श्रीमद्भागवतपुराणम्

ते पूजिता मुकुन्देन राजानो मृष्टकुण्डलाः । विरेजुर्मोचिताः क्लेशात् प्रावृडन्ते यथा ग्रहाः

मुकुंदाने सन्मानित केलेले, सुंदर कुंडले घातलेले, क्लेशमुक्त झालेले राजे, जणू पावसाळ्यानंतर आकाशात चमकणाऱ्या ग्रहांसारखे दिसत होते.

रथान् सदश्वान् आरोप्य मणिकाञ्चनभूषितान् । प्रीणय्य सुनृतैर्वाक्यैः स्वदेशान् प्रत्ययापयत्

मणि आणि सोन्याने सजवलेले सुंदर घोड्यांचे रथ तयार करून, त्यांना गोड शब्दांनी आनंदी करून, त्यांना त्यांच्या देशात परत पाठवले.

त एवं मोचिताः कृच्छ्रात् कृष्णेन सुमहात्मना । ययुस्तमेव ध्यायन्तः कृतानि च जगत्पतेः

त्या महान कृष्णाने संकटातून सोडवल्यावर, ते सर्वजण त्याचाच आणि जगाच्या स्वामीच्या कृत्यांचा विचार करत निघून गेले.

जगदुः प्रकृतिभ्यस्ते महापुरुषचेष्टितम् । यथान्वशासद्‌ भगवान् तथा चक्रुरतन्द्रिताः

लोकांना त्या परम पुरुषाच्या कृत्यांचे आश्चर्य वाटले आणि भगवंताने जसे सांगितले तसे त्यांनी आपापली कामे मन लावून केली.

जरासन्धं घातयित्वा भीमसेनेन केशवः । पार्थाभ्यां संयुतः प्रायात् सहदेवेन पूजितः

भीमसेनाने जरासंधाचा वध केल्यानंतर, सहदेवाने सन्मान केलेल्या कृष्णाने आणि पृथा-पुत्रांसह तेथून प्रस्थान केले.

गत्वा ते खाण्डवप्रस्थं शङ्खान् दध्मुर्जितारयः । हर्षयन्तः स्वसुहृदो दुर्हृदां चासुखावहाः

खांडवप्रस्थात पोहोचल्यावर, विजय मिळवलेल्या वीरांनी शंख फुंकले, त्यामुळे त्यांच्या मित्रांना आनंद झाला आणि शत्रूंना दुःख मिळाले.

तच्छ्रुत्वा प्रीतमनस इन्द्रप्रस्थनिवासिनः । मेनिरे मागधं शान्तं राजा चाप्तमनोरथः

हे ऐकून, इंद्रप्रस्थातील लोकांचे मन आनंदित झाले; त्यांना वाटले की मागधराज शांत झाला आणि त्यांच्या राजाचा मनोरथ पूर्ण झाला.

अभिवन्द्याथ राजानं भीमार्जुनजनार्दनाः । सर्वमाश्रावयां चक्रुः आत्मना यदनुष्ठितम्

मग भीम, अर्जुन आणि जनार्दन यांनी राजाला वंदन करून, त्यांनी जे काही केले ते सर्व त्याला सांगितले.

निशम्य धर्मराजस्तत् केशवेनानुकम्पितम् । आनन्दाश्रुकलां मुञ्चन् प्रेम्णा नोवाच किञ्चन

हे ऐकून, धर्मराज युधिष्ठिर कृष्णाची करुणा ओळखून, प्रेमाने आनंदाश्रू ढाळले आणि काहीही बोलू शकले नाहीत.

इति श्रीमद्‍भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां दशमस्कन्धे उत्तरार्धे कृष्णाद्यागमने नाम त्रिसप्ततितमोऽध्यायः

अशा प्रकारे, श्रीमद्भागवत महापुराणाच्या दहाव्या स्कंधाच्या उत्तरार्धातील 'कृष्णादी आगमन' नावाचा त्रिसप्तती तिसरा अध्याय समाप्त झाला.

