श्रीमद्भागवतपुराणम्

तं च षोडशभिर्विद्ध्वा बाणैः सौभं च खे भ्रमत् । अविध्यच्छरसन्दोहैः खं सूर्य इव रश्मिभिः

मग त्याने शाल्वाला सोळा बाणांनी, आणि आकाशात फिरणाऱ्या सौभाला, सूर्य जसा किरणांनी प्रकाशतो तसा, बाणांच्या वर्षावाने भेदले.

शाल्वः शौरेस्तु दोः सव्यं शार्ङ्‌गं शार्ङ्‌गधन्वनः । बिभेद न्यपतद् हस्तात् शार्ङ्‌गमासीत् तदद्‌भुतम्

शाल्वाने शौरिच्या डाव्या हातावर, शार्ङ्गधनुष्य असलेल्या, वार केला आणि त्याच्या हातातून शार्ङ्ग धनुष्य तोडले; हे पाहून सर्वांना आश्चर्य वाटले.

हाहाकारो महानासीद्‌ भूतानां तत्र पश्यताम् । निनद्य सौभराडुच्चैः इदमाह जनार्दनम्

हे दृश्य पाहणाऱ्या सर्व प्राण्यांत मोठा गोंधळ उडाला; सौभराजाने मोठ्याने गर्जना करून जनार्दनाला असे म्हटले.

यत्त्वया मूढ नः सख्युः भ्रातुर्भार्या हृतेक्षताम् । प्रमत्तः स सभामध्ये त्वया व्यापादितः सखा

'अरे मूर्ख, तुझ्यामुळे आमचा मित्र—माझा मेहुणा—सभेत मारला गेला, त्याची पत्नी पळवली गेली, आणि तू बेफिकीरपणे वागलास.'

तं त्वाद्य निशितैर्बाणैः अपराजितमानिनम् । नयाम्यपुनरावृत्तिं यदि तिष्ठेर्ममाग्रतः

'आज मी तुझ्यावर तीक्ष्ण बाणांनी असा प्रहार करीन की, जो स्वतःला अपराजित समजतोस, तू माझ्यासमोर उभा राहिलास तर कधीच परत येणार नाहीस.'

श्रीभगवानुवाच - वृथा त्वं कत्थसे मन्द न पश्यस्यन्तिकेऽन्तकम् । पौरुषं दर्शयन्ति स्म शूरा न बहुभाषिणः

श्रीभगवान म्हणाले: 'मूर्खा, तू फुकाचा गर्व करतोस; तुला जवळ उभा असलेला मृत्यू दिसत नाही. खरे शूरवीर बोलण्याने नव्हे, तर कृतीने आपले शौर्य दाखवतात.'

इत्युक्त्वा भगवान् शाल्वं गदया भीमवेगया । तताड जत्रौ संरब्धः स चकम्पे वमन्नसृक्

असे म्हणून, प्रभूने संतापाने आपल्या भयंकर गदेद्वारे शाल्वाच्या छातीवर प्रहार केला; शाल्व थरथर कापू लागला आणि रक्त ओकू लागला.

गदायां सन्निवृत्तायां शाल्वस्त्वन्तरधीयत । ततो मुहूर्त आगत्य पुरुषः शिरसाच्युतम् । देवक्या प्रहितोऽस्मीति नत्वा प्राह वचो रुदन्

गदा परत गेल्यावर शाल्व अदृश्य झाला; थोड्या वेळाने एक पुरुष अच्युताजवळ आला, वाकला आणि रडत म्हणाला, 'माझी देवकीने पाठवणी केली आहे.'

कृष्ण कृष्ण महाबाहो पिता ते पितृवत्सल । बद्ध्वापनीतः शाल्वेन सौनिकेन यथा पशुः

'कृष्णा, कृष्णा, महाबाहू, तुझ्या वडिलांना, जे तुझ्यावर अपार प्रेम करतात, शाल्व आणि त्याच्या माणसांनी जनावरासारखे बांधून घेऊन गेले आहे.'

निशम्य विप्रियं कृष्णो मानुषीं प्रकृतिं गतः । विमनस्को घृणी स्नेहाद् बभाषे प्राकृतो यथा

हे दुःखद वार्ता ऐकून, कृष्ण प्रेमाने भरून मानवी स्वभावात गेला, मनाने खिन्न आणि दयाळू झाला, आणि अगदी सामान्य माणसासारखे बोलू लागला.

कथं राममसम्भ्रान्तं जित्वाजेयं सुरासुरैः । शाल्वेनाल्पीयसा नीतः पिता मे बलवान् विधिः

माझे वडील राम, जे देव आणि दानव यांच्याही हातून कधीही जिंकले गेले नाहीत, असे निर्भय आणि बलाढ्य होते. तरीसुद्धा शाल्वासारख्या एका क्षुल्लक माणसाने त्यांना घेऊन जाणे, हे खरंच नशिबाचं सामर्थ्य आहे.

