श्रीमद्भागवतपुराणम्

अस्य ब्रह्मासनं दत्तमस्माभिर्यदुनन्दन। आयुश्चात्माक्लमं तावद्यावत्सत्रं समाप्यते

'हे यदुनंदना, आम्ही त्याला ब्रह्मासना दिले होते, आणि या यज्ञाच्या काळात त्याला दीर्घायुष्य व श्रममुक्ती दिली होती.'

अजानतैवाचरितस्त्वया ब्रह्मवधो यथा। योगेश्वरस्य भवतो नाम्नायोऽपि नियामकः

'आपण नकळत ब्रह्महत्येचे पाप केले आहे, योगेश्वरा; आपल्या नावालाही नियमापासून सूट नाही.'

यद्येतद्ब्रह्महत्यायाः पावनं लोकपावन। चरिष्यति भवांल्लोक सङ्ग्रहोऽनन्यचोदितः

'हे लोकपावना, जर या कृतीने ब्रह्महत्येचे पाप शुद्ध होणार असेल, तर आपणच योग्य प्रायश्चित्त घ्या, दुसऱ्याने सांगावे लागू नये.'

श्रीभगवानुवाच। चरिष्ये वधनिर्वेशं लोकानुग्रहकाम्यया। नियमः प्रथमे कल्पे यावान्स तु विधीयताम्

श्रीभगवान म्हणाले: 'लोकांच्या कल्याणासाठी मी वधाचे प्रायश्चित्त करीन; पहिल्या युगात जसा नियम होता, तोच इथेही असू द्या.'

दीर्घमायुर्बतैतस्य सत्त्वमिन्द्रि यमेव च। आशासितं यत्तद्ब्रूते साधये योगमायया

'त्याला दीर्घायुष्य, बळ आणि इंद्रिये यांचे वरदान दिले होते; तुम्ही जे सांगितले, ते मी माझ्या योगमायेमुळे पूर्ण करीन.'

ऋषय ऊचुः। अस्त्रस्य तव वीर्यस्य मृत्योरस्माकमेव च। यथा भवेद्वचः सत्यं तथा राम विधीयताम्

ऋषी म्हणाले: 'हे राम, आपले वचन, आपल्या अस्त्राचे सामर्थ्य आणि आमच्यासाठी मृत्यू—हे सर्व सत्य व्हावे.'

श्रीभगवानुवाच। आत्मा वै पुत्र उत्पन्न इति वेदानुशासनम्। तस्मादस्य भवेद्वक्ता आयुरिन्द्रि यसत्त्ववान्

श्रीभगवान म्हणाले: 'वेद सांगतो की, आत्माच पुत्ररूपाने जन्म घेतो; म्हणून त्याचा पुत्र वाचक होईल आणि त्याला दीर्घायुष्य, बळ व इंद्रिये लाभतील.'

किं वः कामो मुनिश्रेष्ठा ब्रूताहं करवाण्यथ। अजानतस्त्वपइ!तिं यथा मे चिन्त्यतां बुधाः

'मुनिश्रेष्ठांनो, तुमची इच्छा काय आहे? सांगा, मी ती पूर्ण करीन. मी नकळत जे केले त्याचे प्रायश्चित्त कसे करावे, हे बुद्धिमान लोकांनी विचार करावे.'

ऋषय ऊचुः। इल्वलस्य सुतो घोरो बल्वलो नाम दानवः। स दूषयति नः सत्रमेत्य पर्वणि पर्वणि

ऋषी म्हणाले: 'इलवलाचा राक्षस पुत्र बलवल नावाचा एक भयंकर दैत्य आहे; तो प्रत्येक पर्वकाळी येऊन आमच्या यज्ञात विघ्न घालतो.'

तं पापं जहि दाशार्ह तन्नः शुश्रूषणं परम्। पूयशोणितविन्मूत्र सुरामांसाभिवर्षिणम्

'हे दाशार्ह, त्या पापी राक्षसाचा वध करा—हीच आमची सर्वात मोठी इच्छा आहे. तो आमच्यावर पू, रक्त, विष्ठा, मूत्र, मद्य आणि मांस यांचा वर्षाव करतो.'

