श्रीमद्भागवतपुराणम्

समाजस्तु महाञ्जातो देवविस्मयकारकः । यदैवासनमास्थाय गोकर्णोऽकथयत्कथाम्

तेथे मोठा सभासद झाला, ज्यामुळे देवांनाही आश्चर्य वाटले. गोकरणाने आसनावर बसून कथा सांगायला सुरुवात केली.

स प्रेतोऽपि तदाऽऽयातः स्थानं पश्यन् इतस्ततः । सप्तग्रन्थियुतं तत्र अपश्यत् कीचकमुछ्रितम्

त्या वेळी प्रेतही तेथे आला, जागा शोधू लागला. तिथे त्याला सात गाठी असलेला एक उभा बांबू दिसला.

तन्मूलच्छिद्रमाविश्य श्रवणार्थं स्थितौ ह्यसौ । वातरूपी स्थितिं कर्तुं अशक्तो वंशमाविशत्

त्या बांबूच्या मुळाशी असलेल्या छिद्रातून तो ऐकण्यासाठी आत गेला. वाऱ्यासारखा राहता न आल्याने तो बांबूतच गेला.

वैष्णवं ब्राह्मणं मुख्यं श्रोतारं परिकल्प्य सः । प्रथमस्कन्धतः स्पष्टं आख्यानं धेनुजोऽकरत्

मुख्य वैष्णव ब्राह्मणाला प्रमुख श्रोता मानून, धेनूचा पुत्र गोकरणाने पहिल्या स्कंधापासून स्पष्टपणे कथा सांगायला सुरुवात केली.

दिनान्ते रक्षिता गाथा तदा चित्रं बभूव ह । वंशैकग्रन्थिभेदोऽभूत् सशब्दं पश्यतां सताम्

दिवसाच्या शेवटी गाथा म्हटली गेल्यावर, तेव्हा एक अद्भुत घटना घडली — बांबूच्या एका गाठीला भेग पडली आणि मोठा आवाज झाला, हे सर्व सज्जन लोकांनी पाहिलं.

द्वितीयेऽह्नि तथा सायं द्वितीयग्रन्थिभेदनम् । तृतीयेऽह्नि तथा सायं तृतीयग्रन्थिभेदनम्

दुसऱ्या दिवशी संध्याकाळी दुसरी गाठ तुटली; तिसऱ्या दिवशीही संध्याकाळी तिसरी गाठ तुटली.

एवं सप्तदिनैश्चैव सप्तग्रन्थिविभेदनम् । कृत्वा स द्वादशस्कन्ध श्रवणात् प्रेततां जहौ

अशा प्रकारे सात दिवसांत सातही गाठी तुटल्या; बारा स्कंधांचं श्रवण झाल्यावर त्याने प्रेतावस्थाही सोडली.

दिव्यरूपधरो जातः तुलसीदाममंडितः । पीतवासा घनश्यमो मुकुटी कुण्डलान्वितः

तो दिव्य रूप धारण करून प्रकट झाला, त्याच्या गळ्यात तुळशीची माळ होती, अंगावर पिवळे वस्त्र होते, रंग काळ्या मेघासारखा, डोक्यावर मुकुट आणि कानात कुंडले घातलेली होती.

ननाम भ्रातरं सद्यो गोकर्णं इति चाब्रवीत् । त्वयाहं मोचितो बन्धो कृपया प्रेतकश्मलात्

त्याने लगेच आपल्या भाऊ गोकरणाला वंदन केलं आणि म्हणाला — 'तुझ्या कृपेने मी बंधनातून आणि प्रेताच्या अशुद्धतेतून मुक्त झालो.'

धन्या भागवती वार्ता प्रेतपीडाविनाशिनी । सप्ताहोऽपि तथा धन्यः कृष्णलोकफलप्रदः

भागवताची कथा धन्य आहे, जी प्रेतपीडा दूर करते; आणि सात दिवसांचं पारायणही धन्य आहे, जे कृष्णलोकाची प्राप्ती घडवते.

कम्पन्ते सर्वपापानि सप्ताहश्रवणे स्थिते । अस्माकं प्रलयं सद्यः कथा चेयं करिष्यति

सप्ताहाच्या श्रवणाने सर्व पापं थरथर कापतात; ही कथा आपली त्वरित मुक्ती घडवेल.

आर्द्रं शुष्कं लघु स्थूलं वाङ्‌मनः कर्मभिः कृतम् । श्रवणं विदहेत्पापं पावकं समिधो यथा

ओलं असो किंवा कोरडं, हलकं असो किंवा जड, वाणीने, मनाने किंवा कृतीने केलं असो — श्रवण केल्याने पाप जळून जातं, जसं अग्नी समिधा जाळतो.

अस्मिन् वै भारते वर्षे सूरिभिः देवसंसदि । अकथाश्राविणां पुंसां निष्फलं जन्म कीर्तितम्

या भारतभूमीत, ज्ञानी आणि देवांच्या सभेत, ज्यांनी ही कथा ऐकली नाही, त्यांचा जन्म व्यर्थ मानला जातो.

किं मोहतो रक्षितेन सुपुष्टेन बलीयसा । अध्रुवेण शरीरेण शुकशास्त्रकथां विना

शुकदेवांच्या शिकवण ऐकली नाही, तर हे चंचल शरीर कितीही पोसले, जपले तरी त्याचा काय उपयोग?