राजसूये भगवतोऽग्रपूजनं ततो रुष्टस्य दुर्वदत्तः शिशुपालस्य भगवता वधश्च - श्रीशुक उवाच - ( अनुष्टुप् ) एवं युधिष्ठिरो राजा जरासन्धवधं विभोः । कृष्णस्य चानुभावं तं श्रुत्वा प्रीतस्तमब्रवीत्

श्रीशुक म्हणाले: अशा प्रकारे, युधिष्ठिर राजाने विभू कृष्णाच्या हातून जरासंधाचा वध आणि त्याची अद्भुत कृत्ये ऐकून, प्रसन्न होऊन त्याच्याशी बोलले.

श्रीयुधिष्ठिर उवाच - ये स्युस्त्रैलोक्यगुरवः सर्वे लोकमहेश्वराः । वहन्ति दुर्लभं लब्ध्वा शिरसैवानुशासनम्

श्रीयुधिष्ठिर म्हणाले: जे त्रैलोक्याचे गुरु आणि सर्व लोकांचे महान अधिपती आहेत, तेही दुर्मिळ गोष्ट मिळवून, नम्रपणे आज्ञा स्वीकारतात.

स भवान् अरविन्दाक्षो दीनानां ईशमानिनाम् । धत्तेऽनुशासनं भूमन् तदत्यन्तविडम्बनम्

हे कमळनयन, तुम्ही दुःखी असूनही स्वतःला स्वामी समजणाऱ्यांवर राज्य करता; हे खरेच मोठे गूढ आहे.

न ह्येकस्याद्वितीयस्य ब्रह्मणः परमात्मनः । कर्मभिर्वर्धते तेजो ह्रसते च यथा रवेः

एकमेव, अद्वितीय, परमात्मा ब्रह्म याच्या तेजात कर्मामुळे वाढ किंवा घट होत नाही, जसे सूर्याच्या तेजावर काहीही परिणाम होत नाही.

न वै तेऽजित भक्तानां ममाहमिति माधव । त्वं तवेति च नानाधीः पशूनामिव वैकृती

हे अजेय माधव, तुझ्या भक्तांमध्ये 'माझे' आणि 'तुझे' असा भेद नसतो; जसा प्राण्यांमध्ये भेद असतो तसा नाही.

श्रीशुक उवाच - इत्युक्त्वा यज्ञिये काले वव्रे युक्तान् स ऋत्विजः । कृष्णानुमोदितः पार्थो ब्राह्मणान् ब्रह्मवादिनः

श्रीशुक म्हणाले: असे म्हणून, यज्ञाच्या योग्य वेळी, कृष्णाच्या संमतीने, पांडवांनी वेदपारंगत आणि योग्य ब्राह्मणांना यजमान म्हणून निवडले.

द्वैपायनो भरद्वाजः सुमन्तुर्गोतमोऽसितः । वसिष्ठश्च्यवनः कण्वो मैत्रेयः कवषस्त्रितः

द्वैपायन, भरद्वाज, सुमंतु, गौतम, असित, वसिष्ठ, च्यवन, कण्व, मैत्रेय, कवष आणि त्रित —

विश्वामित्रो वामदेवः सुमतिर्जैमिनिः क्रतुः । पैलः पराशरो गर्गो वैशम्पायन एव च

विश्वामित्र, वामदेव, सुमति, जैमिनी, क्रतु, पैल, पराशर, गर्ग आणि वैशंपायन —

अथर्वा कश्यपो धौम्यो रामो भार्गव आसुरिः । वीतिहोत्रो मधुच्छन्दा वीरसेनोऽकृतव्रणः

अथर्वा, कश्यप, धौम्य, भृगुकुलातील राम, आसुरी, वीटिहोत्र, मधुच्छंद, वीरसेन आणि अकृतव्रण.

