून बसावा. जर वक्ता पूर्वेकडे तोंड करून असेल, तर श्रोता उत्तर दिशेला तोंड करून बसावा.

अथवा पूर्वदिग्ज्ञेया पूज्यपूजकमध्यतः । श्रोतॄणां आगमे प्रोक्ता देशकालादिकोविदैः

किंवा, पूर्‍व दिशा ही पूज्य आणि पूजक यांच्या मध्ये मानावी. श्रोत्यांच्या आगमनासाठी, देश-काल जाणणाऱ्यांनी असे सांगितले आहे.

विरक्तो वैष्णवो विप्रो वेदशास्त्रविशुद्धिकृत् । दृष्टान्तकुशलो धीरो वक्ता कार्योऽति निःस्पृह

वक्ता हा विरक्त, वैष्णव, वेदशास्त्रांनी शुद्ध झालेला, उदाहरणे सांगण्यात कुशल, स्थिर आणि सर्व इच्छांपासून मुक्त असावा.

अनेकधर्मनिभ्रान्ताः स्त्रैणाः पाखण्डवादिनः । शुकशास्त्रकथोच्चारे त्याज्यास्ते यदि पण्डिताः

अनेक मतांत गोंधळलेले, स्त्रीसक्त किंवा चुकीच्या विचारांचे लोक—even विद्वान असले तरी—शुकदेवांच्या ग्रंथाचे वाचन करताना टाळावेत.

वक्तुः पार्श्वे सहायार्थं अन्यः स्थाप्यस्तथाविधः । पण्डितः संशयच्छेत्ता लोकबोधनतत्परः

वक्त्याच्या मदतीसाठी त्याच्या शेजारी आणखी एक तसा विद्वान ठेवावा, जो शंका दूर करणारा आणि लोकांना समजावण्यात तत्पर असावा.

वक्त्रा क्षौरं प्रकर्तव्यं दिनाद् अर्वाक् व्रताप्तये । अरुणोदयेऽसौ निर्वर्त्य शौचं स्नानं समाचरेत्

वक्त्याने व्रतासाठी, दिवस सुरू होण्यापूर्वी केस कापून घ्यावेत. सूर्य उगवल्यावर, स्वच्छता आणि स्नान करावे.

नित्यं संक्षेपतः कृत्वा संध्याद्यं स्वं प्रयत्‍नतः । कथाविघ्नविघाताय गणनाथं प्रपूजयेत्

दररोज, स्वतःची संध्या वगैरे विधी काळजीपूर्वक करून, कथेला अडथळा येऊ नये म्हणून गणपतीची पूजा करावी.

पितॄन् संतर्प्य शुद्ध्यर्थं प्रायश्चित्तं समाचरेत् । मण्डलं च प्रकर्तव्यं तत्र स्थाप्यो हरिस्तथा

पूर्वजांना तृप्त करून, शुद्धीसाठी प्रायश्चित्त करावे. मग एक मंडळ तयार करून, त्यात श्रीहरि स्थापित करावा.

कृष्णमुद्दिश्य मंत्रेण चरेत् पूजाविधिं क्रमात् । प्रदक्षिण नमस्कारान् पूजान्ते स्तुतिमाचरेत्

कृष्णाला उद्देशून मंत्राने पूजा विधी क्रमाने करावा. पूजा झाल्यावर प्रदक्षिणा, नमस्कार करून, स्तुती म्हणावी.

संसारसागरे मग्नं दीनं मां करुणानिधे । कर्ममोहगृहीताङ्‌गं मामुद्धर भवार्णवात्

हे करुणेचा सागर, मी संसाराच्या समुद्रात बुडालो आहे, कर्माच्या मोहाने बांधलेला आहे. मला या भवसागरातून तार.

श्रीमद्‌भागवतस्यापि ततः पूजा प्रयत्‍नतः । कर्तव्या विधिना प्रीत्या धूपदीपसमन्विता

नंतर, श्रीमद्भागवताची पूजा नियमाने, प्रेमाने, धूप आणि दिव्यांसह काळजीपूर्वक करावी.

ततस्तु श्रीफलं धृत्वा नमस्कारं समाचरेत् । स्तुतिः प्रसन्नचित्तेन कर्तव्या केवलं तदा

यानंतर, श्रीफळ हातात धरून नमस्कार करावा. त्या वेळी प्रसन्न मनाने स्तुती म्हणावी.

