श्रीमद्भागवतपुराणम्

अथ षट्षष्टितमोऽध्यायः । श्रीशुक उवाच। नन्दव्रजं गते रामे करूषाधिपतिर्नृप। वासुदेवोऽहमित्यज्ञो दूतं कृष्णाय प्राहिणोत्

शुकदेव म्हणाले: नंदव्रजात बळराम गेले असता, करूषांचा राजा, 'मी वासुदेव आहे' असं समजून, पण खऱ्या वासुदेवाला न ओळखता, कृष्णाकडे दूत पाठवला.

त्वं वासुदेवो भगवानवतीर्णो जगत्पतिः। इति प्रस्तोभितो बालैर्मेन आत्मानमच्युतम्

मुलांनी 'तूच वासुदेव, भगवंत, जगाचा स्वामी' असं म्हटल्यावर, कृष्णाने स्वतःला अच्युत आत्मा म्हणून जाणलं.

दूतं च प्राहिणोन्मन्दः कृष्णायाव्यक्तवर्त्मने। द्वारकायां यथा बालो नृपो बालकृतोऽबुधः

मूढ राजा जसा एखादा लहान मुलगा दुसऱ्या मुलाकडे दूत पाठवतो, तसाच समज न ठेवता, कृष्णाच्या गूढ लीला समजून न घेता, द्वारकेत त्याच्याकडे दूत पाठवतो.

दूतस्तु द्वारकामेत्य सभायामास्थितं प्रभुम्। कृष्णं कमलपत्राक्षं राजसन्देशमब्रवीत्

तो दूत द्वारकेत पोहोचून सभेत गेला आणि कमलासारखी डोळ्यांचा असलेल्या कृष्णाला राजाचा निरोप सांगितला.

वासुदेवोऽवतीर्णोहमेक एव न चापरः। भूतानामनुकम्पार्थं त्वं तु मिथ्याभिधां त्यज

"मीच एकटा वासुदेवाचा अवतार आहे; दुसरा कोणी नाही. सर्व जीवांवर दया म्हणून मी पृथ्वीवर आलो आहे. तू खोटी ओळख सोड."

यानि त्वमस्मच्चिह्नानि मौढ्याद्बिभर्षि सात्वत। त्यक्त्वैहि मां त्वं शरणं नो चेद्देहि ममाहवम्

"सात्वत, तू माझीच चिन्हे अज्ञानाने धारण केली आहेत. ती सोडून दे, माझ्या आश्रयाला ये, नाहीतर मला युद्ध दे."

श्रीशुक उवाच। कत्थनं तदुपाकर्ण्य पौण्ड्रकस्याल्पमेधसः। उग्रसेनादयः सभ्या उच्चकैर्जहसुस्तदा

श्रीशुक म्हणाले: पौंंड्रकाच्या या बढाया ऐकून, ज्याला अक्कल नव्हती, उग्रसेन आणि सभेतील इतर सर्वजण मोठ्याने हसू लागले.

उवाच दूतं भगवान्परिहासकथामनु। उत्स्रक्ष्ये मूढ चिह्नानि यैस्त्वमेवं विकत्थसे

मजेत बोलून भगवंताने त्या दूताला सांगितले: "अरे मूर्खा, ज्या चिन्हांमुळे तू इतका गर्व करतोस, ती मी नक्कीच टाकीन."

मुखं तदपिधायाज्ञ कङ्कगृध्रवटैर्वृतः। शयिष्यसे हतस्तत्र भविता शरणं शुनाम्

"तू तिथे पडून राहशील, तुझे तोंड झाकले जाईल, आजूबाजूला गिधाडे, कावळे आणि कोल्हे असतील; आणि शेवटी तुझे आश्रय कुत्र्यांकडे जाईल."

इति दूतस्तमाक्षेपं स्वामिने सर्वमाहरत्। कृष्णोऽपि रथमास्थाय काशीमुपजगाम ह

दूताने हे सर्व अपमानकारक शब्द आपल्या स्वामीला सांगितले. कृष्णाने रथावर बसून काशीच्या दिशेने प्रस्थान केले.

