श्रीमद्भागवतपुराणम्

मासानां विप्र हेयानि तानि त्याज्यानि सर्वथा । सहायाश्चेतरे तत्र कर्तव्याः सोद्यमाश्च ये

इतर मास ब्राह्मणांनी टाळावेत; ते पूर्णपणे सोडावेत. तिथे इतर सहकारी आणि मेहनती लोक नेमावेत.

देशे देशे तथा सेयं वार्ता प्रेष्या प्रयत्‍नतः । भविष्यति कथा चात्र आगन्तव्यं कुटुम्बिभिः

प्रत्येक प्रदेशात ही वार्ता प्रयत्नपूर्वक पोहोचवावी; येथे कथा होणार आहे आणि गृहस्थांनी यावे.

दूरे हरिकथाः केचित् दूरे चाच्युतकीर्तनाः । स्त्रियः शूद्रादयो ये च तेषां बोधो यतो भवेत्

काही हरिकथा आणि अच्युताची कीर्ती दूर आहे; स्त्रिया, शूद्र आणि इतर यांना समजावून सांगावे.

देशे देशे विरक्ता ये वैष्णवाः कीर्तनोत्सुकाः । तेष्वेव पत्रं प्रेष्यं च तल्लेखनं इतीरितम्

प्रत्येक प्रदेशात जे विरक्त, कीर्तनात उत्सुक वैष्णव आहेत, त्यांना पत्र पाठवावे आणि त्यांचे लेखनही करावे.

सतां समाजो भविता सप्तरात्रं सुदुर्लभः । अपूर्वरसरूपैव कथा चात्र भविष्यति

सज्जनांचा सात रात्रींचा संगती होईल, जो फार दुर्मिळ आहे; आणि येथे कथा अपूर्व आणि नव्या रसाची असेल.

श्रीमद्‌भागवत पीयुष पानाय रसलम्पटाः । भवन्तश्च तथा शीघ्रं आयात प्रेमतत्पराः

श्रीमद्भागवताचा अमृतरस प्यायला उत्सुक असणारे तुम्ही सर्वजण प्रेमाने लवकर या.

नावकाशः कदाचित् चेत् दिनमात्रं तथापि तु । सर्वथाऽऽगमनं कार्यं क्षणोऽत्रैव सुदुर्लभः

कधीच जागा नसेल, जरी एक दिवसासाठीही, तरीही सर्व प्रकारे उपस्थित राहावे; कारण इथे एक क्षणही फार दुर्मिळ आहे.

एवमाकारणं तेषां कर्तव्यं विनयेन च । आगन्तुकानां सर्वेषां वासस्थानानि कल्पयेत्

अशा प्रकारे त्यांची व्यवस्था नम्रतेने करावी; सर्व येणाऱ्यांसाठी निवासाची सोय करावी.

तीर्थे वापि वने वापि गृहे वा श्रवणं मतम् । विशाला वसुधा यत्र कर्तव्यं तत्कथास्थलम्

तीर्थात, जंगलात किंवा घरी, कुठेही ऐकणे हेच श्रेष्ठ मानले जाते. जिथे मोठी मोकळी जागा असेल, तिथे या कथा सांगायला योग्य ठिकाण आहे.

शोधनं मार्जनं भूमेः लेपनं धातुमण्डनम् । गृहोपस्करमुद्ध्रुत्य गृहकोणे निवेशयेत्

जमीन स्वच्छ करून, ती नीट पुसून, गंध लावून आणि रंगवून सजवावी. घरातील वस्तू बाजूला काढून, कोपऱ्यात ठेवाव्यात.

अर्वाक् पंचाहतो यत्‍नात् आस्तीर्णानि प्रमेलयेत् । कर्तव्यो मण्डपः प्रोच्चैः कदलीखण्डमण्डितः

पाच दिवसांनी, आधी घातलेल्या चटया किंवा आसनं नीटपणे गोळा करावीत. उंच मंडप उभारावा आणि तो केळीच्या खांबांनी सजवावा.

फलपुष्पदलैर्विष्वक् वितानेन विराजितः । चतुर्दिक्षु ध्वजारोपो बहुसम्पद्विराजितः

तो मंडप फळे, फुले आणि पानांनी, तसेच छत्राने सुंदरपणे सजवावा. चारही दिशांना झेंडे लावावेत आणि भरपूर संपत्तीने तो तेजस्वी करावा.

ऊर्ध्वं सप्तैव लोकाश्च कल्पनीयाः सविस्तरम् । तेषु विप्रा विरक्ताश्च स्थापनीयाः प्रबोध्य च

मंडपाच्या वरच्या बाजूला सातही लोकांची सविस्तर मांडणी करावी. त्या ठिकाणी विरक्त ब्राह्मणांना बसवून, त्यांना जागृत करावे.

पूर्वं तेषां आसनानि कर्तव्यानि यथोत्तरम् । वक्तुश्चापि तदा दिव्यं आसनं परिकल्पयेत्

सर्वप्रथम, त्यांची आसने योग्य क्रमाने मांडावीत. आणि वक्त्यासाठी एक विशेष, दिव्य आसन ठेवावे.

उदङ्‌मुखो भवेद्‌वक्ता श्रोता वै प्राङ्‌मुखस्तदा । प्राङ्‌मुखश्चेत् भवेद्‌वक्ता श्रोता च उदङ्‌मुखस्तदा

वक्ता उत्तर दिशेला तोंड करून बसावा, आणि श्रोता पूर्वेकडे तोंड करून बसावा. जर वक्ता पूर्वेकडे तोंड करून असेल, तर श्रोता उत्तर दिशेला तोंड करून बसावा.

