श्रीमद्भागवतपुराणम्

इति श्रीमद्‍भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां दशमस्कन्धे उत्तरार्धे सौभवधो नाम सप्तसप्ततितमोऽध्यायः

अशा प्रकारे, श्रीमद्भागवत महापुराणाच्या दहाव्या स्कंधाच्या उत्तरार्धातील 'सुभवध' नावाचा सत्त्याहत्तरावा अध्याय संपला.

दन्तवक्रविदूरथवधः; बलरामद्‌वारा सूतशिरश्छेदश्च - अथाष्टसप्ततितमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच। शिशुपालस्य शाल्वस्य पौण्ड्रकस्यापि दुर्मतिः। परलोकगतानां च कुर्वन्पारोक्ष्यसौहृदम्

दंतवक्र आणि विदूरथ यांचा वध, आणि बलरामाने सूताचा शिरच्छेद—असा आठ्याहत्तरावा अध्याय सुरू होतो. श्री शुक म्हणाले: शिशुपाल, शाल्व, पौंड्रक आणि इतर दुष्टांनी या जगातून गेल्यावरही, कृष्णाने त्यांच्याशी अलौकिक मैत्रीचं वर्तन केलं.

एकः पदातिः सङ्क्रुद्धो गदापाणिः प्रकम्पयन्। पद्भ्यामिमां महाराज महासत्त्वो व्यदृश्यत

तेव्हा एकच एक पायदळाचा, प्रचंड संतापलेला आणि गदा हातात घेऊन, जमिनीला हादरवत, राजन, मोठ्या ताकदीने पुढे येताना दिसला.

तं तथायान्तमालोक्य गदामादाय सत्वरः। अवप्लुत्य रथात्कृष्णः सिन्धुं वेलेव प्रत्यधात्

तो असा येताना पाहून, कृष्णाने झटपट आपली गदा उचलली, रथावरून उडी मारली आणि जसा समुद्र किनाऱ्याला भिडतो तसा त्याला सामोरा गेला.

गदामुद्यम्य कारूषो मुकुन्दं प्राह दुर्मदः। दिष्ट्या दिष्ट्या भवानद्य मम दृष्टिपथं गतः

काऱूषाने आपली गदा उंचावली आणि गर्वाने श्रीकृष्णाला उद्देशून म्हणाला, "आज तुझं माझ्या नजरेस पडणं हे खरंच मोठं भाग्य आहे, मोठं भाग्य!"

त्वं मातुलेयो नः कृष्ण मित्रध्रुङ्मां जिघांससि। अतस्त्वां गदया मन्द हनिष्ये वज्रकल्पया

"कृष्णा, तू आमचा मामा आहेस, मित्रही आहेस, तरीसुद्धा माझा जीव घ्यायचा विचार करतोस. म्हणून, अरे मूर्खा, मी तुला या वज्रासारख्या गदेनं ठार मारणार आहे."

तर्ह्यानृण्यमुपैम्यज्ञ मित्राणां मित्रवत्सलः। बन्धुरूपमरिं हत्वा व्याधिं देहचरं यथा

"मग मी माझ्या मित्रांचं ऋण फेडीन, मित्रप्रिय कृष्णा, कारण आप्तासारखा भासणारा शत्रू मारून टाकणं म्हणजे जणू शरीरातल्या रोगाचा नायनाट करणं आहे."

एवं रूक्षैस्तुदन्वाक्यैः कृष्णं तोत्रैरिव द्विपम्। गदयाताडयन्मूर्ध्नि सिंहवद्व्यनदच्च सः

अशा कठोर आणि टोचणाऱ्या शब्दांनी त्याने कृष्णाला जणू हत्तीला अंकुशाने टोचावं तसं दुखावलं, आणि गदेनं कृष्णाच्या डोक्यावर जबरदस्त प्रहार केला, सिंहासारखा गर्जना करत.

गदयाभिहतोऽप्याजौ न चचाल यदूद्वहः। कृष्णोऽपि तमहन्गुर्व्या कौमोदक्या स्तनान्तरे

रणांगणात गदेनं मारूनही यादवांचा श्रेष्ठ कृष्ण हलला नाही; उलट त्याने आपल्या कौमुदकी गदेनं त्याच्या छातीवर घाव घातला.

