श्रीमद्भागवतपुराणम्

स्त्रीणां नैव तु विश्वासं दुष्टानां कारयेत् बुधः । विश्वासे यः स्थितो मूढः स दुःखैः परिभूयते

शहाण्या माणसाने वाईट स्त्रियांवर कधीच विश्वास ठेवू नये; जो मूर्ख त्यांच्यावर विसंबतो, तो दुःखांनी भरून जातो.

सुधामयं वचो यासां कामिनां रसवर्धनम् । हृदयं क्षुरधाराभं प्रियः को नाम योषिताम्

कामुक स्त्रियांची बोलणी मधासारखी गोड वाटतात, मनाला आनंद देतात; पण त्यांचं हृदय धारदार सुर्‍यासारखं असतं—पुरुषांपैकी कोण खरोखर त्यांना प्रिय असतो?

संहृत्य वित्तं ता याताः कुलटा बहुभर्तृकाः । धुम्धुकारी बभूवाथ महान् प्रेतः कुकर्मतः

त्यांनी त्याचं धन घेऊन, त्या अनेक पुरुषांसोबत राहणाऱ्या स्त्रिया निघून गेल्या; मग धुंधुकारी वाईट कर्मामुळे मोठा भूत झाला.

वात्यारूपधरो नित्यं धावन् दशदिशो‍न्तरम् । शीतातप परिक्लिष्टो निराहारः पिपासितः

तो वाऱ्यासारखा रूप घेऊन, नेहमी दहा दिशांना धावत राहिला; थंडी-उष्णतेने त्रस्त, उपाशी आणि तहानलेला.

न लेभे शरणं क्वापि हा दैवेति मुहुर्वदन् । कियत्कालेन गोकर्णो मृतं लोकादबुध्यत

त्याला कुठेच आसरा मिळाला नाही; तो पुन्हा पुन्हा 'हाय दैवा!' असं ओरडत राहिला. काही काळाने, गोकरणाला त्याच्या मृत्यूची बातमी समजली.

अनाथं तं विदित्वैव गयाश्राद्धं अचीकरत् । यस्मिन् तीर्थे तु संयाति तत्र श्राद्धं अवर्तयत्

तो अनाथ आहे हे कळताच, गोकरणाने त्याचं गया श्राद्ध केलं; ज्या तीर्थस्थळी तो गेला, तिथेही त्याने श्राद्ध केलं.

एवं भ्रमन् स गोकर्णः स्वपुरं समुपेयिवान् । रात्रौ गृहांगणे स्वप्तुं आगतोऽलक्षितः परैः

अशा प्रकारे फिरत फिरत गोकरण आपल्या गावात परत आला; रात्री, इतरांना न कळता, तो आपल्या घराच्या अंगणात झोपायला आला.

तत्र सुप्तं स विज्ञाय धुन्धुकारी स्वबान्धवम् । निशीथे दर्शयामास महारौद्रतरं वपुः

तिथे गोकरण झोपलेला पाहून, धुंधुकारीने मध्यरात्री आपलं अत्यंत भीषण रूप दाखवलं.

सकृन्मेषः सकृद्धस्ती सकृच्च महिषोऽभवत् । सकृदिन्द्र सकृच्चाग्निः पुनश्च पुरुषोऽभवत्

कधी तो मेंढा, कधी हत्ती, कधी म्हैस, कधी इंद्र, कधी अग्नी, आणि पुन्हा एकदा मनुष्य झाला—प्रत्येक रूप एकदाच घेतलं.

वैपरीत्यं इदं दृष्ट्वा गोकर्णो धैर्यसंयुतः । अयं दुर्गतिकं कोऽपि निश्चित्याथ तमब्रवीत्

हे विचित्र रूपांतरण पाहून, गोकरण धीराने आणि शांतपणे, हा कोणी तरी दुःखात सापडलेला आहे असं ठरवून त्याच्याशी बोलला.

गोकर्ण उवाच - कस्त्वं उग्रतरो रात्रौ कुतो यातो दशां इमाम् । किंवा प्रेतः पिशाचो वा राक्षसोऽसीति शंस नः

गोकरण म्हणाला: 'रात्री इतका भयंकर दिसणारा तू कोण आहेस? कुठून अशी अवस्था आली? तू भूत, पिशाच्च की राक्षस आहेस? सांग मला.'

सूत उवाच - एवं पृष्टस्तदा तेन रुरोदोच्चैः पुनः पुनः । अशक्तो वचनोच्चारे संज्ञामात्रं चकार ह

सूतमुनी म्हणाले: असं विचारल्यावर, तो पुन्हा पुन्हा मोठ्याने रडू लागला; बोलता येईना, फक्त हातवारे करून आपली ओळख दाखवू लागला.

ततोऽञ्जलौ जलं कृत्वा गोकर्णस्तमुदैरयत् । तत्सेकहतपापोऽसौ प्रवक्तुं उपचक्रमे

मग गोकरणाने हातात पाणी घेऊन त्याच्यावर उधळलं; त्या एकाच कृतीने तो पापी मुक्त झाला आणि बोलू लागला.

प्रेत उवाच - अहं भ्राता त्वदीयोऽस्मि धुन्धुकारीरि नामतः । स्वकीयेनैव दोषेण ब्रह्मत्वं नाशितं मया

भूत म्हणाला: 'मी तुझा भाऊ धुंधुकारी आहे; माझ्या स्वतःच्या दोषामुळे मी माणूसपण गमावलं.'

कर्मणो नास्ति संख्या मे महाज्ञाने विवर्तिनः । लोकानां हिंसकः सोऽहं स्त्रीभिर्दुःखेन मारितः

माझ्या कर्मांची गणतीच नाही, मोठ्या अज्ञानामुळे मी असं झालो; मी लोकांना त्रास दिला, आणि स्त्रियांनी मला दुःख देऊन मारलं.

अतः प्रेतत्वं आपन्नो दुर्दशां च वहाम्यहम् । वाताहारेण जीवामि दैवाधीनफलोदयात्

म्हणूनच मी भूत झालो आणि ही वाईट अवस्था भोगतोय; वाऱ्यावर जगतो, आणि जे काही फळ मिळतं ते नशिबावरच आहे.

अहो बन्धो कृपासिन्धो भ्रातर्मामाशु मोचय । गोकर्णो वचनं श्रुत्वा तस्मै वाक्यं अथाब्रवीत्

अहो, माझ्या मित्रा, दयामय बंधू, मला लवकर सोडव! हे शब्द ऐकून गोकरणाने त्याला असे उत्तर दिले.

गोकर्ण उवाच - त्वदर्थं तु गयापिण्डो मया दत्तो विधानतः । तत्कथं नैव मुक्तोऽसि ममाश्चर्यं इदं महत्

गोकरण म्हणाला — तुझ्या मुक्तीसाठी मी विधीपूर्वक गया येथे पिंडदान केले आहे. तरीही तू मुक्त का झालेला नाहीस? हे मला फारच आश्चर्य वाटते.

गयाश्राद्धान्न मुक्तिश्चेत् उपायो नापरस्त्विह । किं विधेयं मया प्रेत तत्त्वं वद सविस्तरम्

गयाश्राद्धानेही जर मुक्ती मिळत नसेल, तर इथे दुसरा काही उपाय नाही. मग मी तुझ्यासाठी काय करावे? खरेखुरे सांग, सविस्तर सांग.

प्रेत उवाच - गयाश्राद्धशतेनापि मुक्तिर्मे न भविष्यति । उपायं अपरं कंचित् त्वं विचारय साम्प्रतम्

प्रेत म्हणाले — शंभर वेळा गयाश्राद्ध केले तरी मला मुक्ती मिळणार नाही. आता तू दुसरा काही उपाय शोध.

इति तद्‌वाक्यमाकर्ण्य गोकर्णो विस्मयं गतः । शतश्राद्धैर्न मुक्तिश्चेत् असाध्यं मोचनं तव

हे ऐकून गोकरणाला मोठे आश्चर्य वाटले. शंभर वेळा श्राद्ध करूनही जर मुक्ती मिळत नसेल, तर तुझी सुटका खरोखरच कठीण आहे.

इदानीं तु निजं स्थानं आतिष्ठ प्रेत निर्भयः । त्वन्मुक्तिसाधकं किंचित् आचरिष्ये विचार्य च

आता तू निर्भयपणे तुझ्या जागी रहा. तुझ्या मुक्तीसाठी योग्य असा काही उपाय मी शोधून करीन.

धुन्धुकारी निजस्थानं तेनादिष्टस्ततो गतः । गोकर्णश्चिन्तयामास तां रात्रिं न तदध्यगात्

त्याच्या सांगण्यावरून धुंधुकारी आपल्या जागी गेला. गोकरण मात्र ती रात्र विचार करत बसला आणि झोपलाच नाही.

प्रातस्तं आगतं दृष्ट्वा लोकाः प्रीत्याः समागताः । तत्सर्वं कथितं तेन यत् जातं च यथा निशि

सकाळी तो आल्यावर लोक आनंदाने एकत्र जमले. गोकरणाने त्यांना रात्री काय घडले ते सर्व सांगितले.

विद्वांसो योगनिष्ठाश्च ज्ञानिनो ब्रह्मवादिनः । तन्मुक्तिं नैव तेऽपश्यन् पश्यन्तः शास्त्रसंचयान्

पंडित, योगात निष्ठा असलेले, ज्ञानी आणि वेदवक्ता — हे सर्वजण शास्त्रांचे ग्रंथ पाहूनही त्याच्या मुक्तीसाठी उपाय शोधू शकले नाहीत.

ततः सर्वैः सूर्यवाक्यं तन्मुक्तौ स्थापितं परम् । गोकर्णः स्तम्भनं चक्रे सूर्यवेगस्य वै तदा

मग सर्वांनी सूर्याचे वचनच मुक्तीसाठी श्रेष्ठ मानले. त्या वेळी गोकरणाने सूर्याचा वेग थांबवला.

तुभ्यं नमो जगत् साक्षिन् ब्रूहि मे मुक्तिहेतुकम् । तत् श्रुत्वा दूरतः सूर्यः स्फुटमित्यभ्यभाषत

हे जगाचे साक्षीदार, तुला नमस्कार! मला मुक्तीचा उपाय सांग. हे ऐकून सूर्याने दूरवरून स्पष्टपणे उत्तर दिले.

श्रीमद्‌भागवतान् मुक्तिः सप्ताहं वाचनं कुरु । इति सूर्यवचः सर्वैः धर्मरूपं तु विश्रुतम्

श्रीमद्भागवताचे सात दिवस वाचन कर — यातून मुक्ती मिळते. सूर्याचे हे वचन सर्वांनी धर्मरूप म्हणून मान्य केले.

सर्वेऽब्रुवन् प्रयत्‍नेन कर्तव्यं सुकरं त्विदम् । गोकर्णो निश्चयं कृत्वा वाचनार्थं प्रवर्तितः

सर्वांनी म्हटले — हे प्रयत्नपूर्वक करायला हवे, कारण हे सोपे आहे. गोकरणाने निश्चय करून वाचन सुरू केले.