श्रीमद्भागवतपुराणम्

अर्चितं पुनरित्याह नारायण जगत्पते। आत्मानन्देन पूर्णस्य करवाणि किमल्पकः

पुन्हा पूजन झाल्यावर, जगाचा स्वामी नारायण म्हणाला, 'मी स्वतःच्या आनंदात पूर्ण आहे, मग मी या लहानशा गोष्टीचे काय करावे?'

श्रीशुक उवाच। तमाह भगवान्हृष्टः कृतासनपरिग्रहः। मेघगम्भीरया वाचा सस्मितं कुरुनन्दन

श्रीशुक म्हणाले: भगवान कृष्ण आनंदित होऊन, आसन स्वीकारून, गडगडणाऱ्या मेघासारख्या गंभीर आणि हसतमुखाने कुरुवंशजाला बोलू लागले.

श्रीभगवानुवाच। नरेन्द्र याच्ञा कविभिर्विगर्हिता राजन्यबन्धोर्निजधर्मवर्तिनः। तथापि याचे तव सौहृदेच्छया कन्यां त्वदीयां न हि शुल्कदा वयम्

श्रीभगवान म्हणाले: 'राजा, क्षत्रियाने आपल्या धर्माचे पालन करताना मागणी करणे हे विद्वानांनी निंदनीय मानले आहे. तरीही, तुझ्याशी मैत्री व्हावी म्हणून मी तुझ्या कन्येची मागणी करतो, कारण आम्ही कधीच कन्यादानासाठी किंमत देत नाही.'

श्रीराजोवाच। कोऽन्यस्तेऽभ्यधिको नाथ कन्यावर इहेप्सितः। गुणैकधाम्नो यस्याङ्गे श्रीर्वसत्यनपायिनी

राजा म्हणाला: 'नाथा, या कन्येसाठी तुझ्याहून मोठा किंवा अधिक योग्य वर दुसरा कोण असू शकतो? सर्व सद्गुणांचे निवासस्थान असलेल्या तुझ्या अंगावर लक्ष्मी कायमची वास करते.'

किन्त्वस्माभिः कृतः पूर्वं समयः सात्वतर्षभ। पुंसां वीर्यपरीक्षार्थं कन्यावरपरीप्सया

पण, सात्वतांमध्ये श्रेष्ठा, आम्ही आधीच असं ठरवलं होतं की, माझ्या मुलीचं लग्न तिच्या इच्छेनुसार, पण तिच्या इच्छित वराची ताकद पाहण्यासाठी स्पर्धा ठेवली जाईल.

सप्तैते गोवृषा वीर दुर्दान्ता दुरवग्रहाः। एतैर्भग्नाः सुबहवो भिन्नगात्रा नृपात्मजाः

हे वीर, हे सात बैल फारच तिखट आणि आवेशी आहेत. या बैलांमुळे अनेक राजपुत्र पराभूत झाले आणि जखमी झाले.

यदिमे निगृहीताः स्युस्त्वयैव यदुनन्दन। वरो भवानभिमतो दुहितुर्मे श्रियःपते

यदुनंदना, जर फक्त तूच हे बैल वश करू शकशील, तर माझ्या मुलीसाठी तुझाच स्वीकार केला जाईल, हे श्रीमंतांचे स्वामी.

एवं समयमाकर्ण्य बद्ध्वा परिकरं प्रभुः। आत्मानं सप्तधा कृत्वा न्यगृह्णाल्लीलयैव तान्

हे ऐकून, प्रभूंनी आपला वस्त्र सावरला, स्वतःचे सात रूपे केली आणि सहजपणे त्या सर्व बैलांना वश केले.

बद्ध्वा तान्दामभिः शौरिर्भग्नदर्पान्हतौजसः। व्यकर्षल्लीलया बद्धान्बालो दारुमयान्यथा

शौर्यवान कृष्णाने त्या बैलांना दोऱ्यांनी बांधले, त्यांचा गर्व आणि ताकद मोडली, आणि लहान मुलगा जसा लाकडी खेळणी ओढतो तसा सहजपणे त्यांना ओढले.

ततः प्रीतः सुतां राजा ददौ कृष्णाय विस्मितः। तां प्रत्यगृह्णाद्भगवान्विधिवत्सदृशीं प्रभुः

मग राजा अत्यंत आनंदी आणि आश्चर्यचकित होऊन आपली मुलगी कृष्णाला दिली, आणि प्रभूंनी योग्य रीतीने तिला स्वीकारले.

