श्रीमद्भागवतपुराणम्

संवत्सरान्ते भगवान् आशुतोष उमापतिः । वरेण च्छन्दयामास शाल्वं शरणमागतम्

एक वर्ष पूर्ण झाल्यावर, उमा-पती भगवान सहजच प्रसन्न होऊन, शरण आलेल्या शाल्वाला वर मागायला सांगितला.

देवासुरमनुष्याणां गन्धर्वोरगरक्षसाम् । अभेद्यं कामगं वव्रे स यानं वृष्णिभीषणम्

शाल्वाने असा एक वाहन मागितला, जे देव, दैत्य, माणूस, गंधर्व, सर्प किंवा राक्षस यांच्यानेही फोडता येणार नाही, आणि जिथे हवे तिथे जाऊ शकते, तसेच वृष्णी लोकांना भीतीदायक आहे.

तथेति गिरिशादिष्टो मयः परपुरंजयः । पुरं निर्माय शाल्वाय प्रादात् सौभमयस्मयम्

‘तसेच होवो’ असे गिरिशाने सांगितले, आणि त्याच्या आज्ञेने शत्रूंच्या नगरांचा विजेता मयाने लोखंडाचे सौभ नावाचे नगर तयार केले आणि ते शाल्वाला दिले.

स लब्ध्वा कामगं यानं तमोधाम दुरासदम् । ययस्द्‌वारवतीं शाल्वो वैरं वृष्णिकृतं स्मरन्

हे इच्छेप्रमाणे चालणारे, भयंकर आणि कोणालाही जिंकता न येणारे वाहन मिळाल्यावर, शाल्वाने वृष्णी लोकांनी केलेल्या वैराची आठवण ठेवत द्वारावतीकडे कूच केले.

निरुध्य सेनया शाल्वो महत्या भरतर्षभ । पुरीं बभञ्जोपवनान् उद्यानानि च सर्वशः

हे भरतश्रेष्ठा, शाल्वाने आपल्या मोठ्या सैन्यासह त्या नगरीला वेढा घातला आणि सर्व उपनगरं व बागा उद्ध्वस्त केल्या.

सगोपुराणि द्वाराणि प्रासादाट्टालतोलिकाः । विहारान् स विमानाग्र्यान् निपेतुः शस्त्रवृष्टयः

द्वारांच्या गड्या, राजवाडे, गॅलऱ्या, आनंदवनं आणि उंच इमारती—या सर्वांवर शस्त्रांचा वर्षाव झाला.

शिला द्रुमाश्चाशनयः सर्पा आसारशर्कराः । प्रचण्डश्चक्रवातोऽभूत् रजसाच्छादिता दिशः

दगड, झाडं, वीजा, सर्प, आणि गोट्यांचा पाऊस पडू लागला, आणि एक प्रचंड वावटळ उठली, ज्यामुळे सगळीकडे धूळ पसरली.

इत्यर्द्यमाना सौभेन कृष्णस्य नगरी भृशम् । नाभ्यपद्यत शं राजन् त्रिपुरेण यथा मही

सौभाच्या हल्ल्यामुळे कृष्णाची नगरी फारच त्रस्त झाली, राजन, जशी त्रिपुराच्या आक्रमणाने पृथ्वी अस्वस्थ झाली होती.

प्रद्युम्नो भगवान् वीक्ष्य बाध्यमाना निजाः प्रजाः । म भैष्टेत्यभ्यधाद्‌ वीरो रथारूढो महायशाः

आपल्या लोकांना त्रास होत असल्याचे पाहून, महायशस्वी व पराक्रमी प्रद्युम्न रथावर चढला आणि म्हणाला, 'भीऊ नका!'

