श्रीमद्भागवतपुराणम्

इति क्षिप्त्वा शितैर्बाणैर्विरथीकृत्य पौण्ड्रकम्। शिरोऽवृश्चद्रथाङ्गेन वज्रेणेन्द्रो यथा गिरेः

श्रीकृष्णाने तीक्ष्ण बाणांनी पौण्ड्रकाचा रथ उद्ध्वस्त केला आणि मग रथाचं चाक उचलून त्याचं डोकं छाटलं, जसं इंद्र वज्राने डोंगर फोडतो.

तथा काशीपतेः कायाच्छिर उत्कृत्य पत्रिभिः। न्यपातयत्काशीपुर्यां पद्मकोशमिवानिलः

त्याचप्रमाणे, काशीच्या राजाचं डोकं बाणांनी धडापासून वेगळं करून, वाऱ्याने कमळाचं कळं जसं खाली पाडावं तसं, काशी नगरीत टाकलं.

एवं मत्सरिणम्हत्वा पौण्ड्रकं ससखं हरिः। द्वारकामाविशत्सिद्धैर्गीयमानकथामृतः

अशा रीतीने मत्सरू पौण्ड्रक आणि त्याचा मित्र यांचा वध करून, हरि सिद्ध पुरुषांच्या अमृतासारख्या कथा ऐकत द्वारकेत परत गेला.

स नित्यं भगवद्ध्यान प्रध्वस्ताखिलबन्धनः। बिभ्राणश्च हरे राजन्स्वरूपं तन्मयोऽभवत्

तो सतत भगवंताच्या ध्यानात मग्न राहून, सर्व बंधनांपासून मुक्त झाला आणि हरिचं स्वरूप धारण करून पूर्णपणे त्याच्यात एकरूप झाला.

शिरः पतितमालोक्य राजद्वारे सकुण्डलम्। किमिदं कस्य वा वक्त्रमिति संशिशिरे जनाः

राजवाड्याच्या दाराशी कुंडलं घातलेलं छाटलेलं डोकं पाहून, लोक म्हणू लागले, 'हे काय आहे? हे कुणाचं तोंड असावं?'

राज्ञः काशीपतेर्ज्ञात्वा महिष्यः पुत्रबान्धवाः। पौराश्च हा हता राजन्नाथ नाथेति प्रारुदन्

ते काशीच्या राजाचं डोकं आहे हे ओळखून, त्याच्या राण्या, मुले, नातेवाईक आणि नगरातील लोक हंबरडा फोडून रडू लागले, 'हाय! राजा मारला गेला! आमचा आधार हरपला!'

सुदक्षिणस्तस्य सुतः कृत्वा संस्थाविधिं पतेः। निहत्य पितृहन्तारं यास्याम्यपचितिं पितुः

सुदक्षिण, त्याचा मुलगा, वडिलांचे अंतिम संस्कार करून ठरवतो, 'मी वडिलांचा शत्रू मारून वडिलांची सेवा करीन.'

इत्यात्मनाभिसन्धाय सोपाध्यायो महेश्वरम्। सुदक्षिणोऽर्चयामास परमेण समाधिना

असं ठरवून, सुदक्षिण आपल्या पुरोहितासह, अत्यंत एकाग्रतेने महेश्वराची पूजा करू लागला.

प्रीतोऽविमुक्ते भगवांस्तस्मै वरमदाद्विभुः। पितृहन्तृवधोपायं स वव्रे वरमीप्सितम्

अविमुक्त क्षेत्रात प्रसन्न झालेल्या भगवंताने त्याला वर दिला. त्याने आपल्या इच्छेप्रमाणे वडिलांचा शत्रू मारण्याचा उपाय मागितला.

दक्षिणाग्निं परिचर ब्राह्मणैः सममृत्विजम्। अभिचारविधानेन स चाग्निः प्रमथैर्वृतः

दक्षिणाग्नीची ब्राह्मण आणि ऋत्विजांसह, अभिचार विधीने पूजा कर. तो अग्नी प्रेतात्म्यांनी वेढलेला असेल—

साधयिष्यति सङ्कल्पमब्रह्मण्ये प्रयोजितः। इत्यादिष्टस्तथा चक्रेकृष्णायाभिचरन्व्रती

—तो अग्नी जेव्हा अधर्मीवर वापरला जाईल, तेव्हा तुझी इच्छा पूर्ण करील.' असं सांगितल्यावर, त्याने कृष्णावर अभिचार करत व्रत पाळलं.