इति ब्रुवाणे गोविन्दे सौभराट् प्रत्युपस्थितः । वसुदेवमिवानीय कृष्णं चेदमुवाच सः

गोविंद असं बोलत असताना, सुभराज शाल्व तिथे आला आणि वसुदेवाला जसा नेला होता तसा कृष्णालाही घेऊन आला आणि म्हणाला—

एष ते जनिता तातो यदर्थमिह जीवसि । वधिष्ये वीक्षतस्तेऽमुं ईशश्चेत् पाहि बालिश

हा तुझा वडील आहे, ज्याच्यासाठी तू या जगात जगतोस. मी त्याला तुझ्या डोळ्यांसमोर ठार मारणार आहे. जर तू खरोखरच सर्वशक्तिमान असशील, तर त्याला वाचव, अरे मूर्खा!

एवं निर्भर्त्स्य मायावी खड्गेनानकदुन्दुभेः । उत्कृत्य शिर आदाय खस्थं सौभं समाविशत्

अशा प्रकारे धमकी देऊन त्या मायावी शाल्वाने तलवार काढली, अनकदुंदुभीचं डोकं छाटलं आणि ते घेऊन आकाशातील सुभा किल्ल्यात गेला.

( मिश्र ) ततो मुहूर्तं प्रकृतावुपप्लुतः स्वबोध आस्ते स्वजनानुषङ्‌गतः । महानुभावस्तदबुध्यदासुरीं मायां स शाल्वप्रसृतां मयोदिताम्

तेव्हा काही क्षणांसाठी, कृष्ण आपल्या आप्तजनांच्या वेढ्यात नैसर्गिक माया आणि आपुलकीने भारावून गेला. पण लगेच त्याला कळलं की ही शाल्वाने मायाच्या सांगण्यावरून निर्माण केलेली दैत्यांची माया आहे.

न तत्र दूतं न पितुः कलेवरं प्रबुद्ध आजौ समपश्यदच्युतः । स्वाप्नं यथा चाम्बरचारिणं रिपुं सौभस्थमालोक्य निहन्तुमुद्यतः

युद्धभूमीवर कृष्णाला शुद्ध आली, तेव्हा तिथे ना दूत होता ना वडिलांचं शरीर. जणू स्वप्नातून जागा झाल्यासारखा, त्याने आकाशात सुभावर बसलेल्या शत्रूला पाहिलं आणि त्याच्यावर हल्ला करण्यास सज्ज झाला.

( अनुष्टुप् ) एवं वदन्ति राजर्षे ऋषयः के च नान्विताः । यत् स्ववाचो विरुध्येत नूनं ते न स्मरन्त्युत

राजर्षे, काही ऋषी असे बोलतात, पण त्यांच्या बोलण्यात जर विरोधाभास असेल, तर ते खरे अर्थ लक्षात ठेवत नाहीत.

क्व शोकमोहौ स्नेहो वा भयं वा येऽज्ञसम्भवाः । क्व चाखण्डितविज्ञान ज्ञानैश्वर्यस्त्वखण्डितः

अज्ञानातून निर्माण होणारा शोक, मोह, स्नेह किंवा भीती—हे सगळं कुठे आणि तुझं अखंड ज्ञान, तुझी अढळ विद्या आणि प्रभुत्व हे कुठे?

( मिश्र ) यत्पादसेवोर्जितयाऽऽत्मविद्यया हिन्वन्त्यनाद्यात्मविपर्ययग्रहम् । लभन्त आत्मीयमनन्तमैश्वरं कुतो नु मोहः परमस्य सद्गतेः

ज्यांनी त्याच्या पायांची सेवा करून आत्मज्ञान मिळवलं, ते प्रारंभापासूनची आत्मविस्मृतीची पकड सोडवतात. त्यांना आपलं अनंत प्रभुत्व मिळतं—मग असा परमपदाला पोहोचलेल्याला मोह कसा होईल?

तं शस्त्रपूगैः प्रहरन्तमोजसा शाल्वं शरैः शौरिरमोघविक्रमः । विद्ध्वाच्छिनद्‌ वर्म धनुः शिरोमणिं सौभं च शत्रोर्गदया रुरोज ह

शाल्व शस्त्रांचा मारा करत असताना, अपराजित पराक्रमी कृष्णाने त्याच्यावर बाणांचा वर्षाव केला, त्याचं कवच, धनुष्य आणि मुकुट फोडलं, आणि मग गदेद्वारे त्याचा सुभा किल्ला चुरडून टाकला.