उपहूतास्तथा चान्ये द्रोणभीष्मकृपादयः । धृतराष्ट्रः सहसुतो विदुरश्च महामतिः

द्रोण, भीष्म, कृप आणि इतरही अनेकांना बोलावलं होतं. धृतराष्ट्र आपल्या मुलांसह आला आणि विदुर, जो अत्यंत बुद्धिमान होता, तोही आला.

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा यज्ञदिदृक्षवः । तत्रेयुः सर्वराजानो राज्ञां प्रकृतयो नृप

ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य, शूद्र — सर्वजण यज्ञ पाहण्यासाठी आले. राजे आणि त्यांच्या प्रजाही तिथे हजर होते.

ततस्ते देवयजनं ब्राह्मणाः स्वर्णलाङ्‌गलैः । कृष्ट्वा तत्र यथाम्नायं दीक्षयां चक्रिरे नृपम्

नंतर ब्राह्मणांनी सोन्याच्या नांगरांनी यज्ञभूमी तयार केली आणि परंपरेप्रमाणे राजाची दीक्षा केली.

हैमाः किलोपकरणा वरुणस्य यथा पुरा । इन्द्रादयो लोकपाला विरिञ्चिभवसंयुताः

सर्व यज्ञसामग्री सोन्याची होती, जशी पूर्वी वरुणासाठी केली जायची. इंद्रापासून सुरू होऊन सर्व लोकपाल, ब्रह्मा आणि शंकरही तिथे उपस्थित होते.

सगणाः सिद्धगन्धर्वा विद्याधरमहोरगाः । मुनयो यक्षरक्षांसि खगकिन्नरचारणाः

सिद्ध, गंधर्व, विद्याधर, मोठे सर्प, ऋषी, यक्ष, राक्षस, पक्षी, किन्नर आणि चारण हे सर्व आपापल्या समूहांसह आले.

राजानश्च समाहूता राजपत्‍न्यश्च सर्वशः । राजसूयं समीयुः स्म राज्ञः पाण्डुसुतस्य वै

राजे आणि त्यांच्या राणीसुद्धा बोलावल्या गेल्या आणि त्या सर्वजण पांडुपुत्राच्या राजसूय यज्ञासाठी आले.

मेनिरे कृष्णभक्तस्य सूपपन्नमविस्मिताः । अयाजयन् महाराजं याजका देववर्चसः । राजसूयेन विधिवत् प्रचेतसमिवामराः

कृष्णभक्ताला हे योग्यच आहे असं सर्वांना आश्चर्य वाटलं. तेजस्वी पुरोहितांनी राजसूय यज्ञ विधिपूर्वक केला, जसा देवांनी प्रचेतसासाठी केला होता.

सूत्येऽहन्यवनीपालो याजकान् सदसस्पतीन् । अपूजयन् महाभागान् यथावत् सुसमाहितः

यज्ञाच्या दिवशी पृथ्वीच्या राजाने पूर्ण मन लावून, यजमान आणि सभापती यांना योग्य सन्मान दिला.

सदस्याग्र्यार्हणार्हं वै विमृशन्तः सभासदः । नाध्यगच्छन् नन्ननैकान्त्यात् सहदेवस्तदाब्रवीत्

सभेतील लोक सगळ्यांत मोठा सन्मान कोणाला द्यावा याचा विचार करत होते, पण एकमत होत नव्हतं. तेव्हा सहदेव बोलला.

अर्हति ह्यच्युतः श्रैष्ठ्यं भगवान्सात्वतां पतिः । एष वै देवताः सर्वा देशकालधनादयः

सात्वतांचा स्वामी, अच्युत, हाच सर्वश्रेष्ठ सन्मानास पात्र आहे. त्याच्यात सर्व देव, देश, काळ, धन आणि बाकी सर्व काही आहे.