अस्थिस्तम्भं स्नायुबद्धं मांसशोणितलेपितम् । चर्मावनद्धं दुर्गन्धं पात्रं मूत्रपुरीषयोः

हे शरीर हाडांचा खांब आहे, स्नायूंनी बांधलेलं, मांस आणि रक्ताने माखलेलं, कातड्याने झाकलेलं, दुर्गंधीचं आणि मूत्र-मैल्याचं पात्र आहे.

जराशोकविपाकार्तं रोगमन्दिरमातुरम् । दूष्पूरं दुर्धरं दुष्टं सदोषं क्षणभंगुरम्

हे शरीर म्हातारपण, दुःख आणि कर्माच्या फळांनी त्रस्त असतं, आजारांचं घर आहे, नेहमी अस्वस्थ, भरून न येणारं, सहन न होणारं, दोषांनी भरलेलं आणि क्षणात नष्ट होणारं आहे.

कृमिविड् भस्म संज्ञान्तं शरीरं इति वर्णितम् । अस्थिरेण स्थिरं कर्म कुतोऽयं साधयेत् न हि

शरीर शेवटी किडे, घाण आणि राख याच्यात संपतं; असं अस्थिर शरीर घेऊन केलेली कर्मं कधीच टिकू शकत नाहीत.

यत्प्रातः संस्कृतं चान्नं सायं तच्च विनश्यति । तदीयरससम्पुष्टे काये का नाम नित्यता

सकाळी शिजवलेलं अन्न संध्याकाळपर्यंत नष्ट होतं; अशा अन्नावर पोसलेल्या शरीराला काय टिकाव असू शकतो?

सप्ताहश्रवणात् लोके प्राप्यते निकटे हरिः । अतो दोषनिवृत्त्यर्थं एतद् एव हि साधनम्

सप्ताहाच्या श्रवणाने या जगात हरि सहज मिळतो; म्हणून दोष दूर करण्यासाठी हेच एक साधन आहे.

बुद्‌बुदा इव तोयेषु मशका इव जन्तुषु । जायन्ते मरणायैव कथाश्रवणवर्जिताः

पाण्यातील फुग्यांसारखे, कीटकांसारखे, जे कथा ऐकत नाहीत, ते फक्त मरण्यासाठीच जन्म घेतात.

जडस्य शुष्कवंशस्य यत्र ग्रन्थिविभेदनम् । चित्रं किमु तदा चित्त ग्रन्थिभेदः कथाश्रवात्

कोरड्या बांबूच्या गाठीला भेग पडणं अद्भुत आहेच; पण कथाचं श्रवण करून मनातील गाठ तुटणं किती तरी अद्भुत आहे.

भिद्यते हृदयग्रन्थिः छिद्यन्ते सर्वसंशयाः । क्षीयन्ते चास्य कर्माणि सप्ताहश्रवणे कृते

सप्ताहाच्या श्रवणाने हृदयातील गाठ तुटते, सर्व शंका नाहीशा होतात आणि कर्मांचं क्षय होतं.

संसारकर्दमालेप प्रक्षालनपटीयसि । कथातीर्थे स्थिते चित्ते मुक्तिरेव बुधैः स्मृता

संसाराच्या चिखलाने माखलेलं मन, कथा या पवित्र तीर्थात स्थिर झालं, की ते सर्व मैल धुवून निघतं आणि सुटका मिळते, असं ज्ञानी लोक सांगतात.

एवं ब्रुवति वै तस्मिन् विमानं आगमत् तदा । वैकुण्ठवासिभिर्युक्तं प्रस्फुरत् दीप्तिमण्डलम्

तो असं बोलत असताना, त्या क्षणी वैकुंठवासी लोकांनी वेढलेलं, तेजाने झगमगणारं एक दिव्य विमान तिथं आलं.

सर्वेषां पश्यतां भेजे विमानं धुन्धुलीसुतः । विमाने वैष्णवान् वीक्श्य गोकर्णो वाक्यमब्रवीत्

सर्व लोक बघत असताना, धुंधुलीचा मुलगा त्या विमानात चढला. त्या विमानात वैष्णवांना पाहून, गोकर्णानं बोलायला सुरुवात केली.

गोकर्ण उवाच - अत्रैव बहवः सन्ति श्रोतारो मम निर्मलाः । आनीतानि विमानानि न तेषां युगपत्कुतः

गोकर्ण म्हणाला – इथे माझे कितीतरी शुद्ध श्रोते आहेत; मग सर्वांसाठी एकाच वेळी विमाने का आली नाहीत?

श्रवणं समभागेन सर्वेषामिह दृश्यते । फलभेदः कुतो जातः प्रब्रुवन्तु हरिप्रियाः

इथे सर्वांनी सारखंच श्रवण केलंय; मग फळात असा फरक का पडला? हरिप्रिय भक्तांनी ते सांगावं.

हरिदासा ऊचुः - श्रवणस्य विभेदेन फलभेदोऽत्र संस्थितः । श्रवणं तु कृतं सर्वैः न तथा मननं कृतम् । फलभेदोस्ततो जातो भजनादपि मानद

हरिदास म्हणाले – श्रवणातल्या फरकामुळेच फळातही फरक पडतो. सर्वांनी ऐकलं खरं, पण सर्वांनी तितकं मनन केलं नाही. म्हणूनच, भक्तीमध्येही असा फरक पडतो, हे मान्य करावं.

सप्तरात्रं उपोषैव प्रेतेन श्रवणं कृतम् । मननादि तथा तेन स्थिरचित्ते कृतं भृशम्

त्या प्रेतानं सात रात्र उपवास करत कथा ऐकली आणि त्यानं मनन व एकाग्रतेने ती मनाशी घट्ट धरली.