श्रीमद्भागवतपुराणम्

तमुपागतमाकर्ण्य प्रीतो दुर्दर्शनं नृणाम् । अजातशत्रुर्निरगात् सोपाध्यायः सुहृद्‌वृतः

त्याच्या आगमनाची बातमी ऐकून, सर्वांना प्रिय आणि दुर्मिळ असा राजा, आपल्या गुरुजनांसह आणि मित्रांच्या वेढ्यात, आनंदाने त्याच्या स्वागतासाठी बाहेर आला.

गीतवादित्रघोषेण ब्रह्मघोषेण भूयसा । अभ्ययात् स हृषीकेशं प्राणाः प्राणमिवादृतः

गाण्याच्या आणि वाद्यांच्या गजरात, ब्राह्मणांच्या मंगल घोषात, तो राजाने हृषीकेशाकडे आदराने वाटचाल केली, जणू प्राणच प्राणाला भेटायला जातो.

दृष्ट्वा विक्लिन्नहृदयः कृष्णं स्नेहेन पाण्डवः । चिराद् दृष्टं प्रियतमं सस्वजेऽथ पुनः पुनः

कृष्णाला पाहून, पांडवाचा हृदय प्रेमाने भरून आलं. अनेक दिवसांनी भेटलेल्या प्रिय मित्राला त्याने पुन्हा पुन्हा मिठी मारली.

( मिश्र ) दोर्भ्यां परिष्वज्य रमामलालयं मुकुन्दगात्रं नृपतिर्हताशुभः । लेभे परां निर्वृतिमश्रुलोचनो हृष्यत्तनुर्विस्मृत लोकविभ्रमः

लक्ष्मीचा निवास असलेल्या मुकुंदाच्या शरीराला दोन्ही हातांनी घट्ट मिठी मारून, राजा सर्व दुःख विसरला. त्याच्या डोळ्यांत आनंदाश्रू आले, शरीर रोमांचित झाले आणि त्याला जगातील सगळे विसर पडले.

तं मातुलेयं परिरभ्य निर्वृतो भीमः स्मयन् प्रेमजलाकुलेन्द्रियः । यमौ किरीटी च सुहृत्तमं मुदा प्रवृद्धबाष्पाः परिरेभिरेऽच्युतम्

भीमाने, आनंदाने, आपल्या मावस भावाला मिठी मारली, त्याच्या डोळ्यांत प्रेमाश्रू होते आणि तो हसत होता. जुळे भाऊ आणि मुकुटधारी अर्जुन यांनीही हर्षाने, डोळ्यांत पाणी आणून, अच्युताला मिठी मारली.

( अनुष्टुप् ) अर्जुनेन परिष्वक्तो यमाभ्यामभिवादितः । ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्य वृद्धेभ्यश्च यथार्हतः

अर्जुनाने कृष्णाला मिठी मारली, जुळ्यांनी नमस्कार केला. कृष्णाने ब्राह्मण आणि वडीलधाऱ्यांना योग्य त्या सन्मानाने वंदन केले.

मानिनो मानयामास कुरुसृञ्जयकैकयान् । सूतमागधगन्धर्वा वन्दिनश्चोपमंत्रिणः

त्याने कुरु, सृंजय आणि कैकय या अभिमानी राजांना सन्मान दिला, तसेच सूत, मागध, गंधर्व, गायक आणि सल्लागार यांनाही आदर दिला.

मृदङ्‌गशङ्खपटह वीणापणवगोमुखैः । ब्राह्मणाश्चारविन्दाक्षं तुष्टुवुर्ननृतुर्जगुः

मृदंग, शंख, पखवाज, वीणा, बासरी आणि गवळ्यांचे शिंग यांच्या गजरात, ब्राह्मणांनी कमळनयन कृष्णाची स्तुती केली, नृत्य केले आणि गाणी गायली.

एवं सुहृद्‌भिः पर्यस्तः पुण्यश्लोकशिखामणिः । संस्तूयमानो भगवान् विवेशालङ्कृतं पुरम्

अशा प्रकारे मित्रांनी वेढलेला, पुण्यश्लोकांमध्ये श्रेष्ठ असलेला, सर्वांच्या स्तुतिसुमनांनी न्हालेला भगवान, सजवलेल्या नगरीत प्रवेशला.

( वसंततिलका ) संसिक्तवर्त्म करिणां मदगन्धतोयैः चित्रध्वजैः कनकतोरणपूर्णकुम्भैः । मृष्टात्मभिर्नवदुकूलविभूषणस्रग् गन्धैर्नृभिर्युवतिभिश्च विराजमानम्

हत्तींच्या सुगंधी पाण्याने रस्ते शिंपलेले होते, रंगीबेरंगी झेंडे, सोन्याचे कमानी, भरलेले कलश लावले होते. नवीन वस्त्र, दागिने आणि फुलमाळांनी सजलेली, सुगंधाने दरवळणारी माणसं आणि युवतींनी नगरी शोभून गेली होती.

