श्रीमद्भागवतपुराणम्

तत्र दुर्योधनो मानी परीतो भ्रातृभिर्नृप । किरीटमाली न्यविशद् असिहस्तः क्षिपन् रुषा

त्या ठिकाणी, दुर्योधन अभिमानाने, आपल्या भावंडांनी वेढलेला, मुकुट आणि हार घालून, हातात तलवार घेऊन रागाने ती खाली फेकून बसला.

स्थलेऽभ्यगृह्णाद् वस्त्रान्तं जलं मत्वा स्थलेऽपतत् । जले च स्थलवद् भ्रान्त्या मयमायाविमोहितः

त्याने जमिनीवर पाणी आहे असे समजून वस्त्राचा काठ धरला, पण ते कोरडेच होते; आणि पाण्यात जणू जमीन आहे असे समजून गोंधळला, मयाच्या मायेमुळे तो फसला.

जहास भीमस्तं दृष्ट्वा स्त्रियो नृपतयोऽपरे । निवार्यमाणा अप्यङ्‌ग राज्ञा कृष्णानुमोदिताः

भीमाने हे पाहून मोठ्याने हसले, तसेच स्त्रिया आणि इतर राजेही हसले; राजाने त्यांना थांबवण्याचा प्रयत्न केला, पण कृष्णाने त्यांच्या हास्याला मान्यता दिली.

( मिश्र ) स व्रीडितोऽवाग्वदनो रुषा ज्वलन् निष्क्रम्य तूष्णीं प्रययौ गजाह्वयम् । हाहेति शब्दः सुमहानभूत् सतां अजातशत्रुर्विमना इवाभवत् । बभूव तूष्णीं भगवान्भुवो भरं समुज्जिहीर्षुर्भ्रमति स्म यद् दृशा

दुर्योधन लाजून, चेहरा खाली घालून आणि रागाने पेटून, गजाह्वयाकडे गप्पच निघून गेला; हे पाहून सज्जनांच्या तोंडून 'हाय हाय' असा मोठा आवाज निघाला आणि अजतशत्रूचे मन अस्वस्थ झाले; भगवान मात्र शांत राहिले, पृथ्वीवरील भार कमी करण्याची इच्छा मनाशी ठेवून सर्व पाहात होते.

( अनुष्टुप् ) एतत्तेऽभिहितं राजन् यत्पृष्टोऽहमिह त्वया । सुयोधनस्य दौरात्म्यं राजसूये महाक्रतौ

राजा, तू विचारलेस त्याचे उत्तर मी तुला सांगितले — राजसूय यज्ञात सुयोधनाने केलेली दुष्टाई हीच होती.

इति श्रीमद्‍भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां दशमस्कन्धे उत्तरार्धे दुर्योधनमानभंगो नाम पञ्चसप्ततितमोऽध्यायः

अशा रीतीने, श्रीमद्भागवत महापुराणाच्या दहाव्या स्कंधाच्या उत्तरार्धातील 'दुर्योधनाचा गर्वभंग' नावाचा पंच्याहत्तेरावा अध्याय संपला.

शाल्वस्य यदुभिः सह युद्धम् - श्रीशुक उवाच - ( अनुष्टुप् ) अथान्यदपि कृष्णस्य श्रृणु कर्माद्‌भुतं नृप । क्रीडानरशरीरस्य यथा सौभपतिर्हतः

श्रीशुक म्हणाले — राजा, आता कृष्णाने केलेले आणखी एक अद्भुत कृत्य ऐक. खेळकर आणि देहहीन असलेल्या प्रभूंनी कसा सौभपतीचा वध केला हे मी सांगतो.

शिशुपालसखः शाल्वो रुक्मिण्युद्‌वाह आगतः । यदुभिर्निर्जितः सङ्ख्ये जरासन्धादयस्तथा

शिशुपालाचा मित्र शाल्व, रुक्मिणीच्या विवाहाला आला होता; युद्धात यादवांनी त्याला, तसेच जरासंधादी इतर राजांना, पराभूत केले.

शाल्वः प्रतिज्ञामकरोत् श्रृण्वतां सर्वभूभुजाम् । अयादवां क्ष्मां करिष्ये पौरुषं मम पश्यत

शाल्वाने सर्व राजांसमोर प्रतिज्ञा केली — 'मी पृथ्वी यादवांविना करीन, माझे शौर्य पाहा.'

इति मूढः प्रतिज्ञाय देवं पशुपतिं प्रभुम् । आराधयामास नृपः पांसुमुष्टिं सकृद् ग्रसन्

असा मूर्खपणा संकल्प करून त्या राजाने सर्व प्राण्यांचा स्वामी असलेल्या भगवान पशुपतीची पूजा केली, आणि एकदाच मातीचा मूठ गिळली.

संवत्सरान्ते भगवान् आशुतोष उमापतिः । वरेण च्छन्दयामास शाल्वं शरणमागतम्

एक वर्ष पूर्ण झाल्यावर, उमा-पती भगवान सहजच प्रसन्न होऊन, शरण आलेल्या शाल्वाला वर मागायला सांगितला.

देवासुरमनुष्याणां गन्धर्वोरगरक्षसाम् । अभेद्यं कामगं वव्रे स यानं वृष्णिभीषणम्

शाल्वाने असा एक वाहन मागितला, जे देव, दैत्य, माणूस, गंधर्व, सर्प किंवा राक्षस यांच्यानेही फोडता येणार नाही, आणि जिथे हवे तिथे जाऊ शकते, तसेच वृष्णी लोकांना भीतीदायक आहे.

तथेति गिरिशादिष्टो मयः परपुरंजयः । पुरं निर्माय शाल्वाय प्रादात् सौभमयस्मयम्

‘तसेच होवो’ असे गिरिशाने सांगितले, आणि त्याच्या आज्ञेने शत्रूंच्या नगरांचा विजेता मयाने लोखंडाचे सौभ नावाचे नगर तयार केले आणि ते शाल्वाला दिले.

स लब्ध्वा कामगं यानं तमोधाम दुरासदम् । ययस्द्‌वारवतीं शाल्वो वैरं वृष्णिकृतं स्मरन्

हे इच्छेप्रमाणे चालणारे, भयंकर आणि कोणालाही जिंकता न येणारे वाहन मिळाल्यावर, शाल्वाने वृष्णी लोकांनी केलेल्या वैराची आठवण ठेवत द्वारावतीकडे कूच केले.

निरुध्य सेनया शाल्वो महत्या भरतर्षभ । पुरीं बभञ्जोपवनान् उद्यानानि च सर्वशः

हे भरतश्रेष्ठा, शाल्वाने आपल्या मोठ्या सैन्यासह त्या नगरीला वेढा घातला आणि सर्व उपनगरं व बागा उद्ध्वस्त केल्या.

सगोपुराणि द्वाराणि प्रासादाट्टालतोलिकाः । विहारान् स विमानाग्र्यान् निपेतुः शस्त्रवृष्टयः

द्वारांच्या गड्या, राजवाडे, गॅलऱ्या, आनंदवनं आणि उंच इमारती—या सर्वांवर शस्त्रांचा वर्षाव झाला.

शिला द्रुमाश्चाशनयः सर्पा आसारशर्कराः । प्रचण्डश्चक्रवातोऽभूत् रजसाच्छादिता दिशः

दगड, झाडं, वीजा, सर्प, आणि गोट्यांचा पाऊस पडू लागला, आणि एक प्रचंड वावटळ उठली, ज्यामुळे सगळीकडे धूळ पसरली.

इत्यर्द्यमाना सौभेन कृष्णस्य नगरी भृशम् । नाभ्यपद्यत शं राजन् त्रिपुरेण यथा मही

सौभाच्या हल्ल्यामुळे कृष्णाची नगरी फारच त्रस्त झाली, राजन, जशी त्रिपुराच्या आक्रमणाने पृथ्वी अस्वस्थ झाली होती.

प्रद्युम्नो भगवान् वीक्ष्य बाध्यमाना निजाः प्रजाः । म भैष्टेत्यभ्यधाद्‌ वीरो रथारूढो महायशाः

आपल्या लोकांना त्रास होत असल्याचे पाहून, महायशस्वी व पराक्रमी प्रद्युम्न रथावर चढला आणि म्हणाला, 'भीऊ नका!'

सात्यकिश्चारुदेष्णश्च साम्बोऽक्रूरः सहानुजः । हार्दिक्यो भानुविन्दश्च गदश्च शुकसारणौ

सात्यकी, चारुदेष्ण, साम्ब, अक्रूर आणि त्याचा भाऊ, हार्दिक्य, भानुविंद, गद, शुक आणि सारण—

अपरे च महेष्वासा रथयूथपयूथपाः । निर्ययुर्दंशिता गुप्ता रथेभाश्वपदातिभिः

तसेच इतर मोठे धनुर्धारी आणि रथांच्या तुकड्यांचे सेनापती, शस्त्रांनी सज्ज होऊन, रथ, हत्ती, घोडे आणि पायदळ घेऊन बाहेर पडले.

ततः प्रववृते युद्धं शाल्वानां यदुभिः सह । यथासुराणां विबुधैः तुमुलं लोमहर्षणम्

मग शाल्व आणि यादवांमध्ये, जशी देव-दैत्यांमध्ये होते, तशी भीषण आणि अंगावर काटा आणणारी लढाई सुरू झाली.

ताश्च सौभपतेर्माया दिव्यास्त्रै रुक्मिणीसुतः । क्षणेन नाशयामास नैशं तम इवोष्णगुः

रुक्मिणीपुत्राने दिव्य अस्त्रांनी सौभाधिपतीच्या सर्व मायाजाळाला क्षणातच नष्ट केले, जसे सूर्य रात्रीचे अंधार दूर करतो.

विव्याध पञ्चविंशत्या स्वर्णपुङ्खैरयोमुखैः । शाल्वस्य ध्वजिनीपालं शरैः सन्नतपर्वभिः

त्याने सोन्याच्या पिसांनी आणि लोखंडाच्या टोकांनी युक्त पंचवीस बाणांनी शाल्वाच्या सैन्यप्रमुखाला भेदले.

शतेनाताडयच्छाल्वं एकैकेनास्य सैनिकान् । दशभिर्दशभिर्नेतॄन् वाहनानि त्रिभिस्त्रिभिः

शाल्वाला शंभर बाणांनी, त्याच्या सैनिकांना प्रत्येकी एक बाण, त्यांच्या सेनापतींना प्रत्येकी दहा बाण, आणि त्यांच्या वाहनांना प्रत्येकी तीन बाण मारले.

तदद्‌भुतं महत् कर्म प्रद्युम्नस्य महात्मनः । दृष्ट्वा तं पूजयामासुः सर्वे स्वपरसैनिकाः

महात्मा प्रद्युम्नाचे हे अद्भुत आणि मोठे कृत्य पाहून, सर्व सैनिक—मित्र असोत वा शत्रू—त्याचा गौरव करू लागले.

बहुरूपैकरूपं तद् दृश्यते न च दृश्यते । मायामयं मयकृतं दुर्विभाव्यं परैरभूत्

मयाने तयार केलेले ते मायामय सौभ, कधी अनेक रूपात, कधी एकाच रूपात दिसत होते, कधी दिसत होते तर कधी नाही, आणि शत्रूंना ते समजणे अशक्य होते.

क्वचिद्‌भूमौ क्वचिद्‌ व्योम्नि गिरिमूर्ध्नि जले क्वचित् । अलातचक्रवद्‌ भ्राम्यत् सौभं तद् दुरवस्थितम्

कधी जमिनीवर, कधी आकाशात, कधी डोंगराच्या टोकावर, तर कधी पाण्यात, ते सुभ नावाचं विमान अगदी वाईट अवस्थेत जणू जळत्या काठीच्या चक्रासारखं फिरत होतं.

यत्र यत्रोपलक्ष्येत ससौभः सहसैनिकः । शाल्वः ततस्ततोऽमुञ्चन् शरान् सात्वतयूथपाः

शाल्व आणि त्याचं सुभ विमान, सैन्यासह जिथे जिथे दिसलं, तिथे तिथे सात्वतांचे सेनापती बाणांचा वर्षाव करीत होते.