राजपत्न्यश्च दुहितुः कृष्णं लब्ध्वा प्रियं पतिम्। लेभिरे परमानन्दं जातश्च परमोत्सवः

राजाच्या पत्नींच्या मनात कृष्णासारखा प्रिय जावई मिळाल्याने मोठा आनंद झाला आणि संपूर्ण राजवाड्यात मोठा उत्सव साजरा झाला.

शङ्खभेर्यानका नेदुर्गीतवाद्यद्विजाशिषः। नरा नार्यः प्रमुदिताः सुवासःस्रगलङ्कृताः

शंख, भेरी, नगारे वाजू लागले, गाणी आणि वाद्ये वाजली, ब्राह्मणांनी आशीर्वाद दिले, आणि सर्व पुरुष व स्त्रिया सुंदर वस्त्रे, फुले आणि दागिने घालून आनंदात नाचू लागले.

दशधेनुसहस्राणि पारिबर्हमदाद्विभुः। युवतीनां त्रिसाहस्रं निष्कग्रीवसुवाससम्

प्रभूंनी हुंड्यात दहा हजार गायी दिल्या, आणि तीन हजार तरुणी सुंदर हार व वस्त्रे घालून दिल्या.

नवनागसहस्राणि नागाच्छतगुणान्रथान्। रथाच्छतगुणानश्वानश्वाच्छतगुणान्नरान्

नऊ हजार हत्ती, त्याच्या शंभरपट रथ, रथांच्या शंभरपट घोडे, आणि घोड्यांच्या शंभरपट माणसे दिली.

दम्पती रथमारोप्य महत्या सेनया वृतौ। स्नेहप्रक्लिन्नहृदयो यापयामास कोशलः

राजाने नवदांपत्याला रथावर बसवले, मोठ्या सैन्याने त्यांना वेढले, आणि कोशलराजाने प्रेमाने त्यांना निरोप दिला.

श्रुत्वैतद्रुरुधुर्भूपा नयन्तं पथि कन्यकाम्। भग्नवीर्याः सुदुर्मर्षा यदुभिर्गोवृषैः पुरा

हे कळताच, ज्यांची ताकद यादव आणि बैलांनी मोडली होती, असे राजे हे सहन करू शकले नाहीत आणि कन्येच्या मिरवणुकीला अडवण्याचा प्रयत्न केला.

तानस्यतः शरव्रातान्बन्धुप्रियकृदर्जुनः। गाण्डीवी कालयामास सिंहः क्षुद्रमृगानिव

गांडीवधारी अर्जुन, जो बंधू आणि प्रिय रक्षक होता, त्याने त्यांच्या बाणांच्या वर्षांचा सहज पराभव केला, जसा सिंह लहान प्राण्यांना सहज मारतो.

पारिबर्हमुपागृह्य द्वारकामेत्य सत्यया। रेमे यदूनामृषभो भगवान्देवकीसुतः

हुंडा मिळाल्यावर, यादवांमध्ये श्रेष्ठ असलेला, देवकीचा पुत्र भगवान कृष्ण, सत्यासोबत द्वारकेत आनंदाने राहू लागला.

श्रुतकीर्तेः सुतां भद्रां उपयेमे पितृष्वसुः। कैकेयीं भ्रातृभिर्दत्तां कृष्णः सन्तर्दनादिभिः

कृष्णाने श्रुतकीर्तीची कन्या, आपली आत्या भद्रा, जी कैकेयी राजकन्या होती, तिच्या संतर्दन वगैरे भावंडांनी दिली म्हणून विवाह केला.

सुतां च मद्राधिपतेर्लक्ष्मणां लक्षणैर्युताम्। स्वयंवरे जहारैकः स सुपर्णः सुधामिव

मद्रराजाची लक्ष्मणा, शुभ लक्षणांनी युक्त, तिच्या स्वयंवरातून कृष्णाने एकट्याने जशी गरुडाने अमृत उचलले तसे उचलून नेली.

अन्याश्चैवंविधा भार्याः कृष्णस्यासन्सहस्रशः। भौमं हत्वा तन्निरोधादाहृताश्चारुदर्शनाः

अशा प्रकारे, हजारो सुंदर स्त्रिया, जेव्हा कृष्णाने भौमाचा वध करून त्यांना बंदिवासातून सोडवले, त्याच्या पत्नी झाल्या.