अथवा पूर्वदिग्ज्ञेया पूज्यपूजकमध्यतः । श्रोतॄणां आगमे प्रोक्ता देशकालादिकोविदैः

किंवा, पूर्‍व दिशा ही पूज्य आणि पूजक यांच्या मध्ये मानावी. श्रोत्यांच्या आगमनासाठी, देश-काल जाणणाऱ्यांनी असे सांगितले आहे.

विरक्तो वैष्णवो विप्रो वेदशास्त्रविशुद्धिकृत् । दृष्टान्तकुशलो धीरो वक्ता कार्योऽति निःस्पृह

वक्ता हा विरक्त, वैष्णव, वेदशास्त्रांनी शुद्ध झालेला, उदाहरणे सांगण्यात कुशल, स्थिर आणि सर्व इच्छांपासून मुक्त असावा.

अनेकधर्मनिभ्रान्ताः स्त्रैणाः पाखण्डवादिनः । शुकशास्त्रकथोच्चारे त्याज्यास्ते यदि पण्डिताः

अनेक मतांत गोंधळलेले, स्त्रीसक्त किंवा चुकीच्या विचारांचे लोक—even विद्वान असले तरी—शुकदेवांच्या ग्रंथाचे वाचन करताना टाळावेत.

वक्तुः पार्श्वे सहायार्थं अन्यः स्थाप्यस्तथाविधः । पण्डितः संशयच्छेत्ता लोकबोधनतत्परः

वक्त्याच्या मदतीसाठी त्याच्या शेजारी आणखी एक तसा विद्वान ठेवावा, जो शंका दूर करणारा आणि लोकांना समजावण्यात तत्पर असावा.

वक्त्रा क्षौरं प्रकर्तव्यं दिनाद् अर्वाक् व्रताप्तये । अरुणोदयेऽसौ निर्वर्त्य शौचं स्नानं समाचरेत्

वक्त्याने व्रतासाठी, दिवस सुरू होण्यापूर्वी केस कापून घ्यावेत. सूर्य उगवल्यावर, स्वच्छता आणि स्नान करावे.

नित्यं संक्षेपतः कृत्वा संध्याद्यं स्वं प्रयत्‍नतः । कथाविघ्नविघाताय गणनाथं प्रपूजयेत्

दररोज, स्वतःची संध्या वगैरे विधी काळजीपूर्वक करून, कथेला अडथळा येऊ नये म्हणून गणपतीची पूजा करावी.

पितॄन् संतर्प्य शुद्ध्यर्थं प्रायश्चित्तं समाचरेत् । मण्डलं च प्रकर्तव्यं तत्र स्थाप्यो हरिस्तथा

पूर्वजांना तृप्त करून, शुद्धीसाठी प्रायश्चित्त करावे. मग एक मंडळ तयार करून, त्यात श्रीहरि स्थापित करावा.

कृष्णमुद्दिश्य मंत्रेण चरेत् पूजाविधिं क्रमात् । प्रदक्षिण नमस्कारान् पूजान्ते स्तुतिमाचरेत्

कृष्णाला उद्देशून मंत्राने पूजा विधी क्रमाने करावा. पूजा झाल्यावर प्रदक्षिणा, नमस्कार करून, स्तुती म्हणावी.

संसारसागरे मग्नं दीनं मां करुणानिधे । कर्ममोहगृहीताङ्‌गं मामुद्धर भवार्णवात्

हे करुणेचा सागर, मी संसाराच्या समुद्रात बुडालो आहे, कर्माच्या मोहाने बांधलेला आहे. मला या भवसागरातून तार.

श्रीमद्‌भागवतस्यापि ततः पूजा प्रयत्‍नतः । कर्तव्या विधिना प्रीत्या धूपदीपसमन्विता

नंतर, श्रीमद्भागवताची पूजा नियमाने, प्रेमाने, धूप आणि दिव्यांसह काळजीपूर्वक करावी.

ततस्तु श्रीफलं धृत्वा नमस्कारं समाचरेत् । स्तुतिः प्रसन्नचित्तेन कर्तव्या केवलं तदा

यानंतर, श्रीफळ हातात धरून नमस्कार करावा. त्या वेळी प्रसन्न मनाने स्तुती म्हणावी.

श्रीमद्‌भागवताख्योऽयं प्रत्यक्षः कृष्ण एव हि । स्वीकृतोऽसि मया नाथ मुक्त्यर्थं भवसागरे

श्रीमद्भागवत हेच प्रत्यक्ष श्रीकृष्ण आहेत. हे नाथा, मी तुम्हाला या संसारसागरातून मुक्त होण्यासाठी स्वीकारलं आहे.

मनोरथो मदीयोऽयं सफलः सर्वथा त्वया । निर्विघ्नेनैव कर्तव्य दासोऽहं तव केशव

माझी मनोकामना तुझ्यामुळे पूर्णपणे फळाला आली आहे. आता कोणताही अडथळा न येऊ देता हे कार्य करावं; मी तुझा सेवक आहे, केशवा.

एवं दीनवचः प्रोच्य वक्तारं चाथ पूजयेत् । सम्भूष्य वस्त्रभूषाभिः पूजान्ते तं च संस्तवेत्

अशा नम्र शब्दांनी बोलून, त्या वक्त्याचा सन्मान करावा, त्याला वस्त्र व दागिन्यांनी भूषवावं आणि पूजा झाल्यावर त्याची स्तुती करावी.