ततोऽग्निरुत्थितः कुण्डान्मूर्तिमानतिभीषणः। तप्तताम्रशिखाश्मश्रुरङ्गारोद्गारिलोचनः

मग अग्निकुंडातून भयंकर रूप धारण केलेला अग्नी प्रकट झाला, त्याचे केस आणि दाढी तांबड्या तांबड्या ज्वाळांसारखे, आणि डोळ्यांतून ज्वाळा बाहेर पडत होत्या.

दंष्ट्रोग्रभ्रुकुटीदण्ड कठोरास्यः स्वजिह्वया। आलिहन्सृक्वणी नग्नो विधुन्वंस्त्रिशिखं ज्वलत्

त्याचे दात मोठे, भुवया उग्र, तोंड कठोर, स्वतःच्या जीभेने ओठ चाटत, नग्न अवस्थेत, जळता त्रिशूळ हलवत आणि रक्तरंजित आवाज काढत होता—

पद्भ्यां तालप्रमाणाभ्यां कम्पयन्नवनीतलम्। सोऽयधावद्वृतो भूतैर्द्वारकां प्रदहन्दिशः

त्याचे पाय ताडाच्या झाडाएवढे मोठे, पृथ्वी हादरवत, तो भूतांच्या वेढ्यात द्वारकेकडे जळत जळत निघाला.

तमाभिचारदहनमायान्तं द्वारकौकसः। विलोक्य तत्रसुः सर्वे वनदाहे मृगा यथा

तो अभिचाराचा अग्नी जवळ येताना पाहून, द्वारकेचे लोक जणू काही जंगलात लागलेल्या आगीत हरवलेल्या हरणांसारखे घाबरले.

अक्षैः सभायां क्रीडन्तं भगवन्तं भयातुराः। त्राहि त्राहि त्रिलोकेश वह्नेः प्रदहतः पुरम्

भयभीत होऊन, ते सभागृहात फासे खेळणाऱ्या भगवंताजवळ गेले आणि म्हणाले, 'त्रिलोकनाथा, शहर जळतंय, आम्हाला वाचवा!'

श्रुत्वा तज्जनवैक्लव्यं दृष्ट्वा स्वानां च साध्वसम्। शरण्यः सम्प्रहस्याह मा भैष्टेत्यवितास्म्यहम्

त्यांचा गोंधळ ऐकून आणि आपले लोक घाबरलेले पाहून, सर्वांचे आश्रयस्थान असलेल्या भगवंताने हसत सांगितले, 'घाबरू नका, मी तुमचा रक्षक आहे.'

सर्वस्यान्तर्बहिःसाक्षी कृत्यां माहेश्वरीं विभुः। विज्ञाय तद्विघातार्थं पार्श्वस्थं चक्रमादिशत्

सर्वांच्या अंतर्यामी आणि बाह्य साक्षी असलेल्या सर्वव्यापी परमेश्वराने, महेश्वराच्या अभिचाराचा हेतू ओळखून, तो विघट करण्यासाठी आपल्या शेजारी असलेल्या सुदर्शन चक्राला आज्ञा दिली.

तत्सूर्यकोटिप्रतिमं सुदर्शनं जाज्वल्यमानं प्रलयानलप्रभम्। स्वतेजसा खं ककुभोऽथ रोदसी चक्रं मुकुन्दास्त्रं अथाग्निमार्दयत्

ते तेजस्वी सुदर्शन चक्र, जणू दहा कोटी सूर्यांसारखं तळपत होतं, प्रलयाच्या अग्नीप्रमाणे प्रखर उजेड देत होतं. त्याच्या तेजानं आकाश, दिशांना आणि पृथ्वीला प्रकाशमान केलं; मग मुकुंदाचं हे अस्त्र त्या ज्वालामुखीला शांत केलं.

