श्रीमद्भागवतपुराणम्

इत्युक्त्वा भीमसेनाय प्रादाय महतीं गदाम् । द्वितीयां स्वयमादाय निर्जगाम पुराद् बहिः

असं म्हणून त्याने मोठी गदा भीमसेनाला दिली, दुसरी स्वतः घेतली आणि नगराबाहेर गेला.

ततः समे खले वीरौ संयुक्तावितरेतरौ । जघ्नतुर्वज्रकल्पाभ्यां गदाभ्यां रणदुर्मदौ

मग दोन्ही वीर समोरासमोर आले, दोघंही युद्धाच्या उन्मादात, वज्रासारख्या गदांनी एकमेकांवर प्रहार करू लागले.

मण्डलानि विचित्राणि सव्यं दक्षिणमेव च । चरतोः शुशुभे युद्धं नटयोरिव रङ्‌गिणोः

दोघंही डावीकडे-उजवीकडे वेगवेगळ्या वळणांनी फिरत होते, आणि त्यांचं युद्ध रंगमंचावर नृत्य करणाऱ्या नर्तकांसारखं शोभून दिसत होतं.

ततश्चटचटाशब्दो वज्रनिष्पेषसन्निभः । गदयोः क्षिप्तयो राजन् दन्तयोरिव दन्तिनोः

मग त्यांच्या गदांचा आवाज वज्राच्या गडगडाटासारखा झाला, राजन, जणू हत्तींच्या सुळ्यांसारखे एकमेकांवर आदळत होते.

( वसंततिलका ) ते वै गदे भुजजवेन निपात्यमाने अन्योन्यतोंऽसकटिपादकरोरुजत्रून् । चूर्णीबभूवतुरुपेत्य यथार्कशाखे संयुध्यतोर्द्विरदयोरिव दीप्तमन्व्योः

त्यांच्या हातांच्या वेगाने गदा एकमेकांच्या खांद्यावर, कंबरेवर, पायावर, गुडघ्यांवर आणि डोक्यावर आदळल्या आणि तुटून गेल्या, जसं दोन प्रज्वलित हत्तींच्या झुंजीत सूर्याच्या किरणांसारख्या फांद्या तुटतात.

इत्थं तयोः प्रहतयोर्गदयोर्नृवीरौ क्रुद्धौ स्वमुष्टिभिरयःस्परशैरपिष्टाम् । शब्दस्तयोः प्रहरतोरिभयोरिवासीन् निर्घातवज्रपरुषस्तलताडनोत्थः

गदांनी एकमेकांवर प्रहार करत असताना, दोन्ही वीर रागाने लोखंडासारख्या मुठींनीही एकमेकांवर घाव घालत होते. त्यांच्या तळहातांच्या टाळ्यांमधून वज्रासारखा कठीण आवाज निघत होता.

( अनुष्टुप् ) तयोरेवं प्रहरतोः समशिक्षाबलौजसोः । निर्विशेषमभूद् युद्धं अक्षीणजवयोर्नृप

दोघंही समसमान कौशल्य, बळ आणि वेग असलेले एकमेकांवर प्रहार करत होते, आणि त्यांचं युद्ध इतकं तडाखेबाज होतं की, कोणाचाही वेग कमी झाला नाही, राजन.

एवं तयोर्महाराज युध्यतोः सप्तविंशतिः । दिनानि निरगंस्तत्र सुहृद्‌वन् निशि तिष्ठतोः

अशा प्रकारे, महाराज, त्यांचं युद्ध सुरू असताना सत्तावीस दिवस तिथे गेले, आणि त्यांच्या मित्रांनी रात्री तिथेच थांबून पाहिलं.

एकदा मातुलेयं वै प्राह राजन् वृकोदरः । न शक्तोऽहं जरासन्धं निर्जेतुं युधि माधव

एकदा, राजन, वृकोदराने आपल्या मामेभावाला म्हटले, "माधव, मला युद्धात जरासंधाला हरवता येत नाही."

शत्रोर्जन्ममृती विद्वान् जीवितं च जराकृतम् । पार्थमाप्याययन् स्वेन तेजसाचिन्तयद्धरिः

शत्रूचा जन्म आणि मृत्यू जाणणारा, आणि त्याचे जीवन जरा नावाच्या स्त्रीमुळे टिकले आहे हे समजून, हरीने आपल्या तेजाने पार्थाला बळ दिले आणि काय करावे हे विचार करू लागला.

