श्रीमद्भागवतपुराणम्

विस्फूर्ज्य रुचिरं चापं सर्वान् विव्याध सायकैः । कर्णादीन् षड्रथान् वीरः तावद्‌भिर्युगपत् पृथक्

त्याने आपले सुंदर धनुष्य ताणून, कर्णासह त्या सहा रथींना एकाच वेळी वेगवेगळ्या बाणांनी जखमी केले.

चतुर्भिश्चतुरो वाहान् एकैकेन च सारथीन् । रथिनश्च महेष्वासान् तस्य तत्तेऽभ्यपूजयन्

त्याने चार बाणांनी चार घोड्यांना, प्रत्येकी एक बाणाने सारथ्यांना, आणि मोठ्या धनुर्धारी रथींना मारले; त्यामुळे त्यांनी त्याचा सन्मान केला.

तं तु ते विरथं चक्रुः चत्वारश्चतुरो हयान् । एकस्तु सारथिं जघ्ने चिच्छेदान्यः शरासनम्

पण त्यांनी त्याला रथाविना केले: चार जणांनी चार घोड्यांना मारले, एकाने सारथ्याला ठार केले, आणि दुसऱ्याने त्याचे धनुष्य तोडले.

तं बद्ध्वा विरथीकृत्य कृच्छ्रेण कुरवो युधि । कुमारं स्वस्य कन्यां च स्वपुरं जयिनोऽविशन्

युद्धात मोठ्या कष्टाने त्याला बांधून, रथाविना करून, विजयी कुरुंनी त्या कुमाराला आणि आपल्या कन्येला घेऊन आपल्या नगरात प्रवेश केला.

तच्छ्रुत्वा नारदोक्तेन राजन् सञ्जातमन्यवः । कुरून् प्रत्युद्यमं चक्रुः उग्रसेनप्रचोदिताः

हे नारदांनी सांगितल्यावर, राजन, वृष्णी लोक रागावले आणि उग्रसेन यांच्या प्रेरणेने कुरुंना सामोरे जाण्याची तयारी केली.

सान्त्वयित्वा तु तान् रामः सन्नद्धान् वृष्णिपुङ्गवान् । नैच्छय् कुरूणां वृष्णीनां कलिं कलिमलापहः

पण बलरामाने सगळ्या सज्ज वृष्णी वीरांना समजावले आणि वृष्णी व कुरु यांच्यात भांडण होऊ नये असेच ठरवले, कारण तो कलह दूर करणारा होता.

जगाम हास्तिनपुरं रथेनादित्यवर्चसा । ब्राह्मणैः कुलवृद्धैश्च वृतश्चन्द्र इव ग्रहैः

तो तेजस्वी रथावर बसून, ब्राह्मण व आपल्या कुळातील वृद्धांसह, चंद्रासारखा तारकांमध्ये, हस्तिनापुराकडे गेला.

गत्वा गजाह्वयं रामो बाह्योपवनमास्थितः । उद्धवं प्रेषयामास धृतराष्ट्रं बुभुत्सया

गजाह्वय येथे पोहोचल्यावर, बलराम बाहेरील बगिच्यात थांबला आणि धृतराष्ट्राची विचारपूस करण्यासाठी उद्धवाला पाठवले.

सोऽभिवन्द्याम्बिकापुत्रं भीष्मं द्रोणं च बाह्लिकम् । दुर्योधनं च विधिवद् राममागतमब्रवीत्

उद्धवाने अम्बिकेचा पुत्र, भीष्म, द्रोण, बाहीक आणि दुर्योधन यांना योग्य रीतीने वंदन करून, बलराम आले आहेत असे सांगितले.

तेऽतिप्रीतास्तमाकर्ण्य प्राप्तं रामं सुहृत्तमम् । तमर्चयित्वाभिययुः सर्वे मङ्गलपाणयः

बलराम, आपला प्रिय मित्र, आला हे ऐकून ते फार आनंदी झाले; त्याचे स्वागत करून सर्वजण शुभ वस्तू घेऊन भेटायला गेले.

तं सङ्गम्य यथान्यायं गामर्घ्यं च न्यवेदयन् । तेषां ये तत्प्रभावज्ञाः प्रणेमुः शिरसा बलम्

त्याची योग्य रीतीने भेट घेऊन, त्याला गायी व पाणी अर्घ्य म्हणून दिले; त्याच्या महिम्याची जाणीव असलेल्यांनी बलरामाला वाकून नमस्कार केला.

बन्धून् कुशलिनः श्रुत्वा पृष्ट्वा शिवमनामयम् । परस्परमथो रामो बभाषेऽविक्लवं वचः

आपले नातेवाईक सुखरूप आहेत हे ऐकून, आणि त्यांची कुशल विचारून, मग बलरामाने निःसंकोचपणे त्यांच्याशी बोलायला सुरुवात केली.

उग्रसेनः क्षितीशेशो यद् व आज्ञापयत् प्रभुः । तद् अव्यग्रधियः श्रुत्वा कुरुध्वं माविलम्बितम्

उग्रसेन हा पृथ्वीचा खरा राजा आहे. त्याने जी आज्ञा दिली, ती तुम्ही शांत मनाने ऐका आणि ताबडतोब पाळा.

यद् यूयं बहवस्त्वेकं जित्वाधर्मेण धार्मिकम् । अबध्नीताथ तन्मृष्ये बन्धूनामैक्यकाम्यया

तुम्ही सर्वजण मिळून, एका धर्मात्म्याला अधर्माने जिंकून बांधले, हे मी फक्त नात्याच्या एकतेसाठी सहन करतो.

वीर्यशौर्यबलोन्नद्धं आत्मशक्तिसमं वचः । कुरवो बलदेवस्य निशम्योचुः प्रकोपिताः

बलरामाचे पराक्रम, शौर्य आणि बळाने भरलेले, त्याच्या सामर्थ्याला साजेसे असे शब्द कुरूंनी ऐकले आणि ते चिडले.

अहो महच्चित्रमिदं कालगत्या दुरत्यया । आरुरुक्षत्युपानद् वै शिरो मुकुटसेवितम्

अहो, हे किती आश्चर्य आहे! काळाच्या थांबता न येणाऱ्या प्रवाहामुळे, जो वर चढू इच्छितो तो पायात बूट घालतो आणि डोक्यावर मुकुट मिरवतो.

एते यौनेन संबद्धाः सहशय्यासनाशनाः । वृष्णयस्तुल्यतां नीता अस्मद् दत्तनृपासनाः

हे वृष्णि तरुण वयाने एकत्र आले, एकत्र झोपतात, बसतात, खातात, आणि आम्ही त्यांना राजसिंहासन दिले, त्यामुळे ते आमच्या बरोबरीला आले.

चामरव्यजने शङ्खं आतपत्रं च पाण्डुरम् । किरीटमासनं शय्यां भुञ्जन्त्यस्मदुपेक्षया

आमच्या दुर्लक्षामुळेच, ते लोक चामर, पंखा, शंख, पांढरा छत्र, मुकुट, सिंहासन आणि शय्या यांचा उपभोग घेत आहेत.

( इंद्रवंशा ) अलं यदूनां नरदेवलाञ्छनैः दातुः प्रतीपैः फणिनामिवामृतम् । येऽस्मत्प्रसादोपचिता हि यादवा आज्ञापयन्त्यद्य गतत्रपा बत

यादवांना राजसन्मान मिळणे पुरे झाले, जसे सर्पांना अमृत मिळावे तसे. आमच्या कृपेने वाढलेले हे यादव आज लाज न ठेवता आम्हाला आदेश देतात.

( अनुष्टुप् ) कथमिन्द्रोऽपि कुरुभिः भीष्मद्रोणार्जुनादिभिः । अदत्तमवरुन्धीत सिंहग्रस्तमिवोरणः

इंद्रालाही, भीष्म, द्रोण, अर्जुन आणि इतर कुरूंसह, जी वस्तू दिली नाही ती कशी मिळवता येईल? जसे सिंहाने जंगलात शिकार हिसकावून नेली.

श्रीबादरायणिरुवाच - जन्मबन्धुश्रीयोन्नद्ध मदास्ते भरतर्षभ । आश्राव्य रामं दुर्वाच्यं असभ्याः पुरमाविशन्

श्री बादरायण म्हणाले: जन्म, नातेसंबंध आणि संपत्ती यांच्या गर्वामुळे त्यांचा अहंकार वाढला. हे भरतरषभा, त्यांनी रामाला कठोर शब्द बोलून, ते असभ्य लोक नगरात गेले.

दृष्ट्वा कुरूनां दौःशील्यं श्रुत्वावाच्यानि चाच्युतः । अवोचत् कोपसंरब्धो दुष्प्रेक्ष्यः प्रहसन् मुहुः

कुरूंचे दुष्टपण पाहून आणि त्यांची अपमानकारक वचने ऐकून, अच्युत रागाने पेटला आणि पुन्हा पुन्हा हसत कठोर बोलू लागला.

नूनं नानामदोन्नद्धाः शान्तिं नेच्छन्त्यसाधवः । तेषां हि प्रशमो दण्डः पशूनां लगुडो यथा

हे दुष्ट लोक वेगवेगळ्या गर्वाने फुगले आहेत, त्यांना शांतता नको आहे. त्यांच्यासाठी शिक्षा म्हणजेच संयम, जसे जनावरांसाठी काठी असते.

अहो यदून् सुसंरब्धाम् कृष्णं च कुपितं शनैः । सान्त्वयित्वाहमेतेषां शममिच्छन् इहागतः

मी येथे फक्त शांततेसाठी आलो आहे. मी यादव आणि कृष्ण यांचा राग शांत केला आणि मग आलो.

त इमे मन्दमतयः कलहाभिरताः खलाः । तं मामवज्ञाय मुहुः दुर्भाषान् मानिनोऽब्रुवन्

हे मंदबुद्धी, भांडखोर आणि दुष्ट लोक, वारंवार मला दुर्लक्ष करून, गर्वाने अपमानास्पद शब्द बोलले.

नोग्रसेनः किल विभुः भोजवृष्ण्यन्धकेश्वरः । शक्रादयो लोकपाला यस्यादेशानुवर्तिनः

उग्रसेन हा खरोखरच सर्वांचा प्रभू नाही का? तो भोज, वृष्णि आणि अंधकांचा राजा आहे, ज्याच्या आज्ञेचे इंद्र आणि इतर लोकपालही पालन करतात.

सुधर्माऽऽक्रम्यते येन पारिजातोऽमराङ्‌घ्रिपः । आनीय भुज्यते सोऽसौ न किलाध्यासनार्हणः

ज्याने सुधर्मा सभेत प्रवेश केला, अमरांच्या पायाजवळून पारिजात वृक्ष आणला आणि त्याचा उपभोग घेतला, तो राजसिंहासनास अपात्र कसा असेल?

यस्य पादयुगं साक्षात् श्रीरुपास्तेऽखिलेश्वरी । स नार्हति किल श्रीशो नरदेवपरिच्छदान्

ज्याच्या पायाशी श्री स्वतः सेवा करते, ती अखिल विश्वाची अधिष्ठात्री आहे, तो राजसन्मानास पात्र नाही का?

( वसंततिलका ) यस्याङ्‌घ्रिपङ्कजरजोऽखिललोकपालैः मौल्युत्तमैर्धृतमुपासिततीर्थतीर्थम् । ब्रह्मा भवोऽहमपि यस्य कलाः कलायाः श्रीश्चोद्वहेम चिरमस्य नृपासनं क्व

ज्याच्या चरणकमळांच्या धुळीला सर्व लोकपालांच्या मुकुटांनी वंदन केले, ती सर्व तीर्थांची तीर्थ आहे. ब्रह्मा, शंकर आणि मी सुद्धा त्याच्या अंशाचा अंश आहोत, आणि श्री त्याची दीर्घकाळ सेवा करते — मग त्याला राजसिंहासन कुठे?