ततश्च भारतं वर्षं परीत्य सुसमाहितः। चरित्वा द्वादशमासांस्तीर्थस्नायी विशुध्यसि

मग, तू मन एकाग्र करून भारत देश सोडून, बारा महिने तीर्थयात्रा करून आणि पवित्र स्नान केल्यावर नक्कीच शुद्ध होशील.

सुदामोपाख्यानम् – पत्‍नीप्रेरणया सुदाम्नो भगवत् समीपे गमनं; भगवता तस्य सत्कारश्च - श्रीराजोवाच - ( अनुष्टुप् ) भगवन् यानि चान्यानि मुकुन्दस्य महात्मनः । वीर्याण्यनन्तवीर्यस्य श्रोतुमिच्छामि हे प्रभो

राजा म्हणाला — प्रभो, मला मुकुंद या महात्म्याच्या, अनंत सामर्थ्य असलेल्या भगवंताच्या, इतर पराक्रमांची कथा ऐकायची आहे.

को नु श्रुत्वासकृद् ब्रह्मन् उत्तमःश्लोकसत्कथाः । विरमेत विशेषज्ञो विषण्णः काममार्गणैः

ब्रह्मण, उत्तम कीर्ती असलेल्या भगवंताच्या पवित्र कथा एकदा जरी ऐकल्या, तरी ज्याला खूपच वासनांचे बाण लागले आहेत आणि ज्याला त्यांची खरी किंमत कळत नाही, असा एखादाच त्याचं ऐकणं सोडून देईल.

( मिश्र ) सा वाग् यया तस्य गुणान् गृणीते करौ च तत्कर्मकरौ मनश्च । स्मरेद्‌ वसन्तं स्थिरजङ्‌गमेषु श्रृणोति तत्पुण्यकथाः स कर्णः

तीच वाणी खरी आहे जी त्याच्या गुणांची स्तुती करते, तेच हात खरे जे त्याची सेवा करतात, तेच मन खरं जे सर्व सजीवांत वास करणाऱ्या त्याची आठवण ठेवतं, आणि तेच कान खरे जे त्याच्या पुण्यकथा ऐकतात.

शिरस्तु तस्योभयलिङ्‌गमानं एत्तदेव यत्पश्यति तद्धि चक्षुः । अङ्‌गानि विष्णोरथ तज्जनानां पादोदकं यानि भजन्ति नित्यम्

तेच डोकं खरं जे दोन्ही रूपे धारण करणाऱ्या त्याला वाकवतं, तीच डोळे खरी जे त्याचं दर्शन घेतात, तीच अंगं खरी जे नेहमी विष्णू किंवा त्याच्या भक्तांच्या पायधूळीत नित्यसेवा करतात.

सूत उवाच - ( अनुष्टुप् ) विष्णुरातेन सम्पृष्टो भगवान् बादरायणिः । वासुदेवे भगवति निमग्नहृदयोऽब्रवीत्

सूतमुनी म्हणाले — विष्णुरात याने विचारल्यावर, बदरायणाचा पुत्र, ज्याचं हृदय वासुदेव भगवंतात पूर्णपणे तल्लीन होतं, त्याने बोलायला सुरुवात केली.

श्रीशुक उवाच - कृष्णस्यासीत् सखा कश्चिद् ब्राह्मणो ब्रह्मवित्तमः । विरक्त इन्द्रियार्थेषु प्रशान्तात्मा जितेन्द्रियः

शुकदेव म्हणाले — कृष्णाचा एक ब्राह्मण मित्र होता, जो वेदज्ञ, इंद्रियांच्या सुखांपासून विरक्त, शांतचित्त आणि इंद्रियांवर विजय मिळवणारा होता.

यदृच्छयोपपन्नेन वर्तमानो गृहाश्रमी । तस्य भार्या कुचैलस्य क्षुत्क्षामा च तथाविधा

तो ब्राह्मण गृहस्थाश्रमात राहून, जे काही सहज मिळेल त्यावर समाधान मानत होता. त्याची बायकोही त्याच्यासारखीच, उपासमारीने कृश आणि फाटकी वस्त्रे घालणारी होती.

पतिव्रता पतिं प्राह म्लायता वदनेन सा । दरिद्रं सीदमाना वै वेपमानाभिगम्य च

ती पतिव्रता स्त्री, फिकट चेहरा करून, दारिद्र्याने त्रस्त, थरथरत आपल्या नवऱ्याजवळ गेली आणि त्याला म्हणाली.