सात्यकिश्चारुदेष्णश्च साम्बोऽक्रूरः सहानुजः । हार्दिक्यो भानुविन्दश्च गदश्च शुकसारणौ

सात्यकी, चारुदेष्ण, साम्ब, अक्रूर आणि त्याचा भाऊ, हार्दिक्य, भानुविंद, गद, शुक आणि सारण—

अपरे च महेष्वासा रथयूथपयूथपाः । निर्ययुर्दंशिता गुप्ता रथेभाश्वपदातिभिः

तसेच इतर मोठे धनुर्धारी आणि रथांच्या तुकड्यांचे सेनापती, शस्त्रांनी सज्ज होऊन, रथ, हत्ती, घोडे आणि पायदळ घेऊन बाहेर पडले.

ततः प्रववृते युद्धं शाल्वानां यदुभिः सह । यथासुराणां विबुधैः तुमुलं लोमहर्षणम्

मग शाल्व आणि यादवांमध्ये, जशी देव-दैत्यांमध्ये होते, तशी भीषण आणि अंगावर काटा आणणारी लढाई सुरू झाली.

ताश्च सौभपतेर्माया दिव्यास्त्रै रुक्मिणीसुतः । क्षणेन नाशयामास नैशं तम इवोष्णगुः

रुक्मिणीपुत्राने दिव्य अस्त्रांनी सौभाधिपतीच्या सर्व मायाजाळाला क्षणातच नष्ट केले, जसे सूर्य रात्रीचे अंधार दूर करतो.

विव्याध पञ्चविंशत्या स्वर्णपुङ्खैरयोमुखैः । शाल्वस्य ध्वजिनीपालं शरैः सन्नतपर्वभिः

त्याने सोन्याच्या पिसांनी आणि लोखंडाच्या टोकांनी युक्त पंचवीस बाणांनी शाल्वाच्या सैन्यप्रमुखाला भेदले.

शतेनाताडयच्छाल्वं एकैकेनास्य सैनिकान् । दशभिर्दशभिर्नेतॄन् वाहनानि त्रिभिस्त्रिभिः

शाल्वाला शंभर बाणांनी, त्याच्या सैनिकांना प्रत्येकी एक बाण, त्यांच्या सेनापतींना प्रत्येकी दहा बाण, आणि त्यांच्या वाहनांना प्रत्येकी तीन बाण मारले.

तदद्‌भुतं महत् कर्म प्रद्युम्नस्य महात्मनः । दृष्ट्वा तं पूजयामासुः सर्वे स्वपरसैनिकाः

महात्मा प्रद्युम्नाचे हे अद्भुत आणि मोठे कृत्य पाहून, सर्व सैनिक—मित्र असोत वा शत्रू—त्याचा गौरव करू लागले.

बहुरूपैकरूपं तद् दृश्यते न च दृश्यते । मायामयं मयकृतं दुर्विभाव्यं परैरभूत्

मयाने तयार केलेले ते मायामय सौभ, कधी अनेक रूपात, कधी एकाच रूपात दिसत होते, कधी दिसत होते तर कधी नाही, आणि शत्रूंना ते समजणे अशक्य होते.

क्वचिद्‌भूमौ क्वचिद्‌ व्योम्नि गिरिमूर्ध्नि जले क्वचित् । अलातचक्रवद्‌ भ्राम्यत् सौभं तद् दुरवस्थितम्

कधी जमिनीवर, कधी आकाशात, कधी डोंगराच्या टोकावर, तर कधी पाण्यात, ते सुभ नावाचं विमान अगदी वाईट अवस्थेत जणू जळत्या काठीच्या चक्रासारखं फिरत होतं.

यत्र यत्रोपलक्ष्येत ससौभः सहसैनिकः । शाल्वः ततस्ततोऽमुञ्चन् शरान् सात्वतयूथपाः

शाल्व आणि त्याचं सुभ विमान, सैन्यासह जिथे जिथे दिसलं, तिथे तिथे सात्वतांचे सेनापती बाणांचा वर्षाव करीत होते.

