श्रीमद्भागवतपुराणम्

अहं पयो ज्योतिरथानिलो नभो मात्राणि देवा मन इन्द्रियाणि । कर्ता महानित्यखिलं चराचरं त्वय्यद्वितीये भगवन्नयं भ्रमः

माती, पाणी, अग्नी, वारा, आकाश, इंद्रिये, देव, मन आणि महत्त्व — हे सर्व जड आणि जंगम जग, हे भगवंत, तुझ्यातच एकरूप आहे; तुझ्यात द्वैताचा भासच नाही.

तस्यात्मजोऽयं तव पादपङ्कजं भीतः प्रपन्नार्तिहरोपसादितः । तत् पालयैनं कुरु हस्तपङ्कजं शिरस्यमुष्याखिलकल्मषापहम्

हा तुझा पुत्र, भीतीने तुझ्या कमळासारख्या पायाशी शरण आला आहे, संकटातून सुटका मिळावी म्हणून; म्हणून त्याचं रक्षण कर, तुझं कमळासारखं हात त्याच्या डोक्यावर ठेव, जे सर्व पाप दूर करतं.

श्रीशुक उवाच - ( अनुष्टुप् ) इति भूम्यर्थितो वाग्भिः भगवान् भक्तिनम्रया । दत्त्वाभयं भौमगृहं प्राविशत् सकलर्द्धिमत्

श्रीशुक म्हणाले — भूमीने भक्तिभावाने आणि नम्रतेने केलेल्या विनंतीनंतर, भगवंताने तिला अभय दिलं आणि त्या पृथ्वीवर जन्मलेल्या रजकाच्या ऐश्वर्यशाली घरात प्रवेश केला.

तत्र राजन्यकन्यानां षट्सहस्राधिकायुतम् । भौमाहृतानां विक्रम्य राजभ्यो ददृशे हरिः

तेथे हरिने पाहिलं की, पृथ्वीवर जन्मलेल्या त्या रजकाने ज्या राजकन्यांना पकडून ठेवलं होतं, अशा सोळा हजाराहून अधिक कन्या त्याने राजांकडून सोडवल्या आहेत.

तं प्रविष्टं स्त्रियो वीक्ष्य नरवर्यं विमोहिताः । मनसा वव्रिरेऽभीष्टं पतिं दैवोपसादितम्

तो श्रेष्ठ पुरुष आत येताना पाहून त्या स्त्रिया मोहून गेल्या आणि त्यांच्या मनात 'हा आमचा इच्छित पती व्हावा' असा विचार करू लागल्या, जणू विधिलाच त्याला त्यांच्या जवळ आणलं.

भूयात् पतिरयं मह्यं धाता तदनुमोदताम् । इति सर्वाः पृथक् कृष्णे भावेन हृदयं दधुः

'हा माझा पती व्हावा आणि सृष्टीकर्ता याला मान्यता देवो' — अशा भावनेने प्रत्येक कन्येने वेगळ्या मनाने आपलं हृदय कृष्णाला अर्पण केलं.

ताः प्राहिणोद् द्वारवतीं सुमृष्टविरजोऽम्बराः । नरयानैर्महाकोशान् रथाश्वान् द्रविणं महत्

त्यांनी सुंदर, स्वच्छ वस्त्र घातलेली, त्या सर्व कन्यांना सेवक, मोठ्या संपत्तीचे भांडार, रथ, घोडे आणि विपुल धनासह द्वारकेत पाठवले.

ऐरावतकुलेभांश्च चतुर्दन्तांस्तरस्विनः । पाण्डुरांश्च चतुःषष्टिं प्रेरयामास केशवः

केशवाने एरावताच्या वंशातील चौघड दात असलेले, पांढरे आणि वेगवान असे चौरसष्ट हत्तीही पाठवले.

गत्वा सुरेन्द्रभवनं दत्त्वादित्यै च कुण्डले । पूजितस्त्रिदशेन्द्रेण सहेन्द्र्याण्या च सप्रियः

देवेंद्राच्या घरात जाऊन, कृष्णाने कुंडले अदितीला दिली. त्यानंतर, देवेंद्र आणि त्याची प्रिया इंद्राणी यांनी त्याचा मोठ्या सन्मानाने सत्कार केला.

चोदितो भार्ययोत्पाट्य पारीजातं गरुत्मति । आरोप्य सेन्द्रान् विबुधान् निर्जित्योपानयत् पुरम्

पत्नीच्या आग्रहावरून, कृष्णाने गरुडावर बसून पारिजात वृक्ष उपटला आणि इंद्रासह सर्व देवांना जिंकून तो वृक्ष आपल्या नगरीत आणला.

स्थापितः सत्यभामाया गृहोद्यानोपशोभनः । अन्वगुर्भ्रमराः स्वर्गात् तद् गन्धासवलम्पटाः

तो पारिजात वृक्ष सत्यभामेसाठी तिच्या घराच्या बागेत लावला, त्यामुळे ती बाग अधिक सुंदर झाली. त्या वृक्षाचा सुगंध घेण्यासाठी स्वर्गातून मोहोरलेल्या मधमाशा मागे आल्या.

( मिश्र ) ययाच आनम्य किरीटकोटिभिः पादौ स्पृशन् अच्युतमर्थसाधनम् । सिद्धार्थ एतेन विगृह्यते महान् अहो सुराणां च तमो धिगाढ्यताम्

तीने मुकुटाच्या टोकांनी अच्युताचे पाय स्पर्श करून वाकून नमस्कार केला आणि आपल्या इच्छेची पूर्तता मागितली. त्यामुळे त्या महापुरुषाला सिद्ध मानले जाते. अहो, देवतांमध्ये गर्वाचे अंधार किती खोल आहे!

( अनुष्टुप् ) अथो मुहूर्त एकस्मिन् नानागारेषु ताः स्त्रियः । यथोपयेमे भगवान् तावद् रूपधरोऽव्ययः

मग, एकाच क्षणात, भगवंताने आपल्या इच्छेनुसार अनेक रूपे धारण केली आणि त्या सर्व स्त्रियांशी त्यांच्या त्यांच्या घरात विवाह केला.

( वंशस्था ) गृहेषु तासामनपाय्यतर्ककृत् निरस्तसाम्यातिशयेष्ववस्थितः । रेमे रमाभिर्निजकामसम्प्लुतो यथेतरो गार्हकमेधिकांश्चरन्

तो त्या सर्व स्त्रियांच्या घरात राहिला, कुणाशीही तुलना होऊ नये असा, आणि आपल्या रमणींसह, आपल्या इच्छेने आनंद घेत राहिला, जसा एक सामान्य गृहस्थ आपल्या पत्नींसोबत वागतो.

( वसंततिलका ) इत्थं रमापतिमवाप्य पतिं स्त्रियस्ता ब्रह्मादयोऽपि न विदुः पदवीं यदीयाम् । भेजुर्मुदाविरतमेधितयानुराग हासावलोकनवसङ्गमजल्पलज्जाः

लक्ष्मीच्या पतीला पती म्हणून मिळवून, ज्याची वाट ब्रह्मादिकांनाही कळत नाही, त्या सर्व स्त्रिया हर्षाने आणि वाढत्या प्रेमाने त्याची सेवा करत राहिल्या—हसून, कटाक्ष करून, संगती करून, गोड बोलून आणि लाजून.

प्रत्युद्‌गमासनवरार्हणपदशौच ताम्बूलविश्रमणवीजनगन्धमाल्यैः । केशप्रसारशयनस्नपनोपहार्यैः दासीशता अपि विभोर्विदधुः स्म दास्यम्

शेकडो दासीही प्रभूची सेवा करत असत—त्याच्या स्वागतासाठी बाहेर येणे, आसन देणे, पूजा करणे, पाय धुणे, तांबूल देणे, विश्रांती, वाऱ्याचा पंखा, सुवासिक फुले, केसांची माळ घालणे, शयनाची तयारी, स्नान आणि भेटवस्तू देणे अशा प्रकारांनी.

इति श्रीमद्‍भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां दशमस्कन्धे उत्तरार्धे पारिजातहरणनरकवधो नाम एकोनषष्टितमोऽध्यायः

अशा प्रकारे, श्रीमद्भागवत महापुराणाच्या दहाव्या स्कंधातील उत्तरार्धातील 'पारिजात हरण आणि नरकासुर वध' नावाचा एकोणसाठावा अध्याय संपला.

अथ षष्टितमोऽध्यायः 10.60 श्रीबादरायणिरुवाच। कर्हिचित्सुखमासीनं स्वतल्पस्थं जगद्गुरुम्। पतिं पर्यचरद्भैष्मी व्यजनेन सखीजनैः

श्रीबादरायण म्हणाले: एकदा भीष्मी आपल्या सखींसह, जगाचा गुरु असलेल्या पतीला, तो आपल्या पलंगावर सुखाने बसला असताना, पंखा धरून सेवा करत होती.

यस्त्वेतल्लीलया विश्वं सृजत्यत्त्यवतीश्वरः। स हि जातः स्वसेतूनां गोपीथाय यदुष्वजः

जो आपल्या लीलांनी हे विश्व निर्माण करतो, पोसतो आणि नष्ट करतो, तोच यदुवंशात गायींच्या आणि आपल्या लोकांच्या रक्षणासाठी जन्माला आला.

तस्मिनन्तर्गृहे भ्राजन् मुक्तादामविलम्बिना। विराजिते वितानेन दीपैर्मणिमयैरपि

त्या अंतःपुरात, मोत्यांच्या हाराने सजवलेल्या, छताच्या पडद्याने आणि रत्नांच्या दिव्यांनी शोभलेल्या खोलीत,

मल्लिकादामभिः पुष्पैर्द्विरेफकुलनादिते। जालरन्ध्रप्रविष्टैश्च गोभिश्चन्द्रमसोऽमलैः

मल्लिकेच्या हारांनी, फुलांनी, गूंजणाऱ्या मधमाशांच्या आवाजाने, आणि जाळीच्या खिडक्यांतून येणाऱ्या शुद्ध चांदण्याने ती खोली उजळली होती.

पारिजातवनामोद वायुनोद्यानशालिना। धूपैरगुरुजै राजन्जालरन्ध्रविनिर्गतैः

पारिजात वनाचा सुगंध वाहणाऱ्या वाऱ्याने, बागांनी भरलेल्या, आणि अगरुच्या धुपाच्या सुवासाने, जो जाळीच्या छिद्रांतून पसरत होता, ती जागा सुगंधित झाली होती.

पयःफेननिभे शुभ्रे पर्यङ्के कशिपूत्तमे। उपतस्थे सुखासीनं जगतामीश्वरं पतिम्

दूधाच्या फेसासारख्या शुभ्र आणि उत्तम पलंगावर, जगाचा स्वामी असलेल्या पतीजवळ, ती सुखाने बसलेल्या त्याची सेवा करत होती.

वालव्यजनमादाय रत्नदण्डं सखीकरात्। तेन वीजयती देवी उपासांचक्र ईश्वरम्

सखीच्या हातातून रत्नजडित दांडा असलेला वालव्यजन घेत, देवीने त्या पंख्याने प्रभूची सेवा केली.

सोपाच्युतं क्वणयती मणिनूपुराभ्यां। रेजेऽङ्गुलीयवलयव्यजनाग्रहस्ता। वस्त्रान्तगूढकुचकुङ्कुमशोणहार। भासा नितम्बधृतया च परार्ध्यकाञ्च्या

मणींच्या नुपुरांचा मंद आवाज करत ती अच्युताजवळ चालली, तिच्या हातात अंगठ्या, कडे आणि पंखा होता, वस्त्राच्या कडांनी लपलेली कुंकवाने रंगलेली हार, आणि किमती कंबरपट्ट्याने सजलेली तिची कंबर—अशा त्या रूपात ती तेजस्वी दिसत होती.

तां रूपिणीं श्रीयमनन्यगतिं निरीक्ष्य। या लीलया धृततनोरनुरूपरूपा। प्रीतः स्मयन्नलककुण्डलनिष्ककण्ठ। वक्त्रोल्लसत्स्मितसुधां हरिराबभाषे

ती सौंदर्य आणि श्रीमंतीची मूर्ती, ज्याला दुसरा आधार नाही, आणि जी आपल्या लीलांनी त्याच्या अनुरूप रूप धारण करते, तिला पाहून, कुरळ्या केसांनी, कुंडलांनी, तेजस्वी हाराने आणि मधुर हास्याने शोभणारा हरि आनंदाने हसत तिला बोलला.

श्रीभगवानुवाच। राजपुत्रीप्सिता भूपैर्लोकपालविभूतिभिः। महानुभावैः श्रीमद्भी रूपौदार्यबलोर्जितैः

श्रीभगवान म्हणाले: राजकन्ये, तुला अनेक राजे, जे जगाचे रक्षण करणारे आहेत, मोठ्या सामर्थ्याने, संपत्तीने, सौंदर्याने, दानशूरतेने आणि बळाने युक्त आहेत, त्यांनी वरण्यासाठी इच्छिले होते.

तान्प्राप्तानर्थिनो हित्वा चैद्यादीन्स्मरदुर्मदान्। दत्ता भ्रात्रा स्वपित्रा च कस्मान्नो ववृषेऽसमान्

त्या सर्व इच्छुक राजांना, तसेच शिशुपालासारख्या गर्विष्ठ राजांना नाकारून, तुझ्या भावाने आणि वडिलांनी तुला दिले; मग तू स्वतःसारखा योग्य वर का निवडला नाहीस?

राजभ्यो बिभ्यतः सुभ्रु समुद्रं शरणं गतान्। बलवद्भिः कृतद्वेषान्प्रायस्त्यक्तनृपासनान्

सुंदर कपाळ असलेल्या, राजांची भीती वाटून, तू समुद्राच्या आश्रयाला गेलीस, बलाढ्य राजांचे वैरी करून, आणि राजसिंहासन सोडून दिलेस.