गदानिर्भिन्नहृदय उद्वमन्रुधिरं मुखात्। प्रसार्य केशबाह्वङ्घ्रीन्धरण्यां न्यपतद्व्यसुः

गदेनं छेदलेल्या हृदयातून रक्त तोंडातून ओघळू लागलं; केस, हातपाय पसरून तो प्राण सोडून जमिनीवर कोसळला.

ततः सूक्ष्मतरं ज्योतिः कृष्णमाविशदद्भुतम्। पश्यतां सर्वभूतानां यथा चैद्यवधे नृप

तेव्हा एक अत्यंत सूक्ष्म आणि अद्भुत तेज कृष्णामध्ये विलीन झालं, सर्व प्राणी पाहत असताना—जसं शिशुपालाचा वध झाला तेव्हा घडलं होतं, राजन.

विदूरथस्तु तद्भ्राता भ्रातृशोकपरिप्लुतः। आगच्छदसिचर्माभ्यामुच्छ्वसंस्तज्जिघांसया

त्याचा भाऊ विदूरथ, भावाच्या शोकाने व्याकुळ होऊन, तलवार आणि ढाल घेऊन, जोरजोराने श्वास घेत, कृष्णाचा वध करण्याच्या हेतूने पुढे धावला.

तस्य चापततः कृष्णश्चक्रेण क्षुरनेमिना। शिरो जहार राजेन्द्र सकिरीटं सकुण्डलम्

तो झेपावत असताना, कृष्णाने आपल्या तीक्ष्ण चक्रानं त्याचं मुकुट आणि कुंडलं असलेलं डोकं एकाच वेळी उडवलं, राजेंद्र.

एवं सौभं च शाल्वं च दन्तवक्रं सहानुजम्। हत्वा दुर्विषहानन्यैरीडितः सुरमानवैः

अशा प्रकारे शाल्व, सौभ, दंतवक्र आणि त्याचा भाऊ—जे इतरांना सहन होत नव्हते—त्यांचा वध करून, तो देव-मानवांकडून स्तुतीला पात्र ठरला.

मुनिभिः सिद्धगन्धर्वैर्विद्याधरमहोरगैः। अप्सरोभिः पितृगणैर्यक्षैः किन्नरचारणैः

मुनी, सिद्ध, गंधर्व, विद्याधर, महापाताळातील सर्प, अप्सरा, पितर, यक्ष, किन्नर आणि चारण यांनी त्याची स्तुती केली.

उपगीयमानविजयः कुसुमैरभिवर्षितः। वृतश्च वृष्णिप्रवरैर्विवेशालङ्कृतां पुरीम्

त्याच्या विजयाचे गाणे गात, फुलांचा वर्षाव करत, वृष्णिवंशातील श्रेष्ठ पुरुषांनी वेढलेला तो अलंकारिक नगरीत प्रवेशला.

एवं योगेश्वरः कृष्णो भगवान्जगदीश्वरः। ईयते पशुदृष्टीनां निर्जितो जयतीति सः

अशा रीतीने योगेश्वर, भगवंत, जगाचा स्वामी कृष्ण, ज्यांची दृष्टी अपूर्ण आहे त्यांना कधी जिंकला गेला तर कधी जिंकणारा वाटतो.

श्रुत्वा युद्धोद्यमं रामः कुरूणां सह पाण्डवैः। तीर्थाभिषेकव्याजेन मध्यस्थः प्रययौ किल

कुरू आणि पांडवांच्या युद्धाची तयारी ऐकून, बलरामाने तटस्थ राहण्यासाठी तीर्थयात्रेच्या निमित्ताने तेथून प्रस्थान केलं.

स्नात्वा प्रभासे सन्तर्प्य देवर्षिपितृमानवान्। सरस्वतीं प्रतिस्रोतं ययौ ब्राह्मणसंवृतः

प्रभास येथे स्नान करून, देव, ऋषी, पितर आणि माणसांचे तृप्तीकरण करून, तो ब्राह्मणांसह सरस्वतीच्या प्रवाहाच्या विरुद्ध दिशेने गेला.

