श्रीमद्भागवतपुराणम्

जीवता ब्राह्मणार्थाय को न्वर्थः क्षत्रबन्धुना । देहेन पतमानेन नेहता विपुलं यशः

ब्राह्मणांसाठीच आपला देह जपायचा असेल, तर क्षत्रिय नातेवाईकाच्या देहाचा काय उपयोग? इथे देह पडल्यानंतर मोठं यश मिळतं.

इत्युदारमतिः प्राह कृष्णार्जुनवृकोदरान् । हे विप्रा व्रियतां कामो ददाम्यात्मशिरोऽपि वः

अशा उदार मनाने त्याने कृष्ण, अर्जुन आणि भीमाला सांगितलं, 'हे ब्राह्मणांनो, तुमची इच्छा सांगा, मी माझं डोकंसुद्धा तुम्हाला देईन.'

श्रीभगवानुवाच - युद्धं नो देहि राजेन्द्र द्वन्द्वशो यदि मन्यसे । युद्धार्थिनो वयं प्राप्ता राजन्या नान्यकाङ्‌क्षिणः

श्रीभगवान म्हणाले – 'राजेंद्र, जर तुला योग्य वाटत असेल, तर आमच्याशी जोडीने युद्ध कर. आम्ही केवळ क्षत्रियांशी युद्ध करण्यासाठी आलो आहोत, दुसरी कोणतीही इच्छा नाही.'

असौ वृकोदरः पार्थः तस्य भ्रातार्जुनो ह्ययम् । अनयोर्मातुलेयं मां कृष्णं जानीहि ते रिपुम्

हे पार्था, हा आहे भीमसेन आणि त्याचा भाऊ अर्जुन. मी कृष्ण, त्यांचा मामा, आणि तुझा शत्रू आहे, हे जाणून ठेव.

एवमावेदितो राजा जहासोच्चैः स्म मागधः । आह चामर्षितो मन्दा युद्धं तर्हि ददामि वः

हे ऐकून मगधराज मोठ्याने हसला आणि रागावून म्हणाला, 'मग, मूर्खांनो, मी तुम्हाला युद्ध देतो.'

न त्वया भीरुणा योत्स्ये युधि विक्लवतेजसा । मथुरां स्वपुरीं त्यक्त्वा समुद्रं शरणं गतः

मी तुझ्यासारख्या भित्र्याशी, ज्याचं शौर्य ठाम नाही, युद्ध करणार नाही. तू स्वतःची मथुरा नगरी सोडून समुद्राकाठी आश्रय घेतलास.

अयं तु वयसा तुल्यो नातिसत्त्वो न मे समः । अर्जुनो न भवेद् योद्धा भीमस्तुल्यबलो मम

हा वयानं माझ्याइतकाच आहे, पण ताकदीनं माझ्याशी बरोबरी करत नाही. अर्जुन लढू शकत नाही, पण भीम माझ्याइतकाच बलवान आहे.

इत्युक्त्वा भीमसेनाय प्रादाय महतीं गदाम् । द्वितीयां स्वयमादाय निर्जगाम पुराद् बहिः

असं म्हणून त्याने मोठी गदा भीमसेनाला दिली, दुसरी स्वतः घेतली आणि नगराबाहेर गेला.

ततः समे खले वीरौ संयुक्तावितरेतरौ । जघ्नतुर्वज्रकल्पाभ्यां गदाभ्यां रणदुर्मदौ

मग दोन्ही वीर समोरासमोर आले, दोघंही युद्धाच्या उन्मादात, वज्रासारख्या गदांनी एकमेकांवर प्रहार करू लागले.

मण्डलानि विचित्राणि सव्यं दक्षिणमेव च । चरतोः शुशुभे युद्धं नटयोरिव रङ्‌गिणोः

दोघंही डावीकडे-उजवीकडे वेगवेगळ्या वळणांनी फिरत होते, आणि त्यांचं युद्ध रंगमंचावर नृत्य करणाऱ्या नर्तकांसारखं शोभून दिसत होतं.