शरैरग्न्यर्कसंस्पर्शैः आशीविषदुरासदैः । पीड्यमानपुरानीकः शाल्वोऽमुह्यत् परेरितैः

आग आणि सूर्यासारख्या जळजळीत, विषारी सापासारख्या घातक बाणांनी शाल्वाचं सैन्य फारच त्रस्त झालं आणि ते त्या अस्त्रांनी गोंधळून गेलं.

शाल्वानीकपशस्त्रौघैः वृष्णिवीरा भृशार्दिताः । न तत्यजू रणं स्वं स्वं लोकद्वयजिगीषवः

शाल्वाच्या सैन्याच्या अस्त्रांच्या मुसळधार माऱ्याने वृष्णिवीरांना खूप त्रास झाला, तरीही दोन्ही जग जिंकण्याचा निर्धार करून त्यांनी रणभूमी सोडली नाही.

शाल्वामात्यो द्युमान् नाम प्रद्युम्नं प्राक् प्रपीडितः । आसाद्य गदया मौर्व्या व्याहत्य व्यनदद् बली

शाल्वाचा मंत्री द्युमान याने पूर्वी प्रद्युम्नाला जिंकले होते; तो मोठ्या गदेसह पुढे येऊन त्याला जोरात मारून मोठ्याने गर्जना करू लागला.

प्रद्युम्नं गदया शीर्ण वक्षःस्थलमरिंदमम् । अपोवाह रणात् सूतो धर्मविद् दारुकात्मजः

शत्रूंचा संहार करणारा प्रद्युम्न, गदेमुळे छाती फोडली गेल्यावर, धर्म जाणणाऱ्या दारुकाचा मुलगा असलेल्या सारथ्याने रणभूमीतून दूर नेला.

लब्धसंज्ञो मुहूर्तेन कार्ष्णिः सारथिमब्रवीत् । अहो असाध्विदं सूत यद् रणान्मेऽपसर्पणम्

क्षणभरात भानावर येऊन कार्ष्णीने आपल्या सारथ्याला म्हटलं, 'अरे सुत, मला रणभूमीतून दूर नेणं हे किती अयोग्य आहे!'

न यदूनां कुले जातः श्रूयते रणविच्युतः । विना मत्क्लीबचित्तेन सूतेन प्राप्तकिल्बिषात्

यदू कुळात जन्मलेला कुणीही रणभूमी सोडतो असं कधी ऐकिवात नाही—फक्त ज्याचा सारथी कातर मनाचा आणि पापी असेल तोच असं करतो.

किं नु वक्ष्येऽभिसङ्‌गम्य पितरौ रामकेशवौ । युद्धात् सम्यगपक्रान्तः पृष्टस्तत्रात्मनः क्षमम्

युद्धातून मागे हटून मी जेव्हा राम आणि केशव या माझ्या वडिलांना सामोरा जाईन, तेव्हा मी काय सांगू? तिथे विचारल्यावर मला काय योग्य उत्तर देता येईल?

व्यक्तं मे कथयिष्यन्ति हसन्त्यो भ्रातृजामयः । क्लैब्यं कथं कथं वीर तवान्यैः कथ्यतां मृधे

माझ्या भावांच्या पत्नी नक्कीच हसत हसत म्हणतील, 'अरे वीर, तुझं हे भ्याडपण इतरांना रणात कसं कळलं?'

सारथिरुवाच - धर्मं विजानताऽऽयुष्मन् कृतमेतन्मया विभो । सूतः कृच्छ्रगतं रक्षेद् रथिनं सारथिं रथी

सारथ्याने उत्तर दिलं, 'माझ्या प्रभु, धर्म जाणून मी हे केलं; संकटात असलेल्या रथीला सारथ्याने वाचवावं आणि सारथ्याला रथीने.'

एतद्‌ विदित्वा तु भवान् मयापोवाहितो रणात् । उपसृष्टः परेणेति मूर्च्छितो गदया हतः

हे जाणूनच मी तुम्हाला रणभूमीतून दूर नेलं, कारण तुम्ही शत्रूच्या हल्ल्याने गदेमुळे बेशुद्ध पडलात.