श्रीमद्‌भागवताख्योऽयं प्रत्यक्षः कृष्ण एव हि । स्वीकृतोऽसि मया नाथ मुक्त्यर्थं भवसागरे

श्रीमद्भागवत हेच प्रत्यक्ष श्रीकृष्ण आहेत. हे नाथा, मी तुम्हाला या संसारसागरातून मुक्त होण्यासाठी स्वीकारलं आहे.

मनोरथो मदीयोऽयं सफलः सर्वथा त्वया । निर्विघ्नेनैव कर्तव्य दासोऽहं तव केशव

माझी मनोकामना तुझ्यामुळे पूर्णपणे फळाला आली आहे. आता कोणताही अडथळा न येऊ देता हे कार्य करावं; मी तुझा सेवक आहे, केशवा.

एवं दीनवचः प्रोच्य वक्तारं चाथ पूजयेत् । सम्भूष्य वस्त्रभूषाभिः पूजान्ते तं च संस्तवेत्

अशा नम्र शब्दांनी बोलून, त्या वक्त्याचा सन्मान करावा, त्याला वस्त्र व दागिन्यांनी भूषवावं आणि पूजा झाल्यावर त्याची स्तुती करावी.

शुकरूप प्रबोधज्ञ सर्वशास्त्रविशारद । एतत्कथाप्रकाशेन मदज्ञानं विनाशय

वराहरूप, जागृत आणि सर्व शास्त्रांचे जाणकार, या कथेमुळे माझं अज्ञान दूर कर.

तदग्रे नियमः पश्चात् कर्तव्यः श्रेयसे मुदा । सप्तरात्रं यथाशक्त्या धारणीयः स एव हि

यानंतर, आपल्या कल्याणासाठी आनंदाने व्रत घ्यावं आणि ते सात रात्रीपर्यंत आपल्या शक्तीनुसार पाळावं.

वरणं पंचविप्राणां कथाभङ्‌गनिवृत्तये । कर्तव्यं तैः हरेर्जाप्यं द्वादशाक्षरविद्यया

कथेच्या मध्ये खंड पडू नये म्हणून पाच ब्राह्मणांची निवड करावी आणि त्यांनी द्वादशाक्षरी मंत्राचा जप करावा.

ब्राह्मणान् वैष्णवान् चान्यान् तथा कीर्तनकारिणः । नत्वा संपूज्य दत्ताज्ञः स्वयं आसनमाविशेत्

ब्राह्मण, वैष्णव आणि कीर्तन करणाऱ्यांना वंदन करून, त्यांचा सन्मान करून, त्यांना आज्ञा द्यावी आणि मग स्वतःच्या आसनावर बसावं.

लोकवित्तधनागार पुत्रचिन्तां व्युदस्य च । कथाचित्तः शुद्धमतिः स लभेत्फलमुत्तमम्

धन, संपत्ती, घर, मुलांची चिंता बाजूला ठेवून, मन पूर्णपणे कथेत लावून आणि शुद्ध मनाने जो ऐकतो, त्याला श्रेष्ठ फळ मिळतं.

आसूर्योदयमारभ्य सार्धत्रिप्रहरान्तकम् । वाचनीया कथा सम्यक् धीरकण्ठं सुधीमता

सूर्योदयापासून तीन-सव्वातीन प्रहरांपर्यंत, शहाण्या आणि स्थिर आवाजाने कथा नीटपणे वाचावी.

कथाविरामः कर्तव्यो मध्याह्ने घटिकाद्वयं । तत्कथामनु कार्यं वै कीर्तनं वैष्णवैस्तदा

मध्यान्ही दोन घटिका कथेला थांबा द्यावा आणि त्या वेळी वैष्णवांनी कीर्तन करावं.

मलमूत्रजयार्थं हि लघ्वाहारः सुखावहः । हविष्यान्नेन कर्तव्यो हि, एकवारं कथार्थिना

शरीरावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी हलका आणि सुखदायक आहार घ्यावा; कथा ऐकणाऱ्याने एकदाच हविष्य अन्न घ्यावं.

उपोष्य सप्तरात्रं वै शक्तिश्चेत् श्रुणुयात् तदा । घृतपानं पयःपानं कृत्वा वै श्रृणुयात् सुखम्

शक्ती असेल तर सात दिवस उपवास करावा आणि मग ऐकावं; किंवा तूप किंवा दूध पिऊनही आरामात ऐकावं.

फलाहारेण वा भाव्यं एकभुक्तेन वा पुनः । सुखसाध्यं भवेद् यत्तु कर्तव्यं श्रवणाय तत्

किंवा फळाहार करावा, किंवा एकदाच जेवावं; जे सहज शक्य आहे ते श्रवणासाठी करावं.