ननु ब्रह्मन् भगवतः सखा साक्षाच्छ्रियः पतिः । ब्रह्मण्यश्च शरण्यश्च भगवान् सात्वतर्षभः

ब्रह्मण, स्वतः लक्ष्मीचा पती असलेला भगवंत तुझा मित्र नाही का? तो ब्राह्मणांचा प्रिय, सर्वांचा आधार आणि सात्वतांचा श्रेष्ठ भगवंत आहे.

तमुपैहि महाभाग साधूनां च परायणम् । दास्यति द्रविणं भूरि सीदते ते कुटुम्बिने

हे भाग्यवान, त्या सज्जनांचा आधार असलेल्या त्याच्याकडे जा. तो नक्कीच तुझ्यासारख्या अडचणीत असलेल्या गृहस्थाला भरपूर संपत्ती देईल.

आस्तेऽधुना द्वारवत्यां भोजवृष्ण्यन्धकेश्वरः । स्मरतः पादकमलं आत्मानमपि यच्छति । किं न्वर्थकामान् भजतो नात्यभीष्टान्जगद्‌गुरुः

तो सध्या द्वारकेत भोज, वृष्णी आणि अंधकांचा स्वामी म्हणून आहे. तो आपल्या भक्तांना आठवताना स्वतःलाही अर्पण करतो. मग जगाचा गुरु त्याची भक्ती करणाऱ्याला हवी असलेली किंवा नको असलेली वस्तू का देणार नाही?

स एवं भार्यया विप्रो बहुशः प्रार्थितो मृदु । अयं हि परमो लाभ उत्तमःश्लोकदर्शनम्

अशा प्रकारे पत्नीने वारंवार नम्रपणे विनंती केल्यावर त्या ब्राह्मणाने मनाशी विचार केला — खरं तर, उत्तम कीर्ती असलेल्या भगवंताचं दर्शन मिळणं हेच सर्वात मोठं भाग्य आहे.

इति सञ्चिन्त्य मनसा गमनाय मतिं दधे । अप्यस्त्युपायनं किञ्चिद् गृहे कल्याणि दीयताम्

असा विचार करून त्याने जाण्याचा निश्चय केला आणि म्हणाला — 'गृहात काही भेटवस्तू आहे का, सुभगे? काही असेल तर दे.'

याचित्वा चतुरो मुष्टीन् विप्रान् पृथुकतण्डुलान् । चैलखण्डेन तान् बद्ध्वा भर्त्रे प्रादादुपायनम्

तीने ब्राह्मणांकडून चार मूठ पोहे मागून घेतले, ते एका फाटक्या कापडात बांधले आणि नवऱ्याला भेट म्हणून दिले.

स तानादाय विप्राग्र्यः प्रययौ द्वारकां किल । कृष्णसन्दर्शनं मह्यं कथं स्यादिति चिन्तयन्

ते घेऊन तो श्रेष्ठ ब्राह्मण द्वारकेकडे निघाला, 'मला कृष्णाचं दर्शन कसं मिळेल?' असा विचार करत.

त्रीणि गुल्मान्यतीयाय तिस्रः कक्षाश्च सद्विजः । विप्रोऽगम्यान्धकवृष्णीनां गृहेष्वच्युतधर्मिणाम्

तो सज्जन ब्राह्मण तीन तटबंद्या आणि तीन अंगणे ओलांडून, अचल भगवंताच्या मार्गावर चालणाऱ्या अंधक आणि वृष्णी यांच्या घरात गेला.

गृहं द्‌व्यष्टसहस्राणां महिषीणां हरेर्द्विजः । विवेशैकतमं श्रीमद् ब्रह्मानन्दं गतो यथा

हरिच्या सोळा हजार राण्यांपैकी एका घरात तो ब्राह्मण शिरला आणि जणू काही त्याला ब्रह्मानंदच लाभला, अशी आनंदाने त्याचं मन भरून आलं.

तं विलोक्याच्युतो दूरात् प्रियापर्यङ्कमास्थितः । सहसोत्थाय चाभ्येत्य दोर्भ्यां पर्यग्रहीन्मुदा

दूरवरून त्याला पाहताच, अच्युत आपल्या प्रिय पत्नीच्या पलंगावर बसला होता, तो लगेच उठून पुढे गेला आणि दोन्ही हातांनी आनंदाने त्याला मिठी मारली.