श्रीमद्भागवतपुराणम्

क्रुद्धो मुसलमादत्त हलं चारिजिघांसया । द्विविदोऽपि महावीर्यः शालमुद्यम्य पाणिना

रागाने बलरामांनी आपले मुसळ आणि हल उचलले, शत्रूचा नाश करण्यासाठी; पण द्विविदाने आपल्या बलशाली हाताने एक मोठे झाड उपटले.

अभ्येत्य तरसा तेन बलं मूर्धन्यताडयत् । तं तु सङ्कर्षणो मूर्ध्नि पतन्तमचलो यथा

तो झपाट्याने पुढे येऊन त्या झाडाने बलरामांच्या डोक्यावर प्रहार करू लागला; पण संकर्षण डोंगरासारखे स्थिर उभे राहिले, जणू काही काहीच झाले नाही.

प्रतिजग्राह बलवान् सुनन्देनाहनच्च तम् । मूषलाहतमस्तिष्को विरेजे रक्तधारया

बलवान बलरामांनी ते झाड पकडले आणि मुसळाने द्विविदावर प्रहार केला; त्या प्रचंड आघाताने त्याचा कवटी फुटून रक्त वाहू लागले.

गिरिर्यथा गैरिकया प्रहारं नानुचिन्तयन् । पुनरन्यं समुत्क्षिप्य कृत्वा निष्पत्रमोजसा

डोंगरावर गेरू लागल्यासारखा तो काहीच न घाबरता पुन्हा एक झाड उपटले आणि जबरदस्त ताकदीने त्याची सर्व फांद्या तोडून टाकल्या.

तेनाहनत् सुसङ्क्रुद्धः तं बलः शतधाच्छिनत् । ततोऽन्येन रुषा जघ्ने तं चापि शतधाच्छिनत्

त्याने त्या झाडाने जोरात प्रहार केला, पण बलरामांनी ते झाड शंभर तुकड्यांत फाडून टाकले; मग दुसरे झाड घेऊन पुन्हा रागाने हल्ला केला, तेही बलरामांनी शंभर तुकड्यांत फोडले.

एवं युध्यन् भगवता भग्ने भग्ने पुनः पुनः । आकृष्य सर्वतो वृक्षान् निर्वृक्षं अकरोद् वनम्

अशा प्रकारे भगवानाशी लढताना, प्रत्येक झाड पुन्हा पुन्हा फोडले गेले; अखेरीस त्याने आजूबाजूची सर्व झाडे उपटून त्या वनाला पूर्णपणे ओकाट करून टाकले.

ततोऽमुञ्चच्छिलावर्षं बलस्योपर्यमर्षितः । तत्सर्वं चूर्णयामास लीलया मुसलायुधः

नंतर बलरामांवर प्रचंड रागावून त्याने दगडांचा पाऊस पाडला; पण मुसळधारी बलरामांनी सहजपणे ते सर्व दगड चुरगाळून टाकले.

स बाहू तालसङ्काशौ मुष्टीकृत्य कपीश्वरः । आसाद्य रोहिणीपुत्रं ताभ्यां वक्षस्यरूरुजत्

कपिराजाने आपले हात ताडाच्या खोडासारखे बनवून मुठी आवळल्या; आणि रोहिणीपुत्राजवळ जाऊन दोन्ही हातांनी त्याच्या छातीवर प्रहार केला.

यादवेन्द्रोऽपि तं दोर्भ्यां त्यक्त्वा मुसललाङ्गले । जत्रावभ्यर्दयत्क्रुद्धः सोऽपतद् रुधिरं वमन्

पण यादवांचा राजा बलरामांनी आपले मुसळ आणि हल बाजूला ठेवून, दोन्ही हातांनी रागाने त्याला पकडले आणि जोरात गळ्याजवळ दाबले; त्यामुळे तो रक्त ओकता ओकता खाली कोसळला.

चकम्पे तेन पतता सटङ्कः सवनस्पतिः । पर्वतः कुरुशार्दूल वायुना नौरिवाम्भसि

तो पडताना, त्याच्या भीतीने पृथ्वी आणि झाडे हादरली; कुरुवंशातील वाघा, जणू वाऱ्याने हलणारा डोंगर किंवा पाण्यातील होडी तशी.

जयशब्दो नमःशब्दः साधु साध्विति चाम्बरे । सुरसिद्धमुनीन्द्राणां आसीत् कुसुमवर्षिणाम्

आकाशात 'जय हो!', 'नमस्कार!' आणि 'शाबास! शाबास!' अशा गजरात देव, सिद्ध, आणि ऋषिमुनी यांनी फुलांचा वर्षाव केला.

एवं निहत्य द्विविदं जगद्व्यतिकरावहम् । संस्तूयमानो भगवान् जनैः स्वपुरमाविशत्

अशा रीतीने, जगाला त्रास देणाऱ्या द्विविदाचा वध करून, लोकांच्या स्तुतीने भगवान आपल्या नगरीत प्रवेशले.

इति श्रीमद्‍भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां दशमस्कन्धे उत्तरार्धे द्विविदवधो नाम सप्तषष्टितमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीमद्भागवत महापुराणाच्या दहाव्या स्कंधाच्या उत्तरार्धातील 'द्विविदवध' नावाचा सत्त्याहत्तरावा अध्याय समाप्त झाला.

सांबविवाहः; बलरामेण हस्तिनापुरकर्षणं च श्रीशुक उवाच - ( अनुष्टुप् ) दुर्योधनसुतां राजन् लक्ष्मणां समितिंजयः । स्वयंवरस्थामहरत् सांबो जाम्बवतीसुतः

श्रीशुक म्हणाले — राजन, जांबवतीपुत्र साम्बाने, स्वयंवरात असलेली दुर्योधनाची कन्या लक्ष्मणा हिला जिंकून नेली.

कौरवाः कुपिता ऊचुः दुर्विनीतोऽयमर्भकः । कदर्थीकृत्य नः कन्यां अकामां अहरद् बलात्

कौरव रागावून म्हणाले: 'हा मुलगा फार उद्धट आहे; त्याने आमची कन्या आमच्या इच्छेविरुद्ध जबरदस्तीने पळवून नेली.'

बध्नीतेमं दुर्विनीतं किं करिष्यन्ति वृष्णयः । येऽस्मत् प्रसादोपचितां दत्तां नो भुञ्जते महीम्

हा उद्धट मुलगा आहे, याला बांधून टाका. वृष्णी लोक काय करणार? आपल्यामुळे मिळालेल्या आणि आपल्याकडून दिलेल्या या भूमीचा उपभोग ते घेतात.

निगृहीतं सुतं श्रुत्वा यद्येष्यन्तीह वृष्णयः । भग्नदर्पाः शमं यान्ति प्राणा इव सुसंयताः

आपल्या मुलाला पकडले आहे हे वृष्णी लोकांनी ऐकले, तर ते इथे येतील. पण त्यांचा गर्व मोडून जाईल आणि ते शांत होतील, जसे नीट नियंत्रणात असलेले श्वास.

इति कर्णः शलो भूरिः यज्ञकेतुः सुयोधनः । साम्बमारेभिरे बद्धुं कुरुवृद्धानुमोदिताः

मग कर्ण, शल, भूरि, यज्ञकेतु आणि सुयोधन यांनी कुरुवृद्धांच्या अनुमतीने सांबाला बांधण्याचा प्रयत्न केला.

दृष्ट्वानुधावतः साम्बो धार्तराष्ट्रान् महारथः । प्रगृह्य रुचिरं चापं तस्थौ सिंह इवैकलः

धृतराष्ट्रांचे पुत्र पाठलाग करत आहेत हे पाहून, तो महान रथी सांबाने सुंदर धनुष्य उचलले आणि एकटा सिंहासारखा उभा राहिला.

तं ते जिघृक्षवः क्रुद्धाः तिष्ठ तिष्ठेति भाषिणः । आसाद्य धन्विनो बाणैः कर्णाग्रण्यः समाकिरन्

रागावलेले ते सर्व त्याला पकडण्यासाठी 'थांब, थांब' असे ओरडू लागले आणि धनुष्य घेऊन जवळ येताच कर्ण व इतरांनी त्याच्यावर बाणांचा वर्षाव केला.

सोऽपविद्धः कुरुश्रेष्ठ कुरुभिर्यदुनन्दनः । नामृष्यत् तदचिन्त्यार्भः सिंह क्षुद्रमृगैरिव

कुरुश्रेष्ठ, यादवांचा हा कुमार, कुरुंनी वार केले तरी तो ते सहन करू शकला नाही, जसा सिंह लहान प्राण्यांकडून त्रास सहन करत नाही.

विस्फूर्ज्य रुचिरं चापं सर्वान् विव्याध सायकैः । कर्णादीन् षड्रथान् वीरः तावद्‌भिर्युगपत् पृथक्

त्याने आपले सुंदर धनुष्य ताणून, कर्णासह त्या सहा रथींना एकाच वेळी वेगवेगळ्या बाणांनी जखमी केले.

चतुर्भिश्चतुरो वाहान् एकैकेन च सारथीन् । रथिनश्च महेष्वासान् तस्य तत्तेऽभ्यपूजयन्

त्याने चार बाणांनी चार घोड्यांना, प्रत्येकी एक बाणाने सारथ्यांना, आणि मोठ्या धनुर्धारी रथींना मारले; त्यामुळे त्यांनी त्याचा सन्मान केला.

तं तु ते विरथं चक्रुः चत्वारश्चतुरो हयान् । एकस्तु सारथिं जघ्ने चिच्छेदान्यः शरासनम्

पण त्यांनी त्याला रथाविना केले: चार जणांनी चार घोड्यांना मारले, एकाने सारथ्याला ठार केले, आणि दुसऱ्याने त्याचे धनुष्य तोडले.

तं बद्ध्वा विरथीकृत्य कृच्छ्रेण कुरवो युधि । कुमारं स्वस्य कन्यां च स्वपुरं जयिनोऽविशन्

युद्धात मोठ्या कष्टाने त्याला बांधून, रथाविना करून, विजयी कुरुंनी त्या कुमाराला आणि आपल्या कन्येला घेऊन आपल्या नगरात प्रवेश केला.

तच्छ्रुत्वा नारदोक्तेन राजन् सञ्जातमन्यवः । कुरून् प्रत्युद्यमं चक्रुः उग्रसेनप्रचोदिताः

हे नारदांनी सांगितल्यावर, राजन, वृष्णी लोक रागावले आणि उग्रसेन यांच्या प्रेरणेने कुरुंना सामोरे जाण्याची तयारी केली.

सान्त्वयित्वा तु तान् रामः सन्नद्धान् वृष्णिपुङ्गवान् । नैच्छय् कुरूणां वृष्णीनां कलिं कलिमलापहः

पण बलरामाने सगळ्या सज्ज वृष्णी वीरांना समजावले आणि वृष्णी व कुरु यांच्यात भांडण होऊ नये असेच ठरवले, कारण तो कलह दूर करणारा होता.

जगाम हास्तिनपुरं रथेनादित्यवर्चसा । ब्राह्मणैः कुलवृद्धैश्च वृतश्चन्द्र इव ग्रहैः

तो तेजस्वी रथावर बसून, ब्राह्मण व आपल्या कुळातील वृद्धांसह, चंद्रासारखा तारकांमध्ये, हस्तिनापुराकडे गेला.

गत्वा गजाह्वयं रामो बाह्योपवनमास्थितः । उद्धवं प्रेषयामास धृतराष्ट्रं बुभुत्सया

गजाह्वय येथे पोहोचल्यावर, बलराम बाहेरील बगिच्यात थांबला आणि धृतराष्ट्राची विचारपूस करण्यासाठी उद्धवाला पाठवले.