सञ्चिन्त्यारिवधोपायं भीमस्यामोघदर्शनः । दर्शयामास विटपं पाटयन्निव संज्ञया

शत्रूला मारण्याचा उपाय मनाशी ठरवून, ज्याचे दृष्टी कधीच चुकत नाही अशा त्याने, एका फांदीला फाडून दाखवत, भीमाला खूण करून दाखवली.

तद्‌विज्ञाय महासत्त्वो भीमः प्रहरतां वरः । गृहीत्वा पादयोः शत्रुं पातयामास भूतले

हे समजताच, प्रचंड सामर्थ्यवान आणि सर्वात श्रेष्ठ योद्धा भीमाने, शत्रूचे पाय पकडून त्याला जमिनीवर आपटले.

एकं पादं पदाक्रम्य दोर्भ्यामन्यं प्रगृह्य सः । गुदतः पाटयामास शाखमिव महागजः

एका पायावर पाय ठेवून आणि दुसरा पाय हातांनी घट्ट धरून, मोठ्या हत्तीने फांदी फाडावी तसे, त्याने शत्रूला मागून फाडले.

एकपादोरुवृषण कटिपृष्ठस्तनांसके । एकबाह्वक्षिभ्रूकर्णे शकले ददृशुः प्रजाः

लोकांनी पाहिले की, शरीर दोन भागांत विभागले गेले—एक भागात एक पाय, एक मांडी, एक वृषण, कंबर, पाठ, छाती आणि खांदा; दुसऱ्या भागात एक हात, एक डोळा, भुवई आणि कान होते.

हाहाकारो महानासीत् निहते मगधेश्वरे । पूजयामासतुर्भीमं परिरभ्य जयाच्यतौ

मगधराजाचा वध झाल्यावर मोठा गोंधळ उडाला; सर्वांनी भीमाला, तसेच विजयी आणि अचूक असणाऱ्यांना मिठी मारून सन्मान केला.

सहदेवं तत्तनयं भगवान्भूतभावनः । अभ्यषिञ्चदमेयात्मा मगधानां पतिं प्रभुः । मोचयामास राजन्यान् संरुद्धा मागधेन ये

सर्वांचा पालनकर्ता आणि स्वतःवर प्रभुत्व असलेला भगवानाने, जरासंधाचा मुलगा सहदेव याला मगधांचा राजा म्हणून अभिषेक केला आणि मगधाने बंदिवान केलेल्या सर्व राजांना सोडून दिले.

इति श्रीमद्‍भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां दशमस्कन्धे उत्तरार्धे जरासन्ध वधो नाम द्विसप्ततितमोऽध्यायः

अशा प्रकारे, श्रीमद्भागवत महापुराणाच्या दहाव्या स्कंधाच्या उत्तरार्धातील 'जरासंध वध' नावाचा बहात्तरावा अध्याय संपला.

जरासन्धरुद्धानां राज्ञां कारागृहान् मोचनम् - श्रीशुक उवाच - ( अनुष्टुप् ) अयुते द्वे शतान्यष्टौ निरुद्धा युधि निर्जिताः । ते निर्गता गिरिद्रोण्यां मलिना मलवाससः

शुकदेव म्हणाले: युद्धात हरवून, जरासंधाने बंदिवान केलेले सोळा हजार आठशे राजे, डोंगराच्या गुहेतून बाहेर आले, ते सर्व मळकट आणि फाटक्या कपड्यांत होते.

क्षुत्क्षामाः शुष्कवदनाः संरोधपरिकर्शिताः । ददृशुस्ते घनश्यामं पीतकौशेयवाससम्

भुकेने कृश झालेले, तोंड कोरडे पडलेले आणि कैदेमुळे त्रस्त झालेले ते राजे, समोर काळ्या रंगाचा, पिवळ्या रेशमी वस्त्रातील पुरुष पाहू लागले.

श्रीवत्साङ्कं चतुर्बाहुं पद्मगर्भारुणेक्षणम् । चारुप्रसन्नवदनं स्फुरन्मकरकुण्डलम्

त्यांच्या अंगावर श्रीवत्साचा चिन्ह, चार हात, कमळासारखी लालसर डोळे, सुंदर आणि प्रसन्न चेहरा, चमकणारे मकराकृती कुंडले होते.

पद्महस्तं गदाशङ्ख रथाङ्‌गैरुपलक्षितम् । किरीटहारकटक कटिसूत्राङ्‌गदाञ्चितम्

त्यांच्या हातात कमळ, गदा, शंख आणि चक्र होते; डोक्यावर मुकुट, गळ्यात हार, हातात कडे, कमरेला मेखला आणि बाहूंना अंगद होते.

भ्राजद्वरमणिग्रीवं निवीतं वनमालया । पिबन्त इव चक्षुर्भ्यां लिहन्त इव जिह्वया

त्यांच्या गळ्यात उत्तम रत्नांची माळ झळकत होती आणि वनफुलांची माळ घातलेली होती; राजे डोळ्यांनी त्यांना जणू प्यायला लागले, जिभेने चाखावं तसं.

जिघ्रन्त इव नासाभ्यां रम्भन्त इव बाहुभिः । प्रणेमुर्हतपाप्मानो मूर्धभिः पादयोर्हरेः

नाकाने त्यांचा सुगंध घेत असल्यासारखे, हातांनी मिठी मारत असल्यासारखे वाटले; पापमुक्त झालेले राजे, हरिच्या पायांवर मस्तक ठेवून वंदन करू लागले.

कृष्णसन्दर्शनाह्लाद ध्वस्तसंरोधनक्लमाः । प्रशशंसुर्हृषीकेशं गीर्भिः प्राञ्जलयो नृपाः

कृष्णदर्शनाने आनंदित होऊन, कैदेतल्या कष्टाचा विसर पडला; राजे दोन्ही हात जोडून हृषीकेशाचे स्तुती करू लागले.

राजान ऊचुः - नमस्ते देवदेवेश प्रपन्नार्तिहराव्यय । प्रपन्ना पाहि नः कृष्ण निर्विण्णान् घोरसंसृतेः

राजे म्हणाले: "देवतांचा देव, शरण आलेल्यांचे दुःख दूर करणारा, अविनाशी कृष्ण, तुला नमस्कार! आम्ही तुझ्या आश्रयाला आलो आहोत, या भयंकर जन्ममरणाच्या फेर्‍याला कंटाळलो आहोत—आता आमचे रक्षण कर."

नैनं नाथानुसूयामो मागधं मधुसूदन । अनुग्रहो यद्‌ भवतो राज्ञां राज्यच्युतिर्विभो

"नाथा, आम्ही मगधाच्या हातून राज्य गेले म्हणून तुझ्यावर दोष ठेवत नाही; मधुसूदन, हे प्रभो, आम्हा राजांसाठी तुझा कृपाच तो खरा लाभ आहे."

राज्यैश्वर्यमदोन्नद्धो न श्रेयो विन्दते नृपः । त्वन्मायामोहितोऽनित्या मन्यते सम्पदोऽचलाः

राज्य आणि संपत्तीच्या गर्वाने फुगलेला राजा खऱ्या कल्याणाला कधीच पोहोचू शकत नाही; तुझ्या मायेमुळे तो क्षणभंगुर संपत्तीला कायमची समजतो.

मृगतृष्णां यथा बाला मन्यन्त उदकाशयम् । एवं वैकारिकीं मायां अयुक्ता वस्तु चक्षते

जशी लहान मुले मृगजळात पाणी आहे असं समजतात, तसंच विवेक नसलेले लोक देखील मायेच्या गोष्टींना खरी वस्तू समजतात.

( मिश्र ) वयं पुरा श्रीमदनष्टदृष्टयो जिगीषयास्या इतरेतरस्पृधः । घ्नन्तः प्रजाः स्वा अतिनिर्घृणाः प्रभो मृत्युं पुरस्त्वाविगणय्य दुर्मदाः

आम्ही पूर्वी श्रीमंतीच्या मदाने आंधळे झालो होतो, जिंकण्याच्या इच्छेने एकमेकांशी स्पर्धा करत होतो, आपल्या प्रजेला निर्दयपणे नष्ट करत होतो, प्रभो, आणि समोर असलेल्या मृत्यूची पर्वा न करता गर्वाने वागत होतो.