तत्कृष्णहस्तेरितया विचूर्णितं पपात तोये गदया सहस्रधा । विसृज्य तद्‌ भूतलमास्थितो गदां उद्यम्य शाल्वोऽच्युतमभ्यगाद् द्रुतम्

कृष्णाच्या गदेच्या प्रहाराने सुभा किल्ला त्याच्या हातात चुरडून हजारो तुकड्यांत पाण्यात पडला. ते सोडून शाल्वाने आपली गदा उचलली, जमिनीवर उभा राहिला आणि झपाट्याने अच्युताकडे धावला.

आधावतः सगदं तस्य बाहुं भल्लेन छित्त्वाथ रथाङ्‌गमद्‌भुतम् । वधाय शाल्वस्य लयार्कसन्निभं बिभ्रद् बभौ सार्क इवोदयाचलः

शाल्व गदा घेऊन धावत असताना, कृष्णाने एका तीक्ष्ण बाणाने त्याचा हात छाटला. मग तो अद्भुत चक्र उचलून, जणू प्रलयकाळच्या सूर्याप्रमाणे तेजस्वी, शाल्वाचा वध करण्यासाठी उभा राहिला.

जहार तेनैव शिरः सकुण्डलं किरीटयुक्तं पुरुमायिनो हरिः । वज्रेण वृत्रस्य यथा पुरन्दरो बभूव हाहेति वचस्तदा नृणाम्

त्याच चक्राने, हरिने त्या मायावी शत्रूचं कुंडलं आणि मुकुटासह डोकं उडवलं, जसं इंद्राने वज्राने वृत्रासुराचा वध केला. तेव्हा लोकांत 'हाय हाय' अशा हाका उठल्या.

( अनुष्टुप् ) तस्मिन्निपतिते पापे सौभे च गदया हते । नेदुर्दुन्दुभयो राजन् दिवि देवगणेरिताः । सखीनां अपचितिं कुर्वन् दन्तवक्रो रुषाभ्यगात्

त्या पापी शत्रूचा आणि सुभा किल्ल्याचा गदेद्वारे नाश झाल्यावर, आकाशात देवांनी डुगडुगी वाजवल्या. दंतवक्र रागाने, आपल्या मित्राचा सूड घेण्यासाठी पुढे आला.

इति श्रीमद्‍भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां दशमस्कन्धे उत्तरार्धे सौभवधो नाम सप्तसप्ततितमोऽध्यायः

अशा प्रकारे, श्रीमद्भागवत महापुराणाच्या दहाव्या स्कंधाच्या उत्तरार्धातील 'सुभवध' नावाचा सत्त्याहत्तरावा अध्याय संपला.

दन्तवक्रविदूरथवधः; बलरामद्‌वारा सूतशिरश्छेदश्च - अथाष्टसप्ततितमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच। शिशुपालस्य शाल्वस्य पौण्ड्रकस्यापि दुर्मतिः। परलोकगतानां च कुर्वन्पारोक्ष्यसौहृदम्

दंतवक्र आणि विदूरथ यांचा वध, आणि बलरामाने सूताचा शिरच्छेद—असा आठ्याहत्तरावा अध्याय सुरू होतो. श्री शुक म्हणाले: शिशुपाल, शाल्व, पौंड्रक आणि इतर दुष्टांनी या जगातून गेल्यावरही, कृष्णाने त्यांच्याशी अलौकिक मैत्रीचं वर्तन केलं.

एकः पदातिः सङ्क्रुद्धो गदापाणिः प्रकम्पयन्। पद्भ्यामिमां महाराज महासत्त्वो व्यदृश्यत

तेव्हा एकच एक पायदळाचा, प्रचंड संतापलेला आणि गदा हातात घेऊन, जमिनीला हादरवत, राजन, मोठ्या ताकदीने पुढे येताना दिसला.

तं तथायान्तमालोक्य गदामादाय सत्वरः। अवप्लुत्य रथात्कृष्णः सिन्धुं वेलेव प्रत्यधात्

तो असा येताना पाहून, कृष्णाने झटपट आपली गदा उचलली, रथावरून उडी मारली आणि जसा समुद्र किनाऱ्याला भिडतो तसा त्याला सामोरा गेला.

गदामुद्यम्य कारूषो मुकुन्दं प्राह दुर्मदः। दिष्ट्या दिष्ट्या भवानद्य मम दृष्टिपथं गतः

काऱूषाने आपली गदा उंचावली आणि गर्वाने श्रीकृष्णाला उद्देशून म्हणाला, "आज तुझं माझ्या नजरेस पडणं हे खरंच मोठं भाग्य आहे, मोठं भाग्य!"