मुरवधः भौमासुरवधः, भूमिकृता भगवत्स्तुतिः भौमाहृतषोडशसहस्रराजकन्यानां परिणयनं, पारिजातहरणं च श्रीराजोवाच - ( अनुष्टुप् ) यथा हतो भगवता भौमो येने च ताः स्त्रियः । निरुद्धा एतदाचक्ष्व विक्रमं शार्ङ्गधन्वनः

राजा म्हणाला: हे ऋषी, भगवंताने भौमाचा वध कसा केला आणि त्या स्त्रियांना, ज्या बंदिस्त होत्या, शार्ङ्गधारी कृष्णाने कसा सोडवले, ते मला सांग.

श्रीशुक उवाच - इन्द्रेण हृतछत्रेण हृतकुण्डलबन्धुना । हृतामराद्रिस्थानेन ज्ञापितो भौमचेष्टितम् । सभार्यो गरुडारूढः प्राग्ज्योतिषपुरं ययौ

शुकदेव म्हणाले — इंद्राने छत्र, कुंडले आणि सोबती हिसकावून घेतले, तसेच देवांच्या पर्वतावरील जागाही काढून घेतली. भूमिपुत्राने काय केले याची माहिती मिळाल्यावर, तो आपल्या पत्नीला घेऊन गरुडावर बसून प्राग्ज्योतिषपूराकडे निघाला.

गिरिदुर्गैः शस्त्रदुर्गैः जलाग्न्यनिलदुर्गमम् । मुरपाशायुतैर्घोरैः दृढैः सर्वत आवृतम्

त्या नगराभोवती उंच डोंगरांची किल्लेबंदी, शस्त्रांची तटबंदी, पाणी, आग आणि वाऱ्याच्या तटबंद्या, तसेच मुराच्या भीषण आणि मजबूत फासांनी सगळीकडे कडक पहारा होता.

गदया निर्बिभेदाद्रीन् शस्त्रदुर्गाणि सायकैः । चक्रेणाग्निं जलं वायुं मुरपाशांस्तथासिना

त्याने गदा फिरवून डोंगर फोडले, बाणांनी शस्त्रांची तटबंदी उध्वस्त केली; चक्राने आग, पाणी आणि वारा जिंकले, आणि तलवारीने मुराचे फास कापले.

शङ्खनादेन यन्त्राणि हृदयानि मनस्विनाम् । प्राकारं गदया गुर्व्या निर्बिभेद गदाधरः

त्याच्या शंखाच्या गजराने यंत्रे आणि गर्विष्ठांच्या हृदयात धडकी भरली; गदाधराने आपल्या मोठ्या गदाने तटबंदी फोडली.

पाञ्चजन्यध्वनिं श्रुत्वा युगान्तशनिभीषणम् । मुरः शयान उत्तस्थौ दैत्यः पञ्चशिरा जलात्

पांचजन्याचा आवाज ऐकून, जो युगाच्या शेवटी वाजणाऱ्या वज्रासारखा भीषण होता, पाच डोकी असलेला मुरा नावाचा दैत्य पाण्यातून उठून उभा राहिला.

( मिश्र ) त्रिशूलमुद्यम्य सुदुर्निरीक्षणो युगान्तसूर्यानलरोचिरुल्बणः । ग्रसंस्त्रिलोकीमिव पञ्चभिर्मुखैः अभ्यद्रवत्तार्क्ष्यसुतं यथोरगः

त्याने त्रिशूळ उंचावला, दिसायला फारच भयंकर, युगाच्या शेवटी सूर्य आणि अग्नीच्या ज्वाळेसारखा तेजस्वी, आणि पाच तोंडांनी तार्क्ष्यपुत्रावर सर्प जसा झेप घेतो तसा झडप घातली.

आविध्य शूलं तरसा गरुत्मते निरस्य वक्त्रैर्व्यनदत् स पञ्चभिः । स रोदसी सर्वदिशोऽन्तरं महान् आपूरयन् अण्डकटाहमावृणोत्

त्याने जोरात त्रिशूळ गरुडावर फेकला आणि पाच तोंडांनी मोठा गडगडाट केला; त्या भीषण आवाजाने आकाश, सर्व दिशा आणि अंतराळ भरून गेले, जणू संपूर्ण ब्रह्मांड झाकून गेले.