पृथूदकं बिन्दुसरस्त्रितकूपं सुदर्शनम्। विशालं ब्रह्मतीर्थं च चक्रं प्राचीं सरस्वतीम्

त्याने पृथूदक, बिंदुसर, त्रितकूप, सुदर्शन, विशाल, ब्रह्मतीर्थ, चक्र आणि पूर्वेकडील सरस्वती या तीर्थस्थळांना भेट दिली.

यमुनामनु यान्येव गङ्गामनु च भारत। जगाम नैमिषं यत्र ऋषयः सत्रमासते

यमुना आणि मग गंगा या नद्यांच्या काठाने जात, भारत, तो नैमिषारण्यात पोहोचला, जिथे ऋषी मोठ्या यज्ञात मग्न होते.

तमागतमभिप्रेत्य मुनयो दीर्घसत्रिणः। अभिनन्द्य यथान्यायं प्रणम्योत्थाय चार्चयन्

त्याच्या आगमनाची चाहूल लागताच, दीर्घकालीन यज्ञात गुंतलेले मुनी, योग्य पद्धतीने त्याचे स्वागत करून, उठून नमस्कार केला आणि त्याचा सन्मान केला.

सोऽर्चितः सपरीवारः कृतासनपरिग्रहः। रोमहर्षणमासीनं महर्षेः शिष्यमैक्षत

त्याचा आणि त्याच्या सोबत्यांचा यथोचित सन्मान करून, त्याला आसन देण्यात आले. त्यानंतर त्याने महर्षींचा शिष्य रोमहर्षण याला तिथे बसलेला पाहिला.

अप्रत्युत्थायिनं सूतमकृतप्रह्वणाञ्जलिम्। अध्यासीनं च तान्विप्रांश्चुकोपोद्वीक्ष्य माधवः

त्या सूताने उठून नमस्कार केला नाही, हात जोडले नाहीत, आणि तो तसेच बसून राहिला, तसेच ते ब्राह्मणही बसलेच राहिले, हे पाहून माधवाला राग आला.

यस्मादसाविमान्विप्रानध्यास्ते प्रतिलोमजः। धर्मपालांस्तथैवास्मान्वधमर्हति दुर्मतिः

हा नीचजन्माचा मनुष्य या धर्मरक्षक ब्राह्मणांपेक्षा आणि आमच्यापेक्षाही वर बसला आहे, म्हणून हा दुष्टवृत्तीचा मृत्यूलायक आहे.

ऋषेर्भगवतो भूत्वा शिष्योऽधीत्य बहूनि च। सेतिहासपुराणानि धर्मशास्त्राणि सर्वशः

महर्षी भगवंतांचा शिष्य होऊन, त्याने अनेक इतिहास, पुराणे आणि सर्व धर्मशास्त्रांचा अभ्यास केला असला, तरी—

अदान्तस्याविनीतस्य वृथा पण्डितमानिनः। न गुणाय भवन्ति स्म नटस्येवाजितात्मनः

शिस्त नसलेल्या, विनय नसलेल्या आणि स्वतःला व्यर्थ पंडित समजणाऱ्याला हे ज्ञान काही उपयोगाचे राहत नाही, जसे की स्वभाव जिंकता न आलेल्या नटाला त्याचे कौशल्य उपयोगी पडत नाही.

एतदर्थो हि लोकेऽस्मिन्नवतारो मया कृतः। वध्या मे धर्मध्वजिनस्ते हि पातकिनोऽधिकाः

याच कारणासाठी मी या जगात अवतार घेतला आहे—जे धर्माचा देखावा करतात पण प्रत्यक्षात पापी आहेत, त्यांचा वध करणे हेच माझे कर्तव्य आहे.

एतावदुक्त्वा भगवान्निवृत्तोऽसद्वधादपि। भावित्वात्तं कुशाग्रेण करस्थेनाहनत्प्रभुः

असे म्हणून, भगवंतांनी प्रत्यक्ष वध टाळला; पण विचार करून, त्यांनी हातातील कुशाच्या पात्याने त्याला मारले.