श्रीमद्भागवतपुराणम्

ततश्च भूः कृष्णमुपेत्य कुण्डले । प्रतप्तजाम्बूनदरत्‍नभास्वरे । सवैजयन्त्या वनमालयार्पयत् प्राचेतसं छत्रमथो महामणिम्

मग पृथ्वीने श्रीकृष्णाजवळ येऊन, शुद्ध सोन्याने आणि रत्नांनी झळाळणारी कुंडलं, वैजयंती माळ, मोठा रत्न आणि छत्र अशा सर्व वस्तू प्रचेतसपुत्राला अर्पण केल्या.

( अनुष्टुप् ) अस्तौषीदथ विश्वेशं देवी देववरार्चितम् । प्राञ्जलिः प्रणता राजन् भक्तिप्रवणया धिया

तेव्हा, देवांनी ज्या देवीची पूजा केली होती, तिने दोन्ही हात जोडून, भक्तिभावाने आणि नम्र मनाने विश्वेश्वराची स्तुती केली.

भूमिरुवाच नमस्ते देवदेवेश शङ्खचक्रगदाधर । भक्तेच्छोपात्तरूपाय परमात्मन्नमोऽस्तु ते

भूमी म्हणाली — देवादिदेव, शंख, चक्र आणि गदा धारण करणाऱ्या, भक्तांच्या इच्छेनुसार रूप धारण करणाऱ्या, परमात्मा, तुला माझा नमस्कार असो.

नमः पङ्कजनाभाय नमः पङ्कजमालिने । नमः पङ्कजनेत्राय नमस्ते पङ्कजाङ्घ्रये

कमळासारख्या नाभी असलेल्या, कमळांच्या माळेने सुशोभित झालेल्या, कमळासारख्या डोळ्यांच्या आणि कमळासारख्या पायांच्या, तुला माझा नमस्कार.

नमो भगवते तुभ्यं वासुदेवाय विष्णवे । पुरुषायादिबीजाय पूर्णबोधाय ते नमः

भगवंत, वासुदेव, विष्णू, आदिपुरुष, सर्व ज्ञानाने परिपूर्ण असलेल्या, तुला माझा नमस्कार.

अजाय जनयित्रेऽस्य ब्रह्मणेऽनन्तशक्तये । परावरात्मन् भूतात्मन् परमात्मन् नमोऽस्तु ते

अजन्मा, या सृष्टीचे सर्जन करणारे, अनंत शक्तीचे स्वामी, सर्वांचे अंतर्यामी आणि परमात्मा, तुला माझा नमस्कार असो.

( मिश्र ) त्वं वै सिसृक्षुरज उत्कटं प्रभो तमो निरोधाय बिभर्ष्यसंवृतः । स्थानाय सत्त्वं जगतो जगत्पते कालः प्रधानं पुरुषो भवान् परः

प्रभो, सृष्टी निर्माण करायची इच्छा असताना, तू घोर रूप धारण करून संहार करतोस; जगाच्या स्थैर्यासाठी तू सत्त्वरूप होतोस, जगाचा स्वामी, काळ, प्रकृती आणि परमपुरुष — हे सर्व तूच आहेस.

अहं पयो ज्योतिरथानिलो नभो मात्राणि देवा मन इन्द्रियाणि । कर्ता महानित्यखिलं चराचरं त्वय्यद्वितीये भगवन्नयं भ्रमः

माती, पाणी, अग्नी, वारा, आकाश, इंद्रिये, देव, मन आणि महत्त्व — हे सर्व जड आणि जंगम जग, हे भगवंत, तुझ्यातच एकरूप आहे; तुझ्यात द्वैताचा भासच नाही.

तस्यात्मजोऽयं तव पादपङ्कजं भीतः प्रपन्नार्तिहरोपसादितः । तत् पालयैनं कुरु हस्तपङ्कजं शिरस्यमुष्याखिलकल्मषापहम्

हा तुझा पुत्र, भीतीने तुझ्या कमळासारख्या पायाशी शरण आला आहे, संकटातून सुटका मिळावी म्हणून; म्हणून त्याचं रक्षण कर, तुझं कमळासारखं हात त्याच्या डोक्यावर ठेव, जे सर्व पाप दूर करतं.

श्रीशुक उवाच - ( अनुष्टुप् ) इति भूम्यर्थितो वाग्भिः भगवान् भक्तिनम्रया । दत्त्वाभयं भौमगृहं प्राविशत् सकलर्द्धिमत्

श्रीशुक म्हणाले — भूमीने भक्तिभावाने आणि नम्रतेने केलेल्या विनंतीनंतर, भगवंताने तिला अभय दिलं आणि त्या पृथ्वीवर जन्मलेल्या रजकाच्या ऐश्वर्यशाली घरात प्रवेश केला.

तत्र राजन्यकन्यानां षट्सहस्राधिकायुतम् । भौमाहृतानां विक्रम्य राजभ्यो ददृशे हरिः

तेथे हरिने पाहिलं की, पृथ्वीवर जन्मलेल्या त्या रजकाने ज्या राजकन्यांना पकडून ठेवलं होतं, अशा सोळा हजाराहून अधिक कन्या त्याने राजांकडून सोडवल्या आहेत.

तं प्रविष्टं स्त्रियो वीक्ष्य नरवर्यं विमोहिताः । मनसा वव्रिरेऽभीष्टं पतिं दैवोपसादितम्

तो श्रेष्ठ पुरुष आत येताना पाहून त्या स्त्रिया मोहून गेल्या आणि त्यांच्या मनात 'हा आमचा इच्छित पती व्हावा' असा विचार करू लागल्या, जणू विधिलाच त्याला त्यांच्या जवळ आणलं.

भूयात् पतिरयं मह्यं धाता तदनुमोदताम् । इति सर्वाः पृथक् कृष्णे भावेन हृदयं दधुः

'हा माझा पती व्हावा आणि सृष्टीकर्ता याला मान्यता देवो' — अशा भावनेने प्रत्येक कन्येने वेगळ्या मनाने आपलं हृदय कृष्णाला अर्पण केलं.

ताः प्राहिणोद् द्वारवतीं सुमृष्टविरजोऽम्बराः । नरयानैर्महाकोशान् रथाश्वान् द्रविणं महत्

त्यांनी सुंदर, स्वच्छ वस्त्र घातलेली, त्या सर्व कन्यांना सेवक, मोठ्या संपत्तीचे भांडार, रथ, घोडे आणि विपुल धनासह द्वारकेत पाठवले.

ऐरावतकुलेभांश्च चतुर्दन्तांस्तरस्विनः । पाण्डुरांश्च चतुःषष्टिं प्रेरयामास केशवः

केशवाने एरावताच्या वंशातील चौघड दात असलेले, पांढरे आणि वेगवान असे चौरसष्ट हत्तीही पाठवले.

गत्वा सुरेन्द्रभवनं दत्त्वादित्यै च कुण्डले । पूजितस्त्रिदशेन्द्रेण सहेन्द्र्याण्या च सप्रियः

देवेंद्राच्या घरात जाऊन, कृष्णाने कुंडले अदितीला दिली. त्यानंतर, देवेंद्र आणि त्याची प्रिया इंद्राणी यांनी त्याचा मोठ्या सन्मानाने सत्कार केला.

चोदितो भार्ययोत्पाट्य पारीजातं गरुत्मति । आरोप्य सेन्द्रान् विबुधान् निर्जित्योपानयत् पुरम्

पत्नीच्या आग्रहावरून, कृष्णाने गरुडावर बसून पारिजात वृक्ष उपटला आणि इंद्रासह सर्व देवांना जिंकून तो वृक्ष आपल्या नगरीत आणला.

स्थापितः सत्यभामाया गृहोद्यानोपशोभनः । अन्वगुर्भ्रमराः स्वर्गात् तद् गन्धासवलम्पटाः

तो पारिजात वृक्ष सत्यभामेसाठी तिच्या घराच्या बागेत लावला, त्यामुळे ती बाग अधिक सुंदर झाली. त्या वृक्षाचा सुगंध घेण्यासाठी स्वर्गातून मोहोरलेल्या मधमाशा मागे आल्या.

( मिश्र ) ययाच आनम्य किरीटकोटिभिः पादौ स्पृशन् अच्युतमर्थसाधनम् । सिद्धार्थ एतेन विगृह्यते महान् अहो सुराणां च तमो धिगाढ्यताम्

तीने मुकुटाच्या टोकांनी अच्युताचे पाय स्पर्श करून वाकून नमस्कार केला आणि आपल्या इच्छेची पूर्तता मागितली. त्यामुळे त्या महापुरुषाला सिद्ध मानले जाते. अहो, देवतांमध्ये गर्वाचे अंधार किती खोल आहे!

( अनुष्टुप् ) अथो मुहूर्त एकस्मिन् नानागारेषु ताः स्त्रियः । यथोपयेमे भगवान् तावद् रूपधरोऽव्ययः

मग, एकाच क्षणात, भगवंताने आपल्या इच्छेनुसार अनेक रूपे धारण केली आणि त्या सर्व स्त्रियांशी त्यांच्या त्यांच्या घरात विवाह केला.

( वंशस्था ) गृहेषु तासामनपाय्यतर्ककृत् निरस्तसाम्यातिशयेष्ववस्थितः । रेमे रमाभिर्निजकामसम्प्लुतो यथेतरो गार्हकमेधिकांश्चरन्

तो त्या सर्व स्त्रियांच्या घरात राहिला, कुणाशीही तुलना होऊ नये असा, आणि आपल्या रमणींसह, आपल्या इच्छेने आनंद घेत राहिला, जसा एक सामान्य गृहस्थ आपल्या पत्नींसोबत वागतो.

( वसंततिलका ) इत्थं रमापतिमवाप्य पतिं स्त्रियस्ता ब्रह्मादयोऽपि न विदुः पदवीं यदीयाम् । भेजुर्मुदाविरतमेधितयानुराग हासावलोकनवसङ्गमजल्पलज्जाः

लक्ष्मीच्या पतीला पती म्हणून मिळवून, ज्याची वाट ब्रह्मादिकांनाही कळत नाही, त्या सर्व स्त्रिया हर्षाने आणि वाढत्या प्रेमाने त्याची सेवा करत राहिल्या—हसून, कटाक्ष करून, संगती करून, गोड बोलून आणि लाजून.

प्रत्युद्‌गमासनवरार्हणपदशौच ताम्बूलविश्रमणवीजनगन्धमाल्यैः । केशप्रसारशयनस्नपनोपहार्यैः दासीशता अपि विभोर्विदधुः स्म दास्यम्

शेकडो दासीही प्रभूची सेवा करत असत—त्याच्या स्वागतासाठी बाहेर येणे, आसन देणे, पूजा करणे, पाय धुणे, तांबूल देणे, विश्रांती, वाऱ्याचा पंखा, सुवासिक फुले, केसांची माळ घालणे, शयनाची तयारी, स्नान आणि भेटवस्तू देणे अशा प्रकारांनी.

इति श्रीमद्‍भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां दशमस्कन्धे उत्तरार्धे पारिजातहरणनरकवधो नाम एकोनषष्टितमोऽध्यायः

अशा प्रकारे, श्रीमद्भागवत महापुराणाच्या दहाव्या स्कंधातील उत्तरार्धातील 'पारिजात हरण आणि नरकासुर वध' नावाचा एकोणसाठावा अध्याय संपला.

अथ षष्टितमोऽध्यायः 10.60 श्रीबादरायणिरुवाच। कर्हिचित्सुखमासीनं स्वतल्पस्थं जगद्गुरुम्। पतिं पर्यचरद्भैष्मी व्यजनेन सखीजनैः

श्रीबादरायण म्हणाले: एकदा भीष्मी आपल्या सखींसह, जगाचा गुरु असलेल्या पतीला, तो आपल्या पलंगावर सुखाने बसला असताना, पंखा धरून सेवा करत होती.

यस्त्वेतल्लीलया विश्वं सृजत्यत्त्यवतीश्वरः। स हि जातः स्वसेतूनां गोपीथाय यदुष्वजः

जो आपल्या लीलांनी हे विश्व निर्माण करतो, पोसतो आणि नष्ट करतो, तोच यदुवंशात गायींच्या आणि आपल्या लोकांच्या रक्षणासाठी जन्माला आला.

तस्मिनन्तर्गृहे भ्राजन् मुक्तादामविलम्बिना। विराजिते वितानेन दीपैर्मणिमयैरपि

त्या अंतःपुरात, मोत्यांच्या हाराने सजवलेल्या, छताच्या पडद्याने आणि रत्नांच्या दिव्यांनी शोभलेल्या खोलीत,

मल्लिकादामभिः पुष्पैर्द्विरेफकुलनादिते। जालरन्ध्रप्रविष्टैश्च गोभिश्चन्द्रमसोऽमलैः

मल्लिकेच्या हारांनी, फुलांनी, गूंजणाऱ्या मधमाशांच्या आवाजाने, आणि जाळीच्या खिडक्यांतून येणाऱ्या शुद्ध चांदण्याने ती खोली उजळली होती.

पारिजातवनामोद वायुनोद्यानशालिना। धूपैरगुरुजै राजन्जालरन्ध्रविनिर्गतैः

पारिजात वनाचा सुगंध वाहणाऱ्या वाऱ्याने, बागांनी भरलेल्या, आणि अगरुच्या धुपाच्या सुवासाने, जो जाळीच्या छिद्रांतून पसरत होता, ती जागा सुगंधित झाली होती.