श्रीमद्भागवतपुराणम्

( वंशस्था ) स्वराजधानीं समलङ्कृतां ध्वजैः सतोरणैरुक्षितमार्गचत्वराम् । विवेश शङ्खानकदुन्दुभिस्वनैः अभ्युद्यतः पौरसुहृद्‌द्विजातिभिः

तो आपल्या राजधानीत गेला, जी ध्वजांनी, तोरणांनी आणि रक्षक असलेल्या चौकांनी सजलेली होती. शंख, नगा-वाद्ये आणि दुंदुभी यांच्या गजरात, नगरवासी, मित्र आणि ब्राह्मण यांच्या स्वागताने तो आत गेला.

( अनुष्टुप् ) य एवं कृष्णविजयं शङ्करेण च संयुगम् । संस्मरेत् प्रातरुत्थाय न तस्य स्यात् पराजयः

जो कोणी सकाळी उठून कृष्णाचा विजय आणि शंकरासोबतचे युद्ध आठवतो, त्याचा कधीही पराभव होत नाही.

इति श्रीमद्‍भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां दशमस्कन्धे उत्तरार्धे अनिरुद्धानयनं नाम त्रिषष्टितमोऽध्यायः

अशा प्रकारे, श्रीमद्भागवत महापुराणाच्या दहाव्या स्कंधाच्या उत्तरार्धातील 'अनिरुद्धाचे आणणे' या त्रिसष्टाव्या अध्यायाचा समारोप झाला.

श्रीशुक उवाच बलभद्रः कुरुश्रेष्ठ भगवान् रथमास्थितः । सुहृद्दिदृक्षुरुत्कण्ठः प्रययौ नन्दगोकुलम् ॥ 10.65.

श्रीशुक म्हणाले, कुरुवंशातील श्रेष्ठा, भगवान बलराम आपल्या प्रिय मित्रांना भेटायची उत्कट इच्छा घेऊन रथावर बसले आणि नंदाच्या गोकुळात गेले.

परिष्वक्तश्चिरोत्कण्ठैर्गोपैर्गोपीभिरेव च । रामोऽभिवाद्य पितरावाशीर्भिरभिनन्दितः ॥ 10.65.

गोप आणि गोपिका, जे त्यांना खूप दिवसांपासून पाहण्यास आतुर होते, त्यांनी त्यांना प्रेमाने मिठी मारली. रामाने आपल्या आईवडिलांना वंदन केले आणि त्यांनी आनंदाने आशीर्वाद दिला.

चिरं नः पाहि दाशार्ह सानुजो जगदीश्वरः । इत्यारोप्याङ्कमालिङ्ग्य नेत्रैः सिषिचतुर्जलैः ॥ 10.65.

“दाशार्हा, तूं आणि तुझा भाऊ, हे विश्वाचे स्वामी, आम्हांला नेहमीच रक्षण करा,” असे म्हणत त्यांनी त्यांना मांडीवर घेतले, प्रेमाने मिठी मारली आणि डोळ्यातून अश्रू ढाळले.

गोपवृद्धांश्च विधिवद्यविष्ठैरभिवन्दितः । यथावयो यथासख्यं यथासम्बन्धमात्मनः ॥ 10.65.

तेथे बसलेल्या वयोवृद्ध गवळ्यांना बलरामाने योग्य रीतीने, त्यांच्या वय, मैत्री आणि नातेसंबंधानुसार आदराने नमस्कार केले.

समुपेत्याथ गोपालान् हास्यहस्तग्रहादिभिः । विश्रान्तं सुखमासीनं पप्रच्छुः पर्युपागताः ॥ 10.65.

नंतर, गोपांनी हसत, हात मिळवत आणि इतर प्रेमळ हावभाव करत, आरामात बसलेल्या बलरामाभोवती गोळा होऊन त्यांची विचारपूस केली.

पृष्टाश्चानामयं स्वेषु प्रेमगद्गदया गिरा । कृष्णे कमलपत्राक्षे सन्न्यस्ताखिलराधसः ॥ 10.65.

बलरामानेही त्यांची आणि त्यांच्या कुटुंबाची प्रेमाने, गदगदलेल्या आवाजात विचारपूस केली. कारण त्यांच्या सर्व चिंता कमलासारख्या डोळ्यांच्या कृष्णामध्ये विसावल्या होत्या.

कच्चिन्नो बान्धवा राम सर्वे कुशलमासते । कच्चित्स्मरथ नो राम यूयं दारसुतान्विताः ॥ 10.65.

“राम, तुझे सर्व नातेवाईक सुखरूप आहेत ना? तूं, तुझ्या पत्नी आणि मुलांसह, अजूनही आम्हाला आठवतोस का?”

दिष्ट्या कंसो हतः पापो दिष्ट्या मुक्ताः सुहृज्जनाः । निहत्य निर्जित्य रिपून् दिष्ट्या दुर्गं समाश्रीताः ॥ 10.65.

“दिसायला, पापी कंस मारला गेला; तुझ्या मित्रांना सुटका मिळाली; आणि शत्रूंना हरवून तूं सुरक्षित स्थळी राहायला लागला आहेस, हे आमच्यासाठी खूप आनंदाचे आहे.”

गोप्यो हसन्त्यः पप्रच्छू रामसन्दर्शनादृताः । कच्चिदास्ते सुखं कृष्णः पुरस्त्रीजनवल्लभः ॥ 10.65.

रामा भेटल्याने आनंदलेल्या गोपिका हसत म्हणाल्या, “शहरातील स्त्रियांचा प्रिय कृष्ण सुखात आहे ना?”

कच्चित्स्मरति वा बन्धून् पितरं मातरं च सः । अप्यसौ मातरं द्रष्टुं सकृदप्यागमिष्यति । अपि वा स्मरतेऽस्माकमनुसेवां महाभुजः ॥ 10.65.

“तो आपल्या नातेवाईकांना, वडिलांना आणि आईला आठवतो का? तो एकदातरी आपल्या आईला भेटायला येईल का? की त्या बलवानाने आमच्या सेवेची आठवण ठेवली आहे?”

मातरं पितरं भ्रातॄन् पतीन् पुत्रान् स्वसॄनपि । यदर्थे जहिम दाशार्ह दुस्त्यजान् स्वजनान् प्रभो ॥ 10.65.

“दाशार्हा, प्रभो, कोणासाठी तूं आई, वडील, भाऊ, पती, मुले आणि अगदी बहिणी—आपले सगळ्यात प्रिय नातेवाईक—त्यागलेस?”

ता नः सद्यः परित्यज्य गतः सञ्छिन्नसौहृदः । कथं नु तादृशं स्त्रीभिर्न श्रद्धीयेत भाषितम् ॥ 10.65.

“त्याने आम्हाला अचानक सोडले, आपले प्रेमाचे बंध तोडले. मग अशा व्यक्तीच्या शब्दांवर स्त्रियांनी कसा विश्वास ठेवावा?”

कथं नु गृह्णन्त्यनवस्थितात्मनो वचः कृतघ्नस्य बुधाः पुरस्त्रियः । गृह्णन्ति वै चित्रकथस्य सुन्दर स्मितावलोकोच्छ्वसितस्मरातुराः ॥ 10.65.

“शहरातील हुशार स्त्रिया, अस्थिर आणि कृतघ्न अशा व्यक्तीच्या शब्दांवर कसे विश्वास ठेवतात? पण त्याच्या गोड गोष्टी, हसरे चेहरे, प्रेमळ नजर आणि श्वास यांच्या मोहात त्या त्याच्यावर प्रेम करतात.”

* किं नस्तत्कथया गोप्यः कथाः कथयतापराः । यात्यस्माभिर्विना कालो यदि तस्य तथैव नः ॥ 10.65.

“गोपिकांनो, त्याचीच वारंवार चर्चा करून काय उपयोग? चला, दुसऱ्या गोष्टी बोलूया. तो आपल्याशिवाय कसा वेळ घालवतो, हे आपल्याला माहीत नाही; आपल्याला मात्र त्याच्या आठवणींत दिवस जातात.”

इति प्रहसितं शौरेर्जल्पितं चारुवीक्षितम् । गतिं प्रेमपरिष्वङ्गं स्मरन्त्यो रुरुदुः स्त्रियः ॥ 10.65.

शौरिकृष्णाच्या हसतमुख बोलण्याची, सुंदर नजरेची, चालण्याची आणि प्रेमाने दिलेल्या मिठीची आठवण काढून त्या गोपिका रडल्या.

सङ्कर्षणस्ताः कृष्णस्य सन्देशैर्हृदयंगमैः । सान्त्वयामास भगवान्नानानुनयकोविदः ॥ 10.65.

भगवान संकर्षण, अनेक प्रकारे समजूत काढण्यात पटाईत, कृष्णाचे हृदयस्पर्शी संदेश देऊन त्यांना शांत केले.

द्वौ मासौ तत्र चावात्सीन्मधुं माधवं एव च । रामः क्षपासु भगवान् गोपीनां रतिमावहन् ॥ 10.65.

रामा तिथे दोन महिने—मधु आणि माधव—राहिले आणि रात्री गोपिकांना आनंद दिला.

पूर्णचन्द्रकलामृष्टे कौमुदीगन्धवायुना । यमुनोपवने रेमे सेविते स्त्रीगणैर्वृतः ॥ 10.65.

पूर्ण चंद्राच्या प्रकाशात, कौमुदीच्या सुगंधी वाऱ्याने, यमुनाकाठीच्या बागेत, सेवेला आलेल्या स्त्रियांच्या संगतीत, त्यांनी आनंद लुटला.

वरुणप्रेषिता देवी वारुणी वृक्षकोटरात् । पतन्ती तद्वनं सर्वं स्वगन्धेनाध्यवासयत् ॥ 10.65.

वरुणाने पाठवलेली वारुणी देवी झाडाच्या ढोलीतून बाहेर आली आणि ती खाली येताना तिच्या सुवासाने सगळं जंगल दरवळून गेलं.

तं गन्धं मधुधाराया वायुनोपहृतं बलः । आघ्रायोपगतस्तत्र ललनाभिः समं पपौ ॥ 10.65.

वाऱ्याने आणलेला मधाचा गंध बळरामाने हुंगितला आणि तो तिथे गेला, तिथे स्त्रियांसोबत जीभेने मध प्यायला.

उपगीयमानो गन्धर्वैर्वनिताशोभिमण्डले । रेमे करेणुयूथेशो माहेन्द्र इव वारणः ॥ 10.65.

गंधर्व गात होते, सुंदर स्त्रियांच्या वर्तुळात बळराम रमला, जसा इंद्र हत्तींच्या कळपात रमतो.

नेदुर्दुन्दुभयो व्योम्नि ववृषुः कुसुमैर्मुदा । गन्धर्वा मुनयो रामं तद्वीर्यैरीडिरे तदा ॥ 10.65.

आकाशात दुंदुभी वाजल्या, आनंदाने फुलांचा वर्षाव झाला आणि गंधर्व व ऋषी बळरामाच्या पराक्रमाचे स्तुती करू लागले.

उपगीयमानचरितो वनिताभिर्हलायुध । वनेषु व्यचरत्क्षीवो मदविह्वललोचनः ॥ 10.65.

स्त्रिया त्याच्या लीला गात होत्या, आणि हलायुध बळराम आनंदाने, डोळे मदाने भरकटलेले, जंगलात फिरत होता.

स्रग्व्येककुण्डलो मत्तो वैजयन्त्या च मालया । बिभ्रत्स्मितमुखाम्भोजं स्वेदप्रालेयभूषितम् ॥ 10.65.

त्याच्या गळ्यात हार, एका कानात कुंडल, विजयंत्या माळ घातलेली, मुखावर हास्य फुललेलं, घामाच्या थेंबांनी शोभलेलं कमळासारखं तोंड त्याचं उजळून निघालं होतं.

स आजुहाव यमुनां जलक्रीडार्थमीश्वरः । निजं वाक्यमनादृत्य मत्त इत्यापगां बलः ॥ 10.65.

ईश्वर बळरामाने जलक्रीडेकरता यमुनेला बोलावलं, पण स्वतःच्या शब्दांकडे दुर्लक्ष करून, मद्याने भारावून तो नदीला पुन्हा हाक मारू लागला.

अनागतां हलाग्रेण कुपितो विचकर्ष ह । पापे त्वं मामवज्ञाय यन्नायासि मयाहुता । नेष्ये त्वां लाङ्गलाग्रेण शतधा कामचारिणीम् ॥ 10.65.

ती आली नाही म्हणून बळराम रागावला आणि हलाच्या टोकाने तिला ओढू लागला, म्हणाला, 'पापी, मी तुला बोलावलं तरी तू आली नाहीस, आता मी तुला या हलाच्या टोकाने ओढून आणीन, जशी तू मनमानी फिरतेस.'