पौण्ड्रकोऽपि तदुद्योगमुपलभ्य महारथः। अक्षौहिणीभ्यां संयुक्तो निश्चक्राम पुराद्द्रुतम्

पौंंड्रक हा पराक्रमी रथी, कृष्ण येतोय हे कळताच, दोन मोठ्या सैन्यांसह झपाट्याने शहरातून बाहेर पडला.

तस्य काशीपतिर्मित्रं पार्ष्णिग्राहोऽन्वयान्नृप। अक्षौहिणीभिस्तिसृभिरपश्यत्पौण्ड्रकं हइः!

काशीचा राजा, पौंंड्रकाचा मित्र, तीन मोठ्या सैन्यांसह त्याच्या मागे गेला आणि पौंंड्रकाला पाहिले, राजन!

शङ्खार्यसिगदाशार्ङ्ग श्रीवत्साद्युपलक्षितम्। बिभ्राणं कौस्तुभमणिं वनमालाविभूषितम्

त्याने शंख, चक्र, गदा, धनुष्य आणि श्रीवत्साची खूण धारण केली होती, कौस्तुभ मणी आणि वनमाळेने स्वतःला सजवले होते.

कौशेयवाससी पीते वसानं गरुडध्वजम्। अमूल्यमौल्याभरणं स्फुरन्मकरकुण्डलम्

पिवळ्या रेशमी वस्त्रात, गरुडध्वज घेऊन, अमूल्य मुकुट व दागिने घातलेले, आणि मकराकृती कुंडले चमकत होती.

दृष्ट्वा तमात्मनस्तुल्यं वेषं कृत्रिममास्थितम्। यथा नटं रङ्गगतं विजहास भृशं हरीः

आपल्या स्वतःच्या वेषाची नक्कल करून, रंगमंचावरील नटासारखा तो उभा आहे हे पाहून, हरिने मनापासून हसू केले.

शूलैर्गदाभिः परिघैः शक्त्यृष्टिप्रासतोमरैः। असिभिः पट्टिशैर्बाणैः प्राहरन्नरयो हरिम्

शत्रू राजांनी शूळ, गदा, परिघ, शक्ती, ऋष्टि, प्रास, तोमर, तलवारी, पट्टे आणि बाणांनी हरीवर हल्ला केला.

कृष्णस्तु तत्पौण्ड्रककाशिराजयोर्। बलं गजस्यन्दनवाजिपत्तिमत्। गदासिचक्रेषुभिरार्दयद्भृशं। यथा युगान्ते हुतभुक्पृथक्प्रजाः

कृष्णाने मात्र पौंंड्रक आणि काशीच्या राजाच्या सैन्यावर—हत्ती, रथ, घोडे आणि पायदळ—गदा, तलवार, चक्र आणि बाणांनी जोरदार प्रहार केला, जसे युगाच्या शेवटी अग्नी सर्व प्राण्यांना भस्म करतो.

आयोधनं तद्र थवाजिकुञ्जर द्विपत्खरोष्ट्रैररिणावखण्डितैः। बभौ चितं मोदवहं मनस्विनामाक्रीडनं भूतपतेरिवोल्बणम्

त्या रणभूमीवर हत्ती, घोडे, उंट, गाढवे आणि माणसे, वीरांनी फोडलेली, विखुरलेली पडली होती. ती रणभूमी जणू श्मशानासारखी दिसत होती, धाडसी लोकांसाठी आनंददायक आणि प्राण्यांच्या स्वामीचे भीषण क्रीडास्थान वाटत होती.

अथाह पौण्ड्रकं शौरिर्भो भो पौण्ड्रक यद्भवान्। दूतवाक्येन मामाह तान्यस्त्राण्युत्सृजामि ते

मग शौरिने पौंंड्रकाला म्हटले: "अरे पौंंड्रका! तू दूतामार्फत मला जे सांगितलेस, तीच शस्त्रे मी आता तुला सोडतो."

त्याजयिष्येऽभिधानं मे यत्त्वयाज्ञ मृषा धृतम्। व्रजामि शरणं तेऽद्य यदि नेच्छामि संयुगम्

"माझे जे नाव तू खोटे पणे घेतले आहेस, ते मी सोडून देईन, अज्ञानी. आज मला युद्ध नको असेल तर मी तुझ्या आश्रयाला येईन."

इति क्षिप्त्वा शितैर्बाणैर्विरथीकृत्य पौण्ड्रकम्। शिरोऽवृश्चद्रथाङ्गेन वज्रेणेन्द्रो यथा गिरेः

श्रीकृष्णाने तीक्ष्ण बाणांनी पौण्ड्रकाचा रथ उद्ध्वस्त केला आणि मग रथाचं चाक उचलून त्याचं डोकं छाटलं, जसं इंद्र वज्राने डोंगर फोडतो.

तथा काशीपतेः कायाच्छिर उत्कृत्य पत्रिभिः। न्यपातयत्काशीपुर्यां पद्मकोशमिवानिलः

त्याचप्रमाणे, काशीच्या राजाचं डोकं बाणांनी धडापासून वेगळं करून, वाऱ्याने कमळाचं कळं जसं खाली पाडावं तसं, काशी नगरीत टाकलं.

एवं मत्सरिणम्हत्वा पौण्ड्रकं ससखं हरिः। द्वारकामाविशत्सिद्धैर्गीयमानकथामृतः

अशा रीतीने मत्सरू पौण्ड्रक आणि त्याचा मित्र यांचा वध करून, हरि सिद्ध पुरुषांच्या अमृतासारख्या कथा ऐकत द्वारकेत परत गेला.

स नित्यं भगवद्ध्यान प्रध्वस्ताखिलबन्धनः। बिभ्राणश्च हरे राजन्स्वरूपं तन्मयोऽभवत्

तो सतत भगवंताच्या ध्यानात मग्न राहून, सर्व बंधनांपासून मुक्त झाला आणि हरिचं स्वरूप धारण करून पूर्णपणे त्याच्यात एकरूप झाला.

शिरः पतितमालोक्य राजद्वारे सकुण्डलम्। किमिदं कस्य वा वक्त्रमिति संशिशिरे जनाः

राजवाड्याच्या दाराशी कुंडलं घातलेलं छाटलेलं डोकं पाहून, लोक म्हणू लागले, 'हे काय आहे? हे कुणाचं तोंड असावं?'

राज्ञः काशीपतेर्ज्ञात्वा महिष्यः पुत्रबान्धवाः। पौराश्च हा हता राजन्नाथ नाथेति प्रारुदन्

ते काशीच्या राजाचं डोकं आहे हे ओळखून, त्याच्या राण्या, मुले, नातेवाईक आणि नगरातील लोक हंबरडा फोडून रडू लागले, 'हाय! राजा मारला गेला! आमचा आधार हरपला!'

सुदक्षिणस्तस्य सुतः कृत्वा संस्थाविधिं पतेः। निहत्य पितृहन्तारं यास्याम्यपचितिं पितुः

सुदक्षिण, त्याचा मुलगा, वडिलांचे अंतिम संस्कार करून ठरवतो, 'मी वडिलांचा शत्रू मारून वडिलांची सेवा करीन.'

इत्यात्मनाभिसन्धाय सोपाध्यायो महेश्वरम्। सुदक्षिणोऽर्चयामास परमेण समाधिना

असं ठरवून, सुदक्षिण आपल्या पुरोहितासह, अत्यंत एकाग्रतेने महेश्वराची पूजा करू लागला.

प्रीतोऽविमुक्ते भगवांस्तस्मै वरमदाद्विभुः। पितृहन्तृवधोपायं स वव्रे वरमीप्सितम्

अविमुक्त क्षेत्रात प्रसन्न झालेल्या भगवंताने त्याला वर दिला. त्याने आपल्या इच्छेप्रमाणे वडिलांचा शत्रू मारण्याचा उपाय मागितला.