उद्दीप्तदीपबलिभिः प्रतिसद्म जाल निर्यातधूपरुचिरं विलसत्पताकम् । मूर्धन्यहेमकलशै रजतोरुशृङ्‌गैः जुष्टं ददर्श भवनैः कुरुराजधाम

त्याने पाहिले की, राजनगरीतील घरे तेजस्वी दिव्यांनी, नैवेद्याने सजलेली होती. प्रत्येक घराच्या दारावर सुंदर धूप, फडकणारे झेंडे, छतावर सोन्याचे कलश आणि मोठ्या चांदीच्या कळसांनी ती नगरी शोभली होती.

प्राप्तं निशम्य नरलोचनपानपात्रम् औत्सुक्यविश्लथितकेश दुकूलबन्धाः । सद्यो विसृज्य गृहकर्म पतींश्च तल्पे द्रष्टुं ययुर्युवतयः स्म नरेन्द्रमार्गे

राजमार्गावर राजा येतोय हे कळताच, अनेक तरुण स्त्रिया उत्कंठेने केस विस्कटलेले, वस्त्रांची गाठ सुटलेली, त्यांनी घरातील कामं आणि पतींना पलंगावरच सोडून दिलं आणि त्या सर्वजणी राजाला पाहण्यासाठी बाहेर पडल्या.

तस्मिन् सुसङ्कुल इभाश्वरथद्‌विपद्‌भिः कृष्णंसभार्यमुपलभ्य गृहाधिरूढाः । नार्यो विकीर्य कुसुमैर्मनसोपगुह्य सुस्वागतं विदधुरुत्स्मयवीक्षितेन

हत्ती, घोडे, रथ आणि पायदळ सैनिकांनी गजबजलेल्या त्या ठिकाणी, स्त्रियांनी आपल्या घरातून कृष्णाला त्यांच्या पत्नींसह पाहिलं. त्यांनी फुलांची उधळण केली, मनाने कृष्णाला मिठी मारली आणि हसऱ्या नजरेने त्याचं प्रेमळ स्वागत केलं.

ऊचुः स्त्रियः पथि निरीक्ष्य मुकुन्दपत्‍नीः तारा यथोडुपसहाः किमकार्यमूभिः । यच्चक्षुषां पुरुषमौलिरुदारहास लीलावलोककलयोत्सवमातनोति

रस्त्यावर मुकुंदाच्या पत्नींकडे पाहून स्त्रिया म्हणाल्या, "चंद्राजवळ ताऱ्यांसारख्या या आहेत, त्यांच्यात काय उणीव आहे? कारण कृष्णाच्या डोळ्यांनी, त्याच्या मनमोहक हास्याने आणि खेळकर नजरेने तो आनंदाचा उत्सवच घडवतो."

तत्र तत्रोपसङ्‌गम्य पौरा मङ्‌गलपाणयः । ( अनुष्टुप् ) चक्रुः सपर्यां कृष्णाय श्रेणीमुख्या हतैनसः

तेथे नगरातील लोक मंगल वस्तू घेऊन आले आणि त्यातील श्रेष्ठ, पापरहित लोकांनी योग्य रीतीने कृष्णाची पूजा केली.

अन्तःपुरजनैः प्रीत्या मुकुन्दः फुल्ललोचनैः । ससम्भ्रमैरभ्युपेतः प्राविशद् राजमन्दिरम्

अंतःपुरातील स्त्रिया प्रेमाने, फुललेल्या डोळ्यांनी आणि आदराने मुकुंदाचं स्वागत करत होत्या. अशा आनंदात मुकुंद राजवाड्यात प्रवेशला.

पृथा विलोक्य भ्रात्रेयं कृष्णं त्रिभुवनेश्वरम् । प्रीतात्मोत्थाय पर्यङ्कात् सस्नुषा परिषस्वजे

पृथेला जेव्हा कृष्ण, जो तिच्या भावाचा मुलगा आणि त्रिभुवनांचा स्वामी आहे, तो दिसला, तेव्हा ती प्रेमाने ओतप्रोत होऊन पलंगावरून उठली आणि आपल्या सूनांसह त्याला मिठी मारली.

गोविन्दं गृहमानीय देवदेवेशमादृतः । पूजायां नाविदत् कृत्यं प्रमोदोपहतो नृपः

राजाने गोविंदाला, देवांचा देव, मोठ्या सन्मानाने घरी आणलं. आनंदाने भरून गेलेला राजा पूजा करताना काय शिल्लक आहे हेच विसरला.

