श्रीमद्भागवतपुराणम्

दिष्ट्या गृहेश्वर्यसकृन्मयि त्वया कृतानुवृत्तिर्भवमोचनी खलैः। सुदुष्करासौ सुतरां दुराशिषो ह्यसुंभराया निकृतिं जुषः स्त्रियाः

गृहलक्ष्मी, तुझ्या भाग्याने तू वारंवार माझ्या इच्छेनुसार वागलीस, हे फार दुर्मिळ आहे आणि जन्ममरणातून मुक्त करणारे आहे. कारण स्त्रिया सहज समाधानी होत नाहीत, त्यांची इच्छाही पूर्ण करणे कठीण असते, आणि त्या कधी कधी कपट करतात.

न त्वादृशीम्प्रणयिनीं गृहिणीं गृहेषु। पश्यामि मानिनि यया स्वविवाहकाले। प्राप्तान्नृपान्न विगणय्य रहोहरो मे। प्रस्थापितो द्विज उपश्रुतसत्कथस्य

मानी, तुझ्यासारखी प्रीती करणारी पत्नी मी कोणत्याही घरात पाहिली नाही. स्वतःच्या विवाहावेळी आलेल्या राजांचा विचार न करता, तू माझी कीर्ती ऐकलेल्या ब्राह्मणाला गुप्तपणे माझ्याकडे पाठवलेस.

भ्रातुर्विरूपकरणं युधि निर्जितस्य। प्रोद्वाहपर्वणि च तद्वधमक्षगोष्ठ्याम्। दुःखं समुत्थमसहोऽस्मदयोगभीत्या। नैवाब्रवीः किमपि तेन वयं जितास्ते

तुझ्या भावाचा युद्धात अपमान झाला आणि जुगाराच्या मैफिलीत त्याचा मृत्यू झाला, त्या वेळी तुला फार दुःख झाले. तरीही माझ्यापासून दूर होण्याच्या भीतीने तू काहीही बोलली नाहीस; त्यामुळे तू आम्हाला जिंकलेस.

दूतस्त्वयात्मलभने सुविविक्तमन्त्रः। प्रस्थापितो मयि चिरायति शून्यमेतत्। मत्वा जिहास इदं अङ्गमनन्ययोग्यं। तिष्ठेत तत्त्वयि वयं प्रतिनन्दयामः

मला मिळवण्यासाठी तू गुप्त संदेशासह दूत पाठवला होतास, आणि जेव्हा तुला वाटले की मी हे शरीर सोडून जाईन, तेव्हाही तू माझ्यातच एकनिष्ठ राहिलीस. म्हणून आम्हीही तुझ्यावर तशीच कृपा करतो.

श्रीशुक उवाच। एवं सौरतसंलापैर्भगवान्जगदीश्वरः। स्वरतो रमया रेमे नरलोकं विडम्बयन्

श्रीशुक म्हणाले: अशा प्रकारे भगवंतांनी प्रेमळ संवादाने रुक्मिणीला आनंद दिला आणि स्वतःच्या बोलण्याने तिला रमवले, जणू काही मानवांसारखे वागत होते.

तथान्यासामपि विभुर्गृहेषु गृहवानिव। आस्थितो गृहमेधीयान्धर्मांल्लोकगुरुर्हरिः

त्याचप्रमाणे, सर्वत्र असणारे हरि, जगाचे गुरु म्हणून, प्रत्येक पत्नीच्या घरी, जणू स्वतः गृहस्थ असावा, अशा रीतीने गृहस्थधर्माचे पालन करीत राहत होते.

अथैकषष्टितमोऽध्यायः 10.61 श्रीशुक उवाच। एकैकशस्ताः कृष्णस्य पुत्रान्दश दशाबलाः। अजीजनन्ननवमान्पितुः सर्वात्मसम्पदा

श्रीशुक म्हणाले: नंतर, कृष्णाच्या प्रत्येक पत्नीला दहा-दहा बलवान पुत्र झाले आणि नववा पुत्रही झाला, हे सर्व पित्याच्या गुणांनी युक्त होते.

गृहादनपगं वीक्ष्य राजपुत्र्योऽच्युतं स्थितम्। प्रेष्ठं न्यमंसत स्वं स्वं न तत्तत्त्वविदः स्त्रियः

घर सोडत नाही असा अच्युत प्रत्येक राजकन्येच्या घरी आहे हे पाहून, त्या स्त्रियांनी त्याला आपला सर्वात प्रिय मानले, जरी त्यांना त्याचे खरे स्वरूप माहीत नव्हते.

चार्वब्जकोशवदनायतबाहुनेत्र। सप्रेमहासरसवीक्षितवल्गुजल्पैः। सम्मोहिता भगवतो न मनो विजेतुं। स्वैर्विभ्रमैः समशकन्वनिता विभूम्नः

कमळासारखे तोंड, लांब हात आणि डोळे, प्रेमळ कटाक्ष आणि गोड बोलणे, यामुळे भगवंतांनी त्या स्त्रियांना मोहून टाकले. त्यांच्या स्वतःच्या लाडिक हावभावांनी त्या भगवंताच्या तेजापुढे आपले मन जिंकू शकल्या नाहीत.

स्मायावलोकलवदर्शितभावहारि। भ्रूमण्डलप्रहितसौरतमन्त्रशौण्डैः। पत्न्यस्तु षोडशसहस्रमनङ्गबाणैर्। यस्येन्द्रियं विमथितुं करणैर्न शेकुः

हसत हसत पाहणे, हावभावातून मनातील भावना दाखवणे, आणि भुवईच्या हालचालीतून प्रेमळ बोलणे, या सर्व कौशल्यांनी, सोळा हजार पत्नी कामदेवाच्या बाणांनीही त्याच्या इंद्रियांना कधीच विचलित करू शकल्या नाहीत.

इत्थं रमापतिमवाप्य पतिं स्त्रियस्ता। ब्रह्मादयोऽपि न विदुः पदवीं यदीयाम्। भेजुर्मुदाविरतमेधितयानुराग। हासावलोकनवसङ्गमलालसाद्यम्

या स्त्रियांनी लक्ष्मीपती श्रीकृष्णाला पती म्हणून मिळवलं, ज्यांचा मार्ग ब्रह्मादिकांनाही कळत नाही. त्या आनंदाने, अखंड प्रेमाने, त्याच्या हास्याला, कटाक्षाला, स्पर्शाला आणि आलिंगनाला सतत आसुसून त्याची सेवा करीत राहिल्या.

प्रत्युद्गमासनवरार्हणपादशौच। ताम्बूलविश्रमणवीजनगन्धमाल्यैः। केशप्रसारशयनस्नपनोपहार्यैः। दासीशता अपि विभोर्विदधुः स्म दास्यम्

शेकडो दासींनी प्रभूची सेवा केली—त्याच्या स्वागतासाठी, आसन देण्यासाठी, पाय धुण्यासाठी, तांबूल देण्यासाठी, विश्रांती, पंखा, सुवासिक फुलमाळा, केसांची रचना, शय्येची तयारी, स्नान आणि इतर उपहार यासाठी.

तासां या दशपुत्राणां कृष्णस्त्रीणां पुरोदिताः। अष्टौ महिष्यस्तत्पुत्रान्प्रद्युम्नादीन्गृणामि ते

कृष्णाच्या पत्नींपैकी, दहा पुत्रांमध्ये जे प्रमुख आहेत त्या आठ राण्या आहेत; मी त्यांच्या पुत्रांची नावे सांगतो, ज्यात प्रथम प्रद्युम्न आहे.

चारुदेष्णः सुदेष्णश्च चारुदेहश्च वीर्यवान्। सुचारुश्चारुगुप्तश्च भद्रचारुस्तथापरः

चारुदेष्ण, सुदेष्ण, पराक्रमी चारुदेह, सुचारू, चारुगुप्त, भद्रचारू आणि आणखी एक.

चारुचन्द्रो विचारुश्च चारुश्च दशमो हरेः। प्रद्युम्नप्रमुखा जाता रुक्मिण्यां नावमाः पितुः

चारुचंद्र, विचरू आणि चारू हे दहावे हरिचे पुत्र; हे सर्व प्रद्युम्नच्या पुढाकाराने रुक्मिणीपासून जन्मले, आणि वडिलांपेक्षा कमी नव्हते.

भानुः सुभानुः स्वर्भानुः प्रभानुर्भानुमांस्तथा। चन्द्र भानुर्बृहद्भानुरतिभानुस्तथाष्टमः

भानू, सुभानू, स्वर्भानू, प्रभानू, भानुमान, चंद्रभानू, बृहद्भानू आणि रतिभानू—हे आठ आहेत.

श्रीभानुः प्रतिभानुश्च सत्यभामात्मजा दश। साम्बः सुमित्रः पुरुजिच्छतजिच्च सहस्रजित्

श्रीभानू आणि प्रतिभानू हे सत्यभामेचे दहा पुत्र आहेत; सांब, सुमित्र, पुरुजित, शतजित आणि सहस्रजित.

विजयश्चित्रकेतुश्च वसुमान्द्रविडः क्रतुः। जाम्बवत्याः सुता ह्येते साम्बाद्याः पितृसम्मताः

विजय, चित्रकेतु, वसुमान, द्रविड आणि क्रतू—हे जांबवतीचे पुत्र आहेत, सांब यांच्या पुढाकाराने, आणि वडिलांना प्रिय.

वीरश्चन्द्रो ऽश्वसेनश्च चित्रगुर्वेगवान्वृषः। आमः शङ्कुर्वसुः श्रीमान्कुन्तिर्नाग्नजितेः सुताः

वीरचंद्र, अश्वसेन, चित्रगु, वेगवान, वृष, आम, शंकु, वसु, श्रीमान आणि कुंतिर—हे नाग्नजितचे पुत्र आहेत.

श्रुतः कविर्वृषो वीरः सुबाहुर्भद्र एकलः। शान्तिर्दर्शः पूर्णमासः कालिन्द्याः सोमकोऽवरः

श्रुत, कवि, वृष, वीर, सुभाहू, भद्र, एकल, शांती, दर्श आणि पूर्णमास हे कालिंदीचे पुत्र आहेत; सोमक सर्वात लहान आहे.

प्रघोषो गात्रवान्सिंहो बलः प्रबल ऊर्ध्वगः। माद्र्याः पुत्रा महाशक्तिः सह ओजोऽपराजितः

प्रघोष, गात्रवान, सिंह, बल, प्रबल, ऊर्ध्वग, महाशक्ती, सह, ओज आणि अपराजित हे माध्रीचे पुत्र आहेत.

वृको हर्षोऽनिलो गृध्रो वर्धनोऽन्नाद एव च। महाशः पावनो वह्निर्मित्रविन्दात्मजाः क्षुधिः

वृक, हर्ष, अनिल, गृध्र, वर्धन, अन्नाद, महाश, पावन आणि वह्नि हे मित्रविंदेचे पुत्र आहेत, आणि क्षुधीही आहे.

सङ्ग्रामजिद्बृहत्सेनः शूरः प्रहरणोऽरिजित्। जयः सुभद्रो भद्राया वाम आयुश्च सत्यकः

संग्रामजित, बृहत्सेन, शूर, प्रहरण, अरिजित, जय, सुभद्र, वामायु आणि सत्यक हे भद्रेचे पुत्र आहेत.

दीप्तिमांस्ताम्रतप्ताद्या रोहिण्यास्तनया हरेः। प्रद्युम्नाच्चानिरुद्धोऽभूद्रुक्मवत्यां महाबलः । पुत्र्यां तु रुक्मिणो राजन्नाम्ना भोजकटे पुरे

दीप्तिमान, ताम्र, तप्त आणि इतर हे रोहिणीचे पुत्र आहेत; प्रद्युम्नापासून अनिरुद्ध जन्मला, जो रुक्मवतीचा पुत्र आहे, रुक्मीच्या कन्येपासून, भोजकट नगरीत.

एतेषां पुत्रपौत्राश्च बभूवुः कोटिशो नृप। मातरः कृष्णजातीनां सहस्राणि च षोडश

त्यांच्या पुत्रांची आणि नातवंडांची संख्या कोट्यवधी होती, राजन; आणि कृष्णाच्या संततीच्या मातांची संख्या सोळा हजार होती.

श्रीराजोवाच। कथं रुक्म्यरिपुत्राय प्रादाद्दुहितरं युधि। कृष्णेन परिभूतस्तं हन्तुं रन्ध्रं प्रतीक्षते। एतदाख्याहि मे विद्वन्द्विषोर्वैवाहिकं मिथः

श्रीराजा म्हणाले: रुक्मीला कृष्णाने अपमानित केले होते आणि तो त्याला मारण्याची संधी शोधत होता, तरीही त्याने आपल्या कन्येचे लग्न युद्धात कृष्णाच्या पुत्राशी कसे केले? हे शहाण्या, या शत्रूंच्या विवाहाची कथा मला सांग.

अनागतमतीतं च वर्तमानमतीन्द्रियम्। विप्रकृष्टं व्यवहितं सम्यक्पश्यन्ति योगिनः

योगी लोक भूतकाळ, भविष्य, वर्तमान, इंद्रियांच्या पलीकडील, दूर आणि लपलेली गोष्टी स्पष्टपणे पाहू शकतात.

श्रीशुक उवाच। वृतः स्वयंवरे साक्षादनङ्गोऽङ्गयुतस्तया। राज्ञः समेतान्निर्जित्य जहारैकरथो युधि

श्रीशुक म्हणाले: स्वयंवरात तिने स्वतः कामदेवाला निवडलं, जो अनेक अंगांनी युक्त होता; त्या वेळी गोळा झालेल्या राजांना पराभूत करून, त्याने तिला एकट्याने रथावर बसवून युद्धात घेऊन गेला.

यद्यप्यनुस्मरन्वैरं रुक्मी कृष्णावमानितः। व्यतरद्भागिनेयाय सुतां कुर्वन्स्वसुः प्रियम्

रुक्मीला कृष्णाशी असलेली वैरभावना आणि अपमान आठवत असतानाही, त्याने आपल्या बहिणीच्या मुलाला आपली मुलगी दिली, बहिणीला आनंद देण्यासाठी.