श्रीमद्भागवतपुराणम्

जराशोकविपाकार्तं रोगमन्दिरमातुरम् । दूष्पूरं दुर्धरं दुष्टं सदोषं क्षणभंगुरम्

हे शरीर म्हातारपण, दुःख आणि कर्माच्या फळांनी त्रस्त असतं, आजारांचं घर आहे, नेहमी अस्वस्थ, भरून न येणारं, सहन न होणारं, दोषांनी भरलेलं आणि क्षणात नष्ट होणारं आहे.

कृमिविड् भस्म संज्ञान्तं शरीरं इति वर्णितम् । अस्थिरेण स्थिरं कर्म कुतोऽयं साधयेत् न हि

शरीर शेवटी किडे, घाण आणि राख याच्यात संपतं; असं अस्थिर शरीर घेऊन केलेली कर्मं कधीच टिकू शकत नाहीत.

यत्प्रातः संस्कृतं चान्नं सायं तच्च विनश्यति । तदीयरससम्पुष्टे काये का नाम नित्यता

सकाळी शिजवलेलं अन्न संध्याकाळपर्यंत नष्ट होतं; अशा अन्नावर पोसलेल्या शरीराला काय टिकाव असू शकतो?

सप्ताहश्रवणात् लोके प्राप्यते निकटे हरिः । अतो दोषनिवृत्त्यर्थं एतद् एव हि साधनम्

सप्ताहाच्या श्रवणाने या जगात हरि सहज मिळतो; म्हणून दोष दूर करण्यासाठी हेच एक साधन आहे.

बुद्‌बुदा इव तोयेषु मशका इव जन्तुषु । जायन्ते मरणायैव कथाश्रवणवर्जिताः

पाण्यातील फुग्यांसारखे, कीटकांसारखे, जे कथा ऐकत नाहीत, ते फक्त मरण्यासाठीच जन्म घेतात.

जडस्य शुष्कवंशस्य यत्र ग्रन्थिविभेदनम् । चित्रं किमु तदा चित्त ग्रन्थिभेदः कथाश्रवात्

कोरड्या बांबूच्या गाठीला भेग पडणं अद्भुत आहेच; पण कथाचं श्रवण करून मनातील गाठ तुटणं किती तरी अद्भुत आहे.

भिद्यते हृदयग्रन्थिः छिद्यन्ते सर्वसंशयाः । क्षीयन्ते चास्य कर्माणि सप्ताहश्रवणे कृते

सप्ताहाच्या श्रवणाने हृदयातील गाठ तुटते, सर्व शंका नाहीशा होतात आणि कर्मांचं क्षय होतं.

संसारकर्दमालेप प्रक्षालनपटीयसि । कथातीर्थे स्थिते चित्ते मुक्तिरेव बुधैः स्मृता

संसाराच्या चिखलाने माखलेलं मन, कथा या पवित्र तीर्थात स्थिर झालं, की ते सर्व मैल धुवून निघतं आणि सुटका मिळते, असं ज्ञानी लोक सांगतात.

एवं ब्रुवति वै तस्मिन् विमानं आगमत् तदा । वैकुण्ठवासिभिर्युक्तं प्रस्फुरत् दीप्तिमण्डलम्

तो असं बोलत असताना, त्या क्षणी वैकुंठवासी लोकांनी वेढलेलं, तेजाने झगमगणारं एक दिव्य विमान तिथं आलं.

सर्वेषां पश्यतां भेजे विमानं धुन्धुलीसुतः । विमाने वैष्णवान् वीक्श्य गोकर्णो वाक्यमब्रवीत्

सर्व लोक बघत असताना, धुंधुलीचा मुलगा त्या विमानात चढला. त्या विमानात वैष्णवांना पाहून, गोकर्णानं बोलायला सुरुवात केली.

गोकर्ण उवाच - अत्रैव बहवः सन्ति श्रोतारो मम निर्मलाः । आनीतानि विमानानि न तेषां युगपत्कुतः

गोकर्ण म्हणाला – इथे माझे कितीतरी शुद्ध श्रोते आहेत; मग सर्वांसाठी एकाच वेळी विमाने का आली नाहीत?

श्रवणं समभागेन सर्वेषामिह दृश्यते । फलभेदः कुतो जातः प्रब्रुवन्तु हरिप्रियाः

इथे सर्वांनी सारखंच श्रवण केलंय; मग फळात असा फरक का पडला? हरिप्रिय भक्तांनी ते सांगावं.

हरिदासा ऊचुः - श्रवणस्य विभेदेन फलभेदोऽत्र संस्थितः । श्रवणं तु कृतं सर्वैः न तथा मननं कृतम् । फलभेदोस्ततो जातो भजनादपि मानद

हरिदास म्हणाले – श्रवणातल्या फरकामुळेच फळातही फरक पडतो. सर्वांनी ऐकलं खरं, पण सर्वांनी तितकं मनन केलं नाही. म्हणूनच, भक्तीमध्येही असा फरक पडतो, हे मान्य करावं.

सप्तरात्रं उपोषैव प्रेतेन श्रवणं कृतम् । मननादि तथा तेन स्थिरचित्ते कृतं भृशम्

त्या प्रेतानं सात रात्र उपवास करत कथा ऐकली आणि त्यानं मनन व एकाग्रतेने ती मनाशी घट्ट धरली.

अदृढं च हतं ज्ञानं प्रमादेन हतं श्रुतम् । संदिग्धो हि हतो मंत्रो व्यग्रचित्तो हतो जपः

जे ज्ञान दृढ नाही ते नष्ट होतं, दुर्लक्ष केल्याने ऐकलेलं वाया जातं, शंका घेतल्याने मंत्र निष्फळ होतो आणि चित्त स्थिर नसलं तर जपही व्यर्थ ठरतो.

अवैष्णवो हतो देशो हतं श्राद्धं अपात्रकम् । हतं अश्रोत्रिये दानं अनाचारं हतं कुलम्

जिथे विष्णूचं स्मरण नाही, तो देश व्यर्थ; अयोग्य व्यक्तीसाठी केलेलं श्राद्ध व्यर्थ; वेद न शिकलेल्या माणसाला दिलेली दान व्यर्थ; आणि वाईट आचाराने घराणंही नष्ट होतं.

विश्वासो गुरुवाक्येषु स्वस्मिन् दीनत्वभावना । मनोदोषजयश्चैव कथायां निश्चला मतिः

गुरूच्या शब्दांवर विश्वास, स्वतःमध्ये नम्रता, मनाचे दोष जिंकणं आणि कथेमध्ये अढळ एकाग्रता —

एवं आदि कृतं चेत् स्यात् तदा वै श्रवणे फलम् । पुनः श्रवान्ते सर्वेषां वैकुण्ठे वसतिर्ध्रुवम्

असं सगळं केलं, तर खरं श्रवणाचं फळ मिळतं; आणि कथा संपल्यावर सर्वांना वैकुंठात निवास निश्चित मिळतो.

गोकर्ण तव गोविन्दो गोलोकं दास्यति स्वयम् । एवमुक्त्वा ययुः सर्वे वैकुण्ठ हरिकीर्तनाः

गोकर्णा, गोविंद स्वतः तुला गोलोक देईल; असं सांगून सर्व हरिभक्त वैकुंठात निघून गेले.

श्रवणो मासि गोकर्णः कथां ऊचे तथा पुनः । सप्तरात्रवतीं भूयः श्रवणं तैः कृतं पुनः

पुढच्या महिन्यात गोकर्णानं पुन्हा कथा सांगितली; आणि त्यांनी पुन्हा सात रात्र श्रवण केलं.

कथासमाप्तौ यज्जातं श्रूयतां तच्च नारद

नारदा, कथा संपल्यावर जे घडलं, ते आता ऐक.

विमानैः सह भक्तैश्च हरिराविर्बभूव ह । जयशब्दा नमःशब्दाः तत्रासन् बहवस्तदा

त्या वेळी हरि स्वतः भक्तांसह आणि विमाने घेऊन प्रकट झाला; तिथं जयजयकार आणि नमस्काराचे आवाज घुमले.

पाञ्चजन्य ध्वनिं चक्रे हर्षात् तत्र स्वयं हरिः । गोकर्णं तु समालिंग्य अकरोत् स्वसदृषं हरिः

हरिनं आनंदाने पाञ्चजन्य शंख वाजवला; आणि गोकर्णाला मिठी मारून, त्याला स्वतःसारखं केलं.

श्रोतॄन् अन्यान् घनश्यामान् पीतकौशेयवाससः । कीरीटिनः कुण्डलिनः तथा चक्रे हरिः क्षणात्

हरिनं इतर श्रोतृही क्षणातच काळ्या मेघासारखे, पिवळ्या रेशमी वस्त्रात, मुकुट आणि कुंडले घातलेले केले.

तद्‌ग्रामे ये स्थिता जीवा आश्वचाण्डालजातयः । विमाने स्थापितास्तेऽपि गोकर्णकृपया तदा

त्या गावात राहणारे, घोडेपालक किंवा चांडाळ जातीचे जीवही, त्या वेळी गोकर्णाच्या कृपेने विमानात बसवले गेले.

प्रेषिता हरिलोके ते यत्र गच्छन्ति योगिनः । गोकर्णेन स गोपालो गोलोकं गोपवल्लभम् । कथाश्रवणतः प्रीतो निर्ययौ भक्तवत्सलः

हरिलोकात ज्या ठिकाणी योगी जातात, तिथे गोकरणासोबत तो गवळा गोलोकात पोहोचला, जो गवळ्यांना प्रिय आहे. कथा ऐकून भक्तवत्सल भगवान प्रसन्न होऊन निघून गेला.

अयोध्यावासिनं पूर्वं यथा रामेण संगताः । तथा कृष्णेन ते नीता गोलोकं योगिदुर्लभम्

पूर्वी अयोध्येतील लोक जसे रामाशी एकरूप झाले, तसेच कृष्णाने त्यांना योग्यांना दुर्लभ असलेल्या गोलोकात नेले.

यत्र सूर्यस्य सोमस्य सिद्धानां न गतिः कदा । तं लोकं हि गतास्ते तु श्रीमद्‌भागवतश्रवात्

ज्या लोकात सूर्य, चंद्र किंवा सिद्ध लोक पोहोचू शकत नाहीत, त्या लोकात ते श्रीमद्भागवत ऐकून गेले.

(इंद्रवंशा) ब्रूमोऽत्र ते किं फलवृन्दमुज्ज्वलं सप्ताहयज्ञेन कथासु संचितम् । कर्णेन गोकर्णकथाक्षरो यैः पीतश्च ते गर्भगता न भूयः

आम्ही येथे सांगतो की, सात दिवसांच्या यज्ञाने मिळणारे तेजस्वी फळ कथा ऐकण्यात साठवले जाते. गोकरणाच्या कथेमधील अक्षरे कानांनी जे ऐकतात, त्यांना गर्भात असतानाही पुन्हा जन्म मिळत नाही.