पितृस्वसुर्गुरुस्त्रीणां कृष्णश्चक्रेऽभिवादनम् । स्वयं च कृष्णया राजन् भगिन्या चाभिवन्दितः

कृष्णाने आपल्या पित्याची बहीण, आईची बहीण आणि गुरूंना नमस्कार केला; आणि राजन, कृष्णा आणि त्याची बहीण यांनीही त्याला नमस्कार केला.

श्वश्र्वा सञ्चोदिता कृष्णा कृष्णपत्‍नीश्च सर्वशः । आनर्च रुक्मिणीं सत्यां भद्रां जाम्बवतीं तथा

सासूने सांगितल्यावर कृष्णा आणि कृष्णाच्या सर्व पत्नीनी रुक्मिणी, सत्यभामा, भद्रा आणि जांबवती यांचा सन्मान केला.

कालिन्दीं मित्रविन्दां च शैब्यां नाग्नजितीं सतीम् । अन्याश्चाभ्यागता यास्तु वासःस्रङ्‌मण्डनादिभिः

त्यांनी कालिंदी, मित्रविंदा, शैब्या, नाग्नजिती आणि इतर ज्या सती स्त्रिया आल्या होत्या, त्यांनाही वस्त्र, फुले, दागिने आणि इतर वस्तूंनी सन्मानित केलं.

सुखं निवासयामास धर्मराजो जनार्दनम् । ससैन्यं सानुगामत्यं सभार्यं च नवं नवम्

धर्मराजाने जनार्दनाला, त्याच्या सैन्यासह, सेवकांसह आणि पत्नींसह, वारंवार नव्या नव्या प्रकारे सुखाने ठेवले.

तर्पयित्वा खाण्डवेन वह्निं फाल्गुनसंयुतः । मोचयित्वा मयं येन राज्ञे दिव्या सभा कृता

फाळ्गुनासह, खांडव वन जाळून अग्नीला तृप्त केलं आणि मयाला मुक्त करून, ज्या मयाने राजासाठी दिव्य सभा बांधली.

उवास कतिचिन् मासान् राज्ञः प्रियचिकीर्षया । विहरन् रथमारुह्य फाल्गुनेन भटैर्वृतः

राजाला आनंद द्यावा म्हणून तो काही महिने थांबला, फाळ्गुनासह रथातून फिरत, वीरांच्या गराड्यात राहिला.

इति श्रीमद्‍भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां दशमस्कन्धे उत्तरार्धे कृष्णस्य इंद्रप्रस्थगमनं नाम एकसप्ततितमोऽध्यायः

श्रीमद्भागवत महापुराणाच्या दहाव्या स्कंधाच्या उत्तरार्धातील 'कृष्णाचे इंद्रप्रस्थगमन' नावाचा एकसत्तरावा अध्याय येथे संपला.

राजसूयोपक्रमे पाण्डवानां दिग्विजयः; भीमेन जरासंध वधश्च - श्रीशुक उवाच - ( अनुष्टुप् ) एकदा तु सभामध्य आस्थितो मुनिभिर्वृतः । ब्राह्मणैः क्षत्रियैर्वैश्यैः भ्रातृभिश्च युधिष्ठिरः

शुकदेव म्हणाले: एकदा सभेत, ऋषी, ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य आणि आपल्या भावंडांनी वेढलेला युधिष्ठिर बसला होता.

आचार्यैः कुलवृद्धैश्च ज्ञातिसंबन्धिबान्धवैः । श्रृण्वतामेव चैतेषां आभाष्येदमुवाच ह

आचार्य, कुलातील वडीलधारे, नातेवाईक आणि बंधू ऐकत असताना, युधिष्ठिराने असे बोलले.

श्रीयुधिष्ठिर उवाच - ( वसंततिलका ) क्रतुराजेन गोविन्द राजसूयेन पावनीः । यक्ष्ये विभूतीर्भवतः तत्संपादय नः प्रभो

युधिष्ठिर म्हणाला: "गोविंदा, राजसूय यज्ञाने मी तुझ्या वैभवाने पूजा करायची इच्छा करतो. प्रभो, हे सर्व आमच्यासाठी तू घडवून आण."

त्वत्पादुके अविरतं परि ये चरन्ति ध्यायन्त्यभद्रनशने शुचयो गृणन्ति । विन्दन्ति ते कमलनाभ भवापवर्गम् आशासते यदि त आशिष ईश नान्ये

हे कमलनाभा, जे तुझ्या पावलांवर अखंड चालतात, तुझं ध्यान करतात, पवित्र राहून तुझं गुणगान करतात आणि अशुभ दूर करतात, ते जन्ममरणाच्या बंधनातून मुक्ती मिळवतात. त्यांना जर काही वर मागायचे असतील, तर ते तुझ्याकडूनच मागू शकतात, कारण दुसरं कोणीच देऊ शकत नाही.