श्रीमद्भागवतपुराणम्

प्रायः कृष्णेन निहतो मणिग्रीवो वनं गतः। भ्राता ममेति तच्छ्रुत्वा कर्णे कर्णेऽजपन्जनाः

लोक म्हणू लागले, 'मणी गळ्यात घालणारा बहुतेक कृष्णाने मारला आणि तो जंगलात गेला; आता त्याचा भाऊ माझा आहे.' हे कानोकानी सर्वत्र पसरू लागलं.

भगवांस्तदुपश्रुत्य दुर्यशो लिप्तमात्मनि। मार्ष्टुं प्रसेनपदवीमन्वपद्यत नागरैः

भगवान श्रीकृष्णांनी आपल्या नावावर लागलेली बदनामी ऐकली आणि ती दूर करण्यासाठी, प्रसैनाच्या मागावर नगरवासीयांना घेऊन निघाले.

हतं प्रसेनं अश्वं च वीक्ष्य केशरिणा वने। तं चाद्रि पृष्ठे निहतमृक्षेण ददृशुर्जनाः

वनात सिंहाने मारलेला प्रसैन आणि त्याचा घोडा लोकांनी पाहिला; डोंगराच्या उतारावर त्या सिंहालाही अस्वलाने ठार मारलेलं त्यांनी पाहिलं.

ऋक्षराजबिलं भीममन्धेन तमसावृतम्। एको विवेश भगवानवस्थाप्य बहिः प्रजाः

अस्वलराजाच्या भीषण गुहेत घनदाट अंधार होता; भगवान श्रीकृष्णांनी सर्व लोकांना बाहेर ठेवून, एकटेच आत प्रवेश केला.

तत्र दृष्ट्वा मणिप्रेष्ठं बालक्रीडनकं कृतम्। हर्तुं कृतमतिस्तस्मिन्नवतस्थेऽर्भकान्तिके

तेथे त्यांनी तो मौल्यवान मणी मुलाच्या खेळण्यासारखा ठेवलेला पाहिला; तो मिळवायचा निश्चय करून, ते त्या मुलाजवळ उभे राहिले.

तमपूर्वं नरं दृष्ट्वा धात्री चुक्रोश भीतवत्। तच्छ्रुत्वाभ्यद्रवत्क्रुद्धो जाम्बवान्बलिनां वरः

त्या अनोळखी पुरुषाला पाहून धाईने घाबरून ओरडली; तिचा आवाज ऐकून, बलवान जांबवान रागाने धावत आला.

स वै भगवता तेन युयुधे स्वामिनाऽऽत्मनः। पुरुषं प्राकृतं मत्वा कुपितो नानुभाववित्

त्याने आपल्या स्वामीशी, भगवंतांशी, सामान्य मनुष्य समजून लढाई केली; रागाच्या भरात त्यांना ओळखलं नाही.

द्वन्द्वयुद्धं सुतुमुलमुभयोर्विजिगीषतोः। आयुधाश्मद्रुमैर्दोर्भिः क्रव्यार्थे श्येनयोरिव

दोघेही विजयासाठी उत्सुक होते; दोघांत शस्त्र, दगड, झाडं आणि हातांनी जबरदस्त द्वंद्वयुद्ध झालं, जणू मांसासाठी घारी झुंजत आहेत.

आसीत्तदष्टाविंशाहमितरेतरमुष्टिभिः। वज्रनिष्पेषपरुषैरविश्रममहर्निशम्

अठ्ठावीस दिवस, रात्रंदिवस, दोघांनीही एकमेकांना वज्रासारख्या मुठीने थांबता थांबता मारलं.

कृष्णमुष्टिविनिष्पात निष्पिष्टाङ्गोरु बन्धनः। क्षीणसत्त्वः स्विन्नगात्रस्तमाहातीव विस्मितः

कृष्णाच्या मुठीच्या प्रहारांनी जांबवानाचे अंग चांगलेच चिरडले गेले, त्याची शक्ती संपली, शरीर घामाने न्हालं, आणि तो आश्चर्यचकित होऊन कृष्णाला म्हणाला.

जाने त्वां सर्वभूतानां प्राण ओजः सहो बलम्। विष्णुं पुराणपुरुषं प्रभविष्णुमधीश्वरम्

माझ्या लक्षात आलं आहे की, तू सर्व प्राण्यांचा प्राण, तेज, सामर्थ्य आणि बल आहेस — तूच तो प्राचीन विष्णु, सर्वांचा स्वामी आणि अधिपती आहेस.

त्वं हि विश्वसृजां स्रष्टा सृष्टानामपि यच्च सत्। कालः कलयतामीशः पर आत्मा तथात्मनाम्

तूच या विश्वाचे निर्माते, निर्मात्यांचाही सर्जक, आणि या सृष्टीत जे काही अस्तित्वात आहेस; तूच काळ, सर्वांची मोजणी करणारा, श्रेष्ठ आत्मा आणि प्रत्येकाचा खरा आत्मा आहेस.

यस्येषदुत्कलितरोषकटाक्षमोक्षैर्। वर्त्मादिशत्क्षुभितनक्रतिमिङ्गलोऽब्धिः । सेतुः कृतः स्वयश उज्ज्वलिता च लङ्का। रक्षःशिरांसि भुवि पेतुरिषुक्षतानि

ज्याच्या किंचित रागाच्या कटाक्षाने समुद्र ढवळला गेला, मार्ग दाखवला गेला, सेतू बांधला गेला, लंकेचे यश उजळले आणि राक्षसांची डोकी बाणांनी फोडून जमिनीवर पडली.

इति विज्ञातविज्ञानमृक्षराजानमच्युतः। व्याजहार महाराज भगवान्देवकीसुतः

असा भगवान देवकीपुत्र अच्युत, अस्वलराजाने आपली खरी ओळख पटवली तेव्हा, राजन, त्याच्याशी बोलू लागले.

अभिमृश्यारविन्दाक्षः पाणिना शंकरेण तम्। कृपया परया भक्तं मेघगम्भीरया गिरा

कमळासारख्या डोळ्यांच्या कृष्णाने आपल्या हाताने त्याला स्पर्श केला आणि मेघासारख्या गंभीर आवाजात, अत्यंत कृपेने आपल्या भक्ताशी बोलले.

मणिहेतोरिह प्राप्ता वयमृक्षपते बिलम्। मिथ्याभिशापं प्रमृजन्नात्मनो मणिनामुना

अस्वलराजा, या मणीसाठी मी तुझ्या गुहेत आलो आहे, माझ्यावर लावलेला खोटा आरोप या मणीने दूर करायला.

इत्युक्तः स्वां दुहितरं कन्यां जाम्बवतीं मुदा। अर्हणार्थं स मणिना कृष्णायोपजहार ह

असं कृष्णाने सांगितल्यावर, जांबवानाने आनंदाने आपली कन्या जांबवती आणि तो मणी कृष्णाला सन्मानाने दिला.

अदृष्ट्वा निर्गमं शौरेः प्रविष्टस्य बिलं जनाः। प्रतीक्ष्य द्वादशाहानि दुःखिताः स्वपुरं ययुः

शौरिने गुहेतून बाहेर येताना न पाहिल्यामुळे, लोकांनी दुःखी मनाने बारा दिवस वाट पाहिली आणि मग आपल्या गावात परतले.

निशम्य देवकी देवी रुक्मिण्यानकदुन्दुभिः। सुहृदो ज्ञातयोऽशोचन्बिलात्कृष्णमनिर्गतम्

कृष्ण गुहेतून बाहेर आला नाही, हे ऐकून देवकी, रुक्मिणी, वसुदेव, तसेच मित्र आणि नातेवाईक सगळेच शोकमग्न झाले.

सत्राजितं शपