श्रीमद्भागवतपुराणम्

पूर्णचन्द्रकलामृष्टे कौमुदीगन्धवायुना । यमुनोपवने रेमे सेविते स्त्रीगणैर्वृतः ॥ 10.65.

पूर्ण चंद्राच्या प्रकाशात, कौमुदीच्या सुगंधी वाऱ्याने, यमुनाकाठीच्या बागेत, सेवेला आलेल्या स्त्रियांच्या संगतीत, त्यांनी आनंद लुटला.

वरुणप्रेषिता देवी वारुणी वृक्षकोटरात् । पतन्ती तद्वनं सर्वं स्वगन्धेनाध्यवासयत् ॥ 10.65.

वरुणाने पाठवलेली वारुणी देवी झाडाच्या ढोलीतून बाहेर आली आणि ती खाली येताना तिच्या सुवासाने सगळं जंगल दरवळून गेलं.

तं गन्धं मधुधाराया वायुनोपहृतं बलः । आघ्रायोपगतस्तत्र ललनाभिः समं पपौ ॥ 10.65.

वाऱ्याने आणलेला मधाचा गंध बळरामाने हुंगितला आणि तो तिथे गेला, तिथे स्त्रियांसोबत जीभेने मध प्यायला.

उपगीयमानो गन्धर्वैर्वनिताशोभिमण्डले । रेमे करेणुयूथेशो माहेन्द्र इव वारणः ॥ 10.65.

गंधर्व गात होते, सुंदर स्त्रियांच्या वर्तुळात बळराम रमला, जसा इंद्र हत्तींच्या कळपात रमतो.

नेदुर्दुन्दुभयो व्योम्नि ववृषुः कुसुमैर्मुदा । गन्धर्वा मुनयो रामं तद्वीर्यैरीडिरे तदा ॥ 10.65.

आकाशात दुंदुभी वाजल्या, आनंदाने फुलांचा वर्षाव झाला आणि गंधर्व व ऋषी बळरामाच्या पराक्रमाचे स्तुती करू लागले.

उपगीयमानचरितो वनिताभिर्हलायुध । वनेषु व्यचरत्क्षीवो मदविह्वललोचनः ॥ 10.65.

स्त्रिया त्याच्या लीला गात होत्या, आणि हलायुध बळराम आनंदाने, डोळे मदाने भरकटलेले, जंगलात फिरत होता.

स्रग्व्येककुण्डलो मत्तो वैजयन्त्या च मालया । बिभ्रत्स्मितमुखाम्भोजं स्वेदप्रालेयभूषितम् ॥ 10.65.

त्याच्या गळ्यात हार, एका कानात कुंडल, विजयंत्या माळ घातलेली, मुखावर हास्य फुललेलं, घामाच्या थेंबांनी शोभलेलं कमळासारखं तोंड त्याचं उजळून निघालं होतं.

स आजुहाव यमुनां जलक्रीडार्थमीश्वरः । निजं वाक्यमनादृत्य मत्त इत्यापगां बलः ॥ 10.65.

ईश्वर बळरामाने जलक्रीडेकरता यमुनेला बोलावलं, पण स्वतःच्या शब्दांकडे दुर्लक्ष करून, मद्याने भारावून तो नदीला पुन्हा हाक मारू लागला.

अनागतां हलाग्रेण कुपितो विचकर्ष ह । पापे त्वं मामवज्ञाय यन्नायासि मयाहुता । नेष्ये त्वां लाङ्गलाग्रेण शतधा कामचारिणीम् ॥ 10.65.

ती आली नाही म्हणून बळराम रागावला आणि हलाच्या टोकाने तिला ओढू लागला, म्हणाला, 'पापी, मी तुला बोलावलं तरी तू आली नाहीस, आता मी तुला या हलाच्या टोकाने ओढून आणीन, जशी तू मनमानी फिरतेस.'

एवं निर्भर्त्सिता भीता यमुना यदुनन्दनम् । उवाच चकिता वाचं पतिता पादयोर्नृप ॥ 10.65.

अशा प्रकारे झिडकारल्यावर घाबरलेली यमुना, यदुकुळातील बळरामाच्या पायांवर पडून, थरथरत शब्द बोलली.

राम राम महाबाहो न जाने तव विक्रमम् । यस्यैकांशेन विधृता जगती जगतः पते ॥ 10.65.

'राम, राम, महाबाहू, मला तुझं सामर्थ्य माहीत नव्हतं, हे जगाचा स्वामी, ज्याच्या एका अंशाने पृथ्वी धारण केली आहे.'

परं भावं भगवतो भगवन्मामजानतीम् । मोक्तुमर्हसि विश्वात्मन् प्रपन्नां भक्तवत्सल ॥ 10.65.

'भगवंत, मी तुझ्या परमस्वरूपाला ओळखलं नाही, विश्वाच्या आधार, भक्तवत्सल, मी तुझ्या शरण आले आहे, मला क्षमा कर.'

ततो व्यमुञ्चद्यमुनां याचितो भगवान् बलः । विजगाह जलं स्त्रीभिः करेणुभिरिवेभराट् ॥ 10.65.

मग बळरामाने तिच्या विनंतीवरून यमुनेला सोडलं आणि स्त्रियांसोबत पाण्यात हत्तींच्या कळपातील प्रमुखासारखा स्नान केला.

कामं विहृत्य सलिलादुत्तीर्णायासीताम्बरे । भूषणानि महार्हाणि ददौ कान्तिः शुभां स्रजम् ॥ 10.65.

मनसोक्त जलक्रीडा करून, तो पाण्यातून बाहेर आला आणि मोकळ्या आकाशाखाली स्त्रियांना सुंदर दागिने आणि शोभिवंत हार दिला.

वसित्वा वाससी नीले मालां आमुच्य काञ्चनीम् । रेये स्वलङ्कृतो लिप्तो माहेन्द्र इव वारणः ॥ 10.65.

निळे वस्त्र नेसून, सोन्याचा हार घालून, बळराम सुशोभित होऊन, अंगाला सुगंध लावून, इंद्रासारखा हत्तींच्या कळपात विश्रांती घेत होता.

अद्यापि दृश्यते राजन् यमुनाकृष्टवर्त्मना । बलस्यानन्तवीर्यस्य वीर्यं सूचयतीव हि ॥ 10.65.

राजा, आजही बळरामाने यमुनेला ओढून नेलेला मार्ग दिसतो, जणू त्याच्या अनंत सामर्थ्याची साक्ष देतो.

एवं सर्वा निशा याता एकेव रमतो व्रजे । रामस्याक्षिप्तचित्तस्य माधुर्यैर्व्रजयोषिताम् ॥ 10.65.

अशा प्रकारे, बळरामाचा मन व्रजमधील स्त्रियांच्या माधुर्याने मोहित झाला आणि तो एकटाच व्रजमध्ये रमत रमत सारी रात्र संपली.

अथ षट्षष्टितमोऽध्यायः । श्रीशुक उवाच। नन्दव्रजं गते रामे करूषाधिपतिर्नृप। वासुदेवोऽहमित्यज्ञो दूतं कृष्णाय प्राहिणोत्

शुकदेव म्हणाले: नंदव्रजात बळराम गेले असता, करूषांचा राजा, 'मी वासुदेव आहे' असं समजून, पण खऱ्या वासुदेवाला न ओळखता, कृष्णाकडे दूत पाठवला.

त्वं वासुदेवो भगवानवतीर्णो जगत्पतिः। इति प्रस्तोभितो बालैर्मेन आत्मानमच्युतम्

मुलांनी 'तूच वासुदेव, भगवंत, जगाचा स्वामी' असं म्हटल्यावर, कृष्णाने स्वतःला अच्युत आत्मा म्हणून जाणलं.

दूतं च प्राहिणोन्मन्दः कृष्णायाव्यक्तवर्त्मने। द्वारकायां यथा बालो नृपो बालकृतोऽबुधः

मूढ राजा जसा एखादा लहान मुलगा दुसऱ्या मुलाकडे दूत पाठवतो, तसाच समज न ठेवता, कृष्णाच्या गूढ लीला समजून न घेता, द्वारकेत त्याच्याकडे दूत पाठवतो.

दूतस्तु द्वारकामेत्य सभायामास्थितं प्रभुम्। कृष्णं कमलपत्राक्षं राजसन्देशमब्रवीत्

तो दूत द्वारकेत पोहोचून सभेत गेला आणि कमलासारखी डोळ्यांचा असलेल्या कृष्णाला राजाचा निरोप सांगितला.

वासुदेवोऽवतीर्णोहमेक एव न चापरः। भूतानामनुकम्पार्थं त्वं तु मिथ्याभिधां त्यज

"मीच एकटा वासुदेवाचा अवतार आहे; दुसरा कोणी नाही. सर्व जीवांवर दया म्हणून मी पृथ्वीवर आलो आहे. तू खोटी ओळख सोड."

यानि त्वमस्मच्चिह्नानि मौढ्याद्बिभर्षि सात्वत। त्यक्त्वैहि मां त्वं शरणं नो चेद्देहि ममाहवम्

"सात्वत, तू माझीच चिन्हे अज्ञानाने धारण केली आहेत. ती सोडून दे, माझ्या आश्रयाला ये, नाहीतर मला युद्ध दे."

श्रीशुक उवाच। कत्थनं तदुपाकर्ण्य पौण्ड्रकस्याल्पमेधसः। उग्रसेनादयः सभ्या उच्चकैर्जहसुस्तदा

श्रीशुक म्हणाले: पौंंड्रकाच्या या बढाया ऐकून, ज्याला अक्कल नव्हती, उग्रसेन आणि सभेतील इतर सर्वजण मोठ्याने हसू लागले.

उवाच दूतं भगवान्परिहासकथामनु। उत्स्रक्ष्ये मूढ चिह्नानि यैस्त्वमेवं विकत्थसे

मजेत बोलून भगवंताने त्या दूताला सांगितले: "अरे मूर्खा, ज्या चिन्हांमुळे तू इतका गर्व करतोस, ती मी नक्कीच टाकीन."

मुखं तदपिधायाज्ञ कङ्कगृध्रवटैर्वृतः। शयिष्यसे हतस्तत्र भविता शरणं शुनाम्

"तू तिथे पडून राहशील, तुझे तोंड झाकले जाईल, आजूबाजूला गिधाडे, कावळे आणि कोल्हे असतील; आणि शेवटी तुझे आश्रय कुत्र्यांकडे जाईल."

इति दूतस्तमाक्षेपं स्वामिने सर्वमाहरत्। कृष्णोऽपि रथमास्थाय काशीमुपजगाम ह

दूताने हे सर्व अपमानकारक शब्द आपल्या स्वामीला सांगितले. कृष्णाने रथावर बसून काशीच्या दिशेने प्रस्थान केले.

पौण्ड्रकोऽपि तदुद्योगमुपलभ्य महारथः। अक्षौहिणीभ्यां संयुक्तो निश्चक्राम पुराद्द्रुतम्

पौंंड्रक हा पराक्रमी रथी, कृष्ण येतोय हे कळताच, दोन मोठ्या सैन्यांसह झपाट्याने शहरातून बाहेर पडला.

तस्य काशीपतिर्मित्रं पार्ष्णिग्राहोऽन्वयान्नृप। अक्षौहिणीभिस्तिसृभिरपश्यत्पौण्ड्रकं हइः!

काशीचा राजा, पौंंड्रकाचा मित्र, तीन मोठ्या सैन्यांसह त्याच्या मागे गेला आणि पौंंड्रकाला पाहिले, राजन!