ततश्चटचटाशब्दो वज्रनिष्पेषसन्निभः । गदयोः क्षिप्तयो राजन् दन्तयोरिव दन्तिनोः

मग त्यांच्या गदांचा आवाज वज्राच्या गडगडाटासारखा झाला, राजन, जणू हत्तींच्या सुळ्यांसारखे एकमेकांवर आदळत होते.

( वसंततिलका ) ते वै गदे भुजजवेन निपात्यमाने अन्योन्यतोंऽसकटिपादकरोरुजत्रून् । चूर्णीबभूवतुरुपेत्य यथार्कशाखे संयुध्यतोर्द्विरदयोरिव दीप्तमन्व्योः

त्यांच्या हातांच्या वेगाने गदा एकमेकांच्या खांद्यावर, कंबरेवर, पायावर, गुडघ्यांवर आणि डोक्यावर आदळल्या आणि तुटून गेल्या, जसं दोन प्रज्वलित हत्तींच्या झुंजीत सूर्याच्या किरणांसारख्या फांद्या तुटतात.

इत्थं तयोः प्रहतयोर्गदयोर्नृवीरौ क्रुद्धौ स्वमुष्टिभिरयःस्परशैरपिष्टाम् । शब्दस्तयोः प्रहरतोरिभयोरिवासीन् निर्घातवज्रपरुषस्तलताडनोत्थः

गदांनी एकमेकांवर प्रहार करत असताना, दोन्ही वीर रागाने लोखंडासारख्या मुठींनीही एकमेकांवर घाव घालत होते. त्यांच्या तळहातांच्या टाळ्यांमधून वज्रासारखा कठीण आवाज निघत होता.

( अनुष्टुप् ) तयोरेवं प्रहरतोः समशिक्षाबलौजसोः । निर्विशेषमभूद् युद्धं अक्षीणजवयोर्नृप

दोघंही समसमान कौशल्य, बळ आणि वेग असलेले एकमेकांवर प्रहार करत होते, आणि त्यांचं युद्ध इतकं तडाखेबाज होतं की, कोणाचाही वेग कमी झाला नाही, राजन.

एवं तयोर्महाराज युध्यतोः सप्तविंशतिः । दिनानि निरगंस्तत्र सुहृद्‌वन् निशि तिष्ठतोः

अशा प्रकारे, महाराज, त्यांचं युद्ध सुरू असताना सत्तावीस दिवस तिथे गेले, आणि त्यांच्या मित्रांनी रात्री तिथेच थांबून पाहिलं.

एकदा मातुलेयं वै प्राह राजन् वृकोदरः । न शक्तोऽहं जरासन्धं निर्जेतुं युधि माधव

एकदा, राजन, वृकोदराने आपल्या मामेभावाला म्हटले, "माधव, मला युद्धात जरासंधाला हरवता येत नाही."

शत्रोर्जन्ममृती विद्वान् जीवितं च जराकृतम् । पार्थमाप्याययन् स्वेन तेजसाचिन्तयद्धरिः

शत्रूचा जन्म आणि मृत्यू जाणणारा, आणि त्याचे जीवन जरा नावाच्या स्त्रीमुळे टिकले आहे हे समजून, हरीने आपल्या तेजाने पार्थाला बळ दिले आणि काय करावे हे विचार करू लागला.

सञ्चिन्त्यारिवधोपायं भीमस्यामोघदर्शनः । दर्शयामास विटपं पाटयन्निव संज्ञया

शत्रूला मारण्याचा उपाय मनाशी ठरवून, ज्याचे दृष्टी कधीच चुकत नाही अशा त्याने, एका फांदीला फाडून दाखवत, भीमाला खूण करून दाखवली.

तद्‌विज्ञाय महासत्त्वो भीमः प्रहरतां वरः । गृहीत्वा पादयोः शत्रुं पातयामास भूतले

हे समजताच, प्रचंड सामर्थ्यवान आणि सर्वात श्रेष्ठ योद्धा भीमाने, शत्रूचे पाय पकडून त्याला जमिनीवर आपटले.

एकं पादं पदाक्रम्य दोर्भ्यामन्यं प्रगृह्य सः । गुदतः पाटयामास शाखमिव महागजः

एका पायावर पाय ठेवून आणि दुसरा पाय हातांनी घट्ट धरून, मोठ्या हत्तीने फांदी फाडावी तसे, त्याने शत्रूला मागून फाडले.

एकपादोरुवृषण कटिपृष्ठस्तनांसके । एकबाह्वक्षिभ्रूकर्णे शकले ददृशुः प्रजाः

लोकांनी पाहिले की, शरीर दोन भागांत विभागले गेले—एक भागात एक पाय, एक मांडी, एक वृषण, कंबर, पाठ, छाती आणि खांदा; दुसऱ्या भागात एक हात, एक डोळा, भुवई आणि कान होते.

हाहाकारो महानासीत् निहते मगधेश्वरे । पूजयामासतुर्भीमं परिरभ्य जयाच्यतौ

मगधराजाचा वध झाल्यावर मोठा गोंधळ उडाला; सर्वांनी भीमाला, तसेच विजयी आणि अचूक असणाऱ्यांना मिठी मारून सन्मान केला.

सहदेवं तत्तनयं भगवान्भूतभावनः । अभ्यषिञ्चदमेयात्मा मगधानां पतिं प्रभुः । मोचयामास राजन्यान् संरुद्धा मागधेन ये

सर्वांचा पालनकर्ता आणि स्वतःवर प्रभुत्व असलेला भगवानाने, जरासंधाचा मुलगा सहदेव याला मगधांचा राजा म्हणून अभिषेक केला आणि मगधाने बंदिवान केलेल्या सर्व राजांना सोडून दिले.

इति श्रीमद्‍भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां दशमस्कन्धे उत्तरार्धे जरासन्ध वधो नाम द्विसप्ततितमोऽध्यायः

अशा प्रकारे, श्रीमद्भागवत महापुराणाच्या दहाव्या स्कंधाच्या उत्तरार्धातील 'जरासंध वध' नावाचा बहात्तरावा अध्याय संपला.

जरासन्धरुद्धानां राज्ञां कारागृहान् मोचनम् - श्रीशुक उवाच - ( अनुष्टुप् ) अयुते द्वे शतान्यष्टौ निरुद्धा युधि निर्जिताः । ते निर्गता गिरिद्रोण्यां मलिना मलवाससः

शुकदेव म्हणाले: युद्धात हरवून, जरासंधाने बंदिवान केलेले सोळा हजार आठशे राजे, डोंगराच्या गुहेतून बाहेर आले, ते सर्व मळकट आणि फाटक्या कपड्यांत होते.

क्षुत्क्षामाः शुष्कवदनाः संरोधपरिकर्शिताः । ददृशुस्ते घनश्यामं पीतकौशेयवाससम्

भुकेने कृश झालेले, तोंड कोरडे पडलेले आणि कैदेमुळे त्रस्त झालेले ते राजे, समोर काळ्या रंगाचा, पिवळ्या रेशमी वस्त्रातील पुरुष पाहू लागले.

श्रीवत्साङ्कं चतुर्बाहुं पद्मगर्भारुणेक्षणम् । चारुप्रसन्नवदनं स्फुरन्मकरकुण्डलम्

त्यांच्या अंगावर श्रीवत्साचा चिन्ह, चार हात, कमळासारखी लालसर डोळे, सुंदर आणि प्रसन्न चेहरा, चमकणारे मकराकृती कुंडले होते.

पद्महस्तं गदाशङ्ख रथाङ्‌गैरुपलक्षितम् । किरीटहारकटक कटिसूत्राङ्‌गदाञ्चितम्

त्यांच्या हातात कमळ, गदा, शंख आणि चक्र होते; डोक्यावर मुकुट, गळ्यात हार, हातात कडे, कमरेला मेखला आणि बाहूंना अंगद होते.

भ्राजद्वरमणिग्रीवं निवीतं वनमालया । पिबन्त इव चक्षुर्भ्यां लिहन्त इव जिह्वया

त्यांच्या गळ्यात उत्तम रत्नांची माळ झळकत होती आणि वनफुलांची माळ घातलेली होती; राजे डोळ्यांनी त्यांना जणू प्यायला लागले, जिभेने चाखावं तसं.