कृत्यानलः प्रतिहतः स रथान्गपाणेर्। अस्त्रौजसा स नृप भग्नमुखो निवृत्तः। वाराणसीं परिसमेत्य सुदक्षिणं तं। सर्त्विग्जनं समदहत्स्वकृतोऽभिचारः

राजा, त्या यज्ञातून निर्माण झालेला अग्नी, रथचक्रधारीच्या अस्त्राच्या सामर्थ्याने पराभूत झाला, त्याचं तोंड हरवून मागे फिरला; मग तो वाराणसीत जाऊन, सुदक्षिण आणि त्याच्या यजमानांना भस्म करून टाकलं—त्यांनी केलेला अभिचार त्यांच्यावरच उलटला.

चक्रं च विष्णोस्तदनुप्रविष्टं वाराणसीं साट्टसभालयापणाम्। सगोपुराट्टालककोष्ठसङ्कुलां सकोशहस्त्यश्वरथान्नशालिनीम्

मग विष्णूचं चक्र वाराणसीमध्ये शिरलं, जिथे राजवाडे, सभागृहं, बाजारपेठा, दरवाजे, मनोरे, कोठारे, खजिना, हत्ती, घोडे, रथ आणि धान्याच्या राशी भरून होत्या.

दग्ध्वा वाराणसीं सर्वां विष्णोश्चक्रं सुदर्शनम्। भूयः पार्श्वमुपातिष्ठत्कृष्णस्याक्लिष्टकर्मणः

विष्णूचं सुदर्शन चक्र संपूर्ण वाराणसी जाळून पुन्हा एकदा निष्कलंक कर्म करणाऱ्या कृष्णाच्या बाजूला उभं राहिलं.

य एनं श्रावयेन्मर्त्य उत्तमःश्लोकविक्रमम्। समाहितो वा शृणुयात्सर्वपापैः प्रमुच्यते

जो कोणी एकाग्र मनाने या परमेश्वराच्या पराक्रमाची ही कथा ऐकतो किंवा सांगतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो.

रैवतके द्विविद्वधः - श्रीराजोवाच - ( अनुष्टुप् ) भूयोऽहं श्रोतुमिच्छामि रामस्याद्भुतकर्मणः । अनन्तस्याप्रमेयस्य यदन्यत् कृतवान् प्रभुः

राजा म्हणाला: मला पुन्हा एकदा त्या अनंत, अमाप सामर्थ्य असलेल्या रामाच्या अद्भुत लीला ऐकायच्या आहेत—त्या प्रभूने अजून काय केलं?

श्रीशुक उवाच - नरकस्य सखा कश्चिद् द्विविदो नाम वानरः । सुग्रीवसचिवः सोऽथ भ्राता मैन्दस्य वीर्यवान्

श्रीशुक म्हणाले: नरकाचा एक मित्र द्विविद नावाचा एक वानर होता. तो सुग्रीवाचा सल्लागार आणि वीर मैंदाचा भाऊ होता.

सख्युः सोऽपचितिं कुर्वन् वानरो राष्ट्रविप्लवम् । पुरग्रामाकरान् घोषान् अदहद् वह्निमुत्सृजन्

त्या वानराने आपल्या मित्राचा सूड घेताना संपूर्ण देशात उधळण माजवली—शहरे, गावे, वाड्या आणि गवळ्यांची वस्ती यांना तो आग लावायचा.

क्वचित् स शैलानुत्पाट्य तैर्देशान् समचूर्णयत् । आनर्तान् सुतरामेव यत्रास्ते मित्रहा हरिः

कधी तो डोंगर उपटून त्याने त्या प्रदेशात फेकून दिले, विशेषतः अनर्तात, जिथे त्याचा मित्रहंता हरि राहत होता.

क्वचित् समुद्रमध्यस्थो दोर्भ्यां उत्क्षिप्य तज्जलम् । देशान् नागायुतप्राणो वेलाकूले न्यमज्जयत्

कधी कधी तो समुद्राच्या मध्ये उभा राहून आपल्या हातांनी पाणी उचलून किनाऱ्यावरील प्रदेश जलमय करायचा, त्याला दहा हजार हत्तींची ताकद होती.

आश्रमान् ऋषिमुख्यानां कृत्वा भग्नवनस्पतीन् । अदूषयत् शकृत् मूत्रैः अग्नीन् वैतानिकान् खलः

त्याने ऋषींच्या आश्रमातील झाडं मोडून आश्रम उद्ध्वस्त केले, आणि त्या दुष्टाने त्यांच्या यज्ञातील अग्नीवर मलमूत्र टाकून तो अपवित्र केला.