श्रीमद्भागवतपुराणम्

गोकर्ण उवाच - कस्त्वं उग्रतरो रात्रौ कुतो यातो दशां इमाम् । किंवा प्रेतः पिशाचो वा राक्षसोऽसीति शंस नः

गोकरण म्हणाला: 'रात्री इतका भयंकर दिसणारा तू कोण आहेस? कुठून अशी अवस्था आली? तू भूत, पिशाच्च की राक्षस आहेस? सांग मला.'

सूत उवाच - एवं पृष्टस्तदा तेन रुरोदोच्चैः पुनः पुनः । अशक्तो वचनोच्चारे संज्ञामात्रं चकार ह

सूतमुनी म्हणाले: असं विचारल्यावर, तो पुन्हा पुन्हा मोठ्याने रडू लागला; बोलता येईना, फक्त हातवारे करून आपली ओळख दाखवू लागला.

ततोऽञ्जलौ जलं कृत्वा गोकर्णस्तमुदैरयत् । तत्सेकहतपापोऽसौ प्रवक्तुं उपचक्रमे

मग गोकरणाने हातात पाणी घेऊन त्याच्यावर उधळलं; त्या एकाच कृतीने तो पापी मुक्त झाला आणि बोलू लागला.

प्रेत उवाच - अहं भ्राता त्वदीयोऽस्मि धुन्धुकारीरि नामतः । स्वकीयेनैव दोषेण ब्रह्मत्वं नाशितं मया

भूत म्हणाला: 'मी तुझा भाऊ धुंधुकारी आहे; माझ्या स्वतःच्या दोषामुळे मी माणूसपण गमावलं.'

कर्मणो नास्ति संख्या मे महाज्ञाने विवर्तिनः । लोकानां हिंसकः सोऽहं स्त्रीभिर्दुःखेन मारितः

माझ्या कर्मांची गणतीच नाही, मोठ्या अज्ञानामुळे मी असं झालो; मी लोकांना त्रास दिला, आणि स्त्रियांनी मला दुःख देऊन मारलं.

अतः प्रेतत्वं आपन्नो दुर्दशां च वहाम्यहम् । वाताहारेण जीवामि दैवाधीनफलोदयात्

म्हणूनच मी भूत झालो आणि ही वाईट अवस्था भोगतोय; वाऱ्यावर जगतो, आणि जे काही फळ मिळतं ते नशिबावरच आहे.

अहो बन्धो कृपासिन्धो भ्रातर्मामाशु मोचय । गोकर्णो वचनं श्रुत्वा तस्मै वाक्यं अथाब्रवीत्

अहो, माझ्या मित्रा, दयामय बंधू, मला लवकर सोडव! हे शब्द ऐकून गोकरणाने त्याला असे उत्तर दिले.

गोकर्ण उवाच - त्वदर्थं तु गयापिण्डो मया दत्तो विधानतः । तत्कथं नैव मुक्तोऽसि ममाश्चर्यं इदं महत्

गोकरण म्हणाला — तुझ्या मुक्तीसाठी मी विधीपूर्वक गया येथे पिंडदान केले आहे. तरीही तू मुक्त का झालेला नाहीस? हे मला फारच आश्चर्य वाटते.

गयाश्राद्धान्न मुक्तिश्चेत् उपायो नापरस्त्विह । किं विधेयं मया प्रेत तत्त्वं वद सविस्तरम्

गयाश्राद्धानेही जर मुक्ती मिळत नसेल, तर इथे दुसरा काही उपाय नाही. मग मी तुझ्यासाठी काय करावे? खरेखुरे सांग, सविस्तर सांग.

प्रेत उवाच - गयाश्राद्धशतेनापि मुक्तिर्मे न भविष्यति । उपायं अपरं कंचित् त्वं विचारय साम्प्रतम्

प्रेत म्हणाले — शंभर वेळा गयाश्राद्ध केले तरी मला मुक्ती मिळणार नाही. आता तू दुसरा काही उपाय शोध.

इति तद्‌वाक्यमाकर्ण्य गोकर्णो विस्मयं गतः । शतश्राद्धैर्न मुक्तिश्चेत् असाध्यं मोचनं तव

हे ऐकून गोकरणाला मोठे आश्चर्य वाटले. शंभर वेळा श्राद्ध करूनही जर मुक्ती मिळत नसेल, तर तुझी सुटका खरोखरच कठीण आहे.

इदानीं तु निजं स्थानं आतिष्ठ प्रेत निर्भयः । त्वन्मुक्तिसाधकं किंचित् आचरिष्ये विचार्य च

आता तू निर्भयपणे तुझ्या जागी रहा. तुझ्या मुक्तीसाठी योग्य असा काही उपाय मी शोधून करीन.

धुन्धुकारी निजस्थानं तेनादिष्टस्ततो गतः । गोकर्णश्चिन्तयामास तां रात्रिं न तदध्यगात्

त्याच्या सांगण्यावरून धुंधुकारी आपल्या जागी गेला. गोकरण मात्र ती रात्र विचार करत बसला आणि झोपलाच नाही.

प्रातस्तं आगतं दृष्ट्वा लोकाः प्रीत्याः समागताः । तत्सर्वं कथितं तेन यत् जातं च यथा निशि

सकाळी तो आल्यावर लोक आनंदाने एकत्र जमले. गोकरणाने त्यांना रात्री काय घडले ते सर्व सांगितले.

विद्वांसो योगनिष्ठाश्च ज्ञानिनो ब्रह्मवादिनः । तन्मुक्तिं नैव तेऽपश्यन् पश्यन्तः शास्त्रसंचयान्

पंडित, योगात निष्ठा असलेले, ज्ञानी आणि वेदवक्ता — हे सर्वजण शास्त्रांचे ग्रंथ पाहूनही त्याच्या मुक्तीसाठी उपाय शोधू शकले नाहीत.

ततः सर्वैः सूर्यवाक्यं तन्मुक्तौ स्थापितं परम् । गोकर्णः स्तम्भनं चक्रे सूर्यवेगस्य वै तदा

मग सर्वांनी सूर्याचे वचनच मुक्तीसाठी श्रेष्ठ मानले. त्या वेळी गोकरणाने सूर्याचा वेग थांबवला.

तुभ्यं नमो जगत् साक्षिन् ब्रूहि मे मुक्तिहेतुकम् । तत् श्रुत्वा दूरतः सूर्यः स्फुटमित्यभ्यभाषत

हे जगाचे साक्षीदार, तुला नमस्कार! मला मुक्तीचा उपाय सांग. हे ऐकून सूर्याने दूरवरून स्पष्टपणे उत्तर दिले.

श्रीमद्‌भागवतान् मुक्तिः सप्ताहं वाचनं कुरु । इति सूर्यवचः सर्वैः धर्मरूपं तु विश्रुतम्

श्रीमद्भागवताचे सात दिवस वाचन कर — यातून मुक्ती मिळते. सूर्याचे हे वचन सर्वांनी धर्मरूप म्हणून मान्य केले.

सर्वेऽब्रुवन् प्रयत्‍नेन कर्तव्यं सुकरं त्विदम् । गोकर्णो निश्चयं कृत्वा वाचनार्थं प्रवर्तितः

सर्वांनी म्हटले — हे प्रयत्नपूर्वक करायला हवे, कारण हे सोपे आहे. गोकरणाने निश्चय करून वाचन सुरू केले.

तत्र संश्रवणार्थाय देशग्रामाज्जना ययुः । पङ्‌ग्वन्ध वृद्धमन्दाश्च तेऽपि पापक्षयाय वै

ही कथा ऐकण्यासाठी गावोगावचे लोक आले — पांगळे, आंधळे, म्हातारे, मंद सर्व पापक्षयासाठी जमले.

समाजस्तु महाञ्जातो देवविस्मयकारकः । यदैवासनमास्थाय गोकर्णोऽकथयत्कथाम्

तेथे मोठा सभासद झाला, ज्यामुळे देवांनाही आश्चर्य वाटले. गोकरणाने आसनावर बसून कथा सांगायला सुरुवात केली.

स प्रेतोऽपि तदाऽऽयातः स्थानं पश्यन् इतस्ततः । सप्तग्रन्थियुतं तत्र अपश्यत् कीचकमुछ्रितम्

त्या वेळी प्रेतही तेथे आला, जागा शोधू लागला. तिथे त्याला सात गाठी असलेला एक उभा बांबू दिसला.

तन्मूलच्छिद्रमाविश्य श्रवणार्थं स्थितौ ह्यसौ । वातरूपी स्थितिं कर्तुं अशक्तो वंशमाविशत्

त्या बांबूच्या मुळाशी असलेल्या छिद्रातून तो ऐकण्यासाठी आत गेला. वाऱ्यासारखा राहता न आल्याने तो बांबूतच गेला.

वैष्णवं ब्राह्मणं मुख्यं श्रोतारं परिकल्प्य सः । प्रथमस्कन्धतः स्पष्टं आख्यानं धेनुजोऽकरत्

मुख्य वैष्णव ब्राह्मणाला प्रमुख श्रोता मानून, धेनूचा पुत्र गोकरणाने पहिल्या स्कंधापासून स्पष्टपणे कथा सांगायला सुरुवात केली.

दिनान्ते रक्षिता गाथा तदा चित्रं बभूव ह । वंशैकग्रन्थिभेदोऽभूत् सशब्दं पश्यतां सताम्

दिवसाच्या शेवटी गाथा म्हटली गेल्यावर, तेव्हा एक अद्भुत घटना घडली — बांबूच्या एका गाठीला भेग पडली आणि मोठा आवाज झाला, हे सर्व सज्जन लोकांनी पाहिलं.

द्वितीयेऽह्नि तथा सायं द्वितीयग्रन्थिभेदनम् । तृतीयेऽह्नि तथा सायं तृतीयग्रन्थिभेदनम्

दुसऱ्या दिवशी संध्याकाळी दुसरी गाठ तुटली; तिसऱ्या दिवशीही संध्याकाळी तिसरी गाठ तुटली.

एवं सप्तदिनैश्चैव सप्तग्रन्थिविभेदनम् । कृत्वा स द्वादशस्कन्ध श्रवणात् प्रेततां जहौ

अशा प्रकारे सात दिवसांत सातही गाठी तुटल्या; बारा स्कंधांचं श्रवण झाल्यावर त्याने प्रेतावस्थाही सोडली.

दिव्यरूपधरो जातः तुलसीदाममंडितः । पीतवासा घनश्यमो मुकुटी कुण्डलान्वितः

तो दिव्य रूप धारण करून प्रकट झाला, त्याच्या गळ्यात तुळशीची माळ होती, अंगावर पिवळे वस्त्र होते, रंग काळ्या मेघासारखा, डोक्यावर मुकुट आणि कानात कुंडले घातलेली होती.

ननाम भ्रातरं सद्यो गोकर्णं इति चाब्रवीत् । त्वयाहं मोचितो बन्धो कृपया प्रेतकश्मलात्

त्याने लगेच आपल्या भाऊ गोकरणाला वंदन केलं आणि म्हणाला — 'तुझ्या कृपेने मी बंधनातून आणि प्रेताच्या अशुद्धतेतून मुक्त झालो.'