श्रीमद्भागवतपुराणम्

प्रेषिता हरिलोके ते यत्र गच्छन्ति योगिनः । गोकर्णेन स गोपालो गोलोकं गोपवल्लभम् । कथाश्रवणतः प्रीतो निर्ययौ भक्तवत्सलः

हरिलोकात ज्या ठिकाणी योगी जातात, तिथे गोकरणासोबत तो गवळा गोलोकात पोहोचला, जो गवळ्यांना प्रिय आहे. कथा ऐकून भक्तवत्सल भगवान प्रसन्न होऊन निघून गेला.

अयोध्यावासिनं पूर्वं यथा रामेण संगताः । तथा कृष्णेन ते नीता गोलोकं योगिदुर्लभम्

पूर्वी अयोध्येतील लोक जसे रामाशी एकरूप झाले, तसेच कृष्णाने त्यांना योग्यांना दुर्लभ असलेल्या गोलोकात नेले.

यत्र सूर्यस्य सोमस्य सिद्धानां न गतिः कदा । तं लोकं हि गतास्ते तु श्रीमद्‌भागवतश्रवात्

ज्या लोकात सूर्य, चंद्र किंवा सिद्ध लोक पोहोचू शकत नाहीत, त्या लोकात ते श्रीमद्भागवत ऐकून गेले.

(इंद्रवंशा) ब्रूमोऽत्र ते किं फलवृन्दमुज्ज्वलं सप्ताहयज्ञेन कथासु संचितम् । कर्णेन गोकर्णकथाक्षरो यैः पीतश्च ते गर्भगता न भूयः

आम्ही येथे सांगतो की, सात दिवसांच्या यज्ञाने मिळणारे तेजस्वी फळ कथा ऐकण्यात साठवले जाते. गोकरणाच्या कथेमधील अक्षरे कानांनी जे ऐकतात, त्यांना गर्भात असतानाही पुन्हा जन्म मिळत नाही.

वाताम्बुपर्णाशन देहशोषणैः तपोभिः उग्रैः चिरकालसंचितैः । योगैश्च संयान्ति न तां गतिं वै सप्ताहगाथाश्रवणेन यान्ति याम्

वारा, पाणी, पाने खाऊन, शरीर शोषणाऱ्या कठोर तपांनी, दीर्घकाळ साठवलेल्या उग्र तपांनी आणि योगानेही जी अवस्था मिळत नाही, ती सात दिवसांच्या कथाश्रवणाने मिळते.

(अनुष्टुप्) इतिहासं इमं पुण्यं शाण्डिल्योऽपि मुनीश्वरः । पठते चित्रकूटस्थो ब्रह्मानन्दपरिप्लुतः

चित्रकूटात राहणारे, ऋषीमध्ये श्रेष्ठ असलेले शांडिल्य ऋषीही हा पुण्यदायी इतिहास ब्रह्मानंदात मग्न होऊन वाचतात.

(इंद्रवज्रा) आख्यानमेतत् परमं पवित्रं श्रुतं सकृद्वै विदहेदघौघम् । श्राद्धे प्रयुक्तं पितृतृप्तिमावहेत् नित्यं सुपाठाद अपुनर्भवं च

ही कथा अत्यंत पवित्र आहे; एकदाच ऐकली तरी पापांचा डोंगर नष्ट होतो. श्राद्धात वाचल्यास पितरांना तृप्ती मिळते; रोज वाचल्यास पुनर्जन्म होत नाही.

श्रीमद्‌भागवतमाहात्म्यम् - षष्ठोऽध्यायः श्रीमद्‌भागवत सप्ताहपारायणविधिः कुमारा ऊचुः - (अनुष्टुप्) अथ ते संप्रवक्ष्यामः सप्ताहश्रवणे विधिम् । सहायैर्वसुभिश्चैव प्रायः साध्यो विधिः स्मृतः

कुमार म्हणाले: आता आम्ही तुम्हाला श्रीमद्भागवताच्या सात दिवसांच्या पारायणाचा विधी सांगतो. हा विधी सहकारी आणि संपत्ती यांच्या मदतीने साध्य होतो असे मानले जाते.

दैवज्ञं तु समाहूय मुहूर्तं पृच्छ्य यत्‍नतः । विवाहे यादृशं वित्तं तादृशं परिकल्पयेत्

एक ज्योतिषी बोलावावा, काळजीपूर्वक शुभ मुहूर्त विचारावा आणि लग्नात जशी तयारी करतो तशीच तयारी करावी.

नभस्य आश्विनोर्जौ च मार्गशीर्षः शुचिर्नभाः । एते मासाः कथारम्भे श्रोतॄणां मोक्षसूचकाः

नभ, आश्विन, उर्ज आणि मार्गशीर्ष हे मास कथा सुरू करण्यासाठी शुद्ध आणि शुभ आहेत; हे मास श्रोत्यांना मुक्तीचे संकेत देतात.

मासानां विप्र हेयानि तानि त्याज्यानि सर्वथा । सहायाश्चेतरे तत्र कर्तव्याः सोद्यमाश्च ये

इतर मास ब्राह्मणांनी टाळावेत; ते पूर्णपणे सोडावेत. तिथे इतर सहकारी आणि मेहनती लोक नेमावेत.

देशे देशे तथा सेयं वार्ता प्रेष्या प्रयत्‍नतः । भविष्यति कथा चात्र आगन्तव्यं कुटुम्बिभिः

प्रत्येक प्रदेशात ही वार्ता प्रयत्नपूर्वक पोहोचवावी; येथे कथा होणार आहे आणि गृहस्थांनी यावे.

दूरे हरिकथाः केचित् दूरे चाच्युतकीर्तनाः । स्त्रियः शूद्रादयो ये च तेषां बोधो यतो भवेत्

काही हरिकथा आणि अच्युताची कीर्ती दूर आहे; स्त्रिया, शूद्र आणि इतर यांना समजावून सांगावे.

देशे देशे विरक्ता ये वैष्णवाः कीर्तनोत्सुकाः । तेष्वेव पत्रं प्रेष्यं च तल्लेखनं इतीरितम्

प्रत्येक प्रदेशात जे विरक्त, कीर्तनात उत्सुक वैष्णव आहेत, त्यांना पत्र पाठवावे आणि त्यांचे लेखनही करावे.

सतां समाजो भविता सप्तरात्रं सुदुर्लभः । अपूर्वरसरूपैव कथा चात्र भविष्यति

सज्जनांचा सात रात्रींचा संगती होईल, जो फार दुर्मिळ आहे; आणि येथे कथा अपूर्व आणि नव्या रसाची असेल.

श्रीमद्‌भागवत पीयुष पानाय रसलम्पटाः । भवन्तश्च तथा शीघ्रं आयात प्रेमतत्पराः

श्रीमद्भागवताचा अमृतरस प्यायला उत्सुक असणारे तुम्ही सर्वजण प्रेमाने लवकर या.

नावकाशः कदाचित् चेत् दिनमात्रं तथापि तु । सर्वथाऽऽगमनं कार्यं क्षणोऽत्रैव सुदुर्लभः

कधीच जागा नसेल, जरी एक दिवसासाठीही, तरीही सर्व प्रकारे उपस्थित राहावे; कारण इथे एक क्षणही फार दुर्मिळ आहे.

एवमाकारणं तेषां कर्तव्यं विनयेन च । आगन्तुकानां सर्वेषां वासस्थानानि कल्पयेत्

अशा प्रकारे त्यांची व्यवस्था नम्रतेने करावी; सर्व येणाऱ्यांसाठी निवासाची सोय करावी.

तीर्थे वापि वने वापि गृहे वा श्रवणं मतम् । विशाला वसुधा यत्र कर्तव्यं तत्कथास्थलम्

तीर्थात, जंगलात किंवा घरी, कुठेही ऐकणे हेच श्रेष्ठ मानले जाते. जिथे मोठी मोकळी जागा असेल, तिथे या कथा सांगायला योग्य ठिकाण आहे.

शोधनं मार्जनं भूमेः लेपनं धातुमण्डनम् । गृहोपस्करमुद्ध्रुत्य गृहकोणे निवेशयेत्

जमीन स्वच्छ करून, ती नीट पुसून, गंध लावून आणि रंगवून सजवावी. घरातील वस्तू बाजूला काढून, कोपऱ्यात ठेवाव्यात.

अर्वाक् पंचाहतो यत्‍नात् आस्तीर्णानि प्रमेलयेत् । कर्तव्यो मण्डपः प्रोच्चैः कदलीखण्डमण्डितः

पाच दिवसांनी, आधी घातलेल्या चटया किंवा आसनं नीटपणे गोळा करावीत. उंच मंडप उभारावा आणि तो केळीच्या खांबांनी सजवावा.

फलपुष्पदलैर्विष्वक् वितानेन विराजितः । चतुर्दिक्षु ध्वजारोपो बहुसम्पद्विराजितः

तो मंडप फळे, फुले आणि पानांनी, तसेच छत्राने सुंदरपणे सजवावा. चारही दिशांना झेंडे लावावेत आणि भरपूर संपत्तीने तो तेजस्वी करावा.

ऊर्ध्वं सप्तैव लोकाश्च कल्पनीयाः सविस्तरम् । तेषु विप्रा विरक्ताश्च स्थापनीयाः प्रबोध्य च

मंडपाच्या वरच्या बाजूला सातही लोकांची सविस्तर मांडणी करावी. त्या ठिकाणी विरक्त ब्राह्मणांना बसवून, त्यांना जागृत करावे.

पूर्वं तेषां आसनानि कर्तव्यानि यथोत्तरम् । वक्तुश्चापि तदा दिव्यं आसनं परिकल्पयेत्

सर्वप्रथम, त्यांची आसने योग्य क्रमाने मांडावीत. आणि वक्त्यासाठी एक विशेष, दिव्य आसन ठेवावे.

उदङ्‌मुखो भवेद्‌वक्ता श्रोता वै प्राङ्‌मुखस्तदा । प्राङ्‌मुखश्चेत् भवेद्‌वक्ता श्रोता च उदङ्‌मुखस्तदा

वक्ता उत्तर दिशेला तोंड करून बसावा, आणि श्रोता पूर्वेकडे तोंड करून बसावा. जर वक्ता पूर्वेकडे तोंड करून असेल, तर श्रोता उत्तर दिशेला तोंड करून बसावा.

अथवा पूर्वदिग्ज्ञेया पूज्यपूजकमध्यतः । श्रोतॄणां आगमे प्रोक्ता देशकालादिकोविदैः

किंवा, पूर्‍व दिशा ही पूज्य आणि पूजक यांच्या मध्ये मानावी. श्रोत्यांच्या आगमनासाठी, देश-काल जाणणाऱ्यांनी असे सांगितले आहे.

विरक्तो वैष्णवो विप्रो वेदशास्त्रविशुद्धिकृत् । दृष्टान्तकुशलो धीरो वक्ता कार्योऽति निःस्पृह

वक्ता हा विरक्त, वैष्णव, वेदशास्त्रांनी शुद्ध झालेला, उदाहरणे सांगण्यात कुशल, स्थिर आणि सर्व इच्छांपासून मुक्त असावा.

अनेकधर्मनिभ्रान्ताः स्त्रैणाः पाखण्डवादिनः । शुकशास्त्रकथोच्चारे त्याज्यास्ते यदि पण्डिताः

अनेक मतांत गोंधळलेले, स्त्रीसक्त किंवा चुकीच्या विचारांचे लोक—even विद्वान असले तरी—शुकदेवांच्या ग्रंथाचे वाचन करताना टाळावेत.

वक्तुः पार्श्वे सहायार्थं अन्यः स्थाप्यस्तथाविधः । पण्डितः संशयच्छेत्ता लोकबोधनतत्परः

वक्त्याच्या मदतीसाठी त्याच्या शेजारी आणखी एक तसा विद्वान ठेवावा, जो शंका दूर करणारा आणि लोकांना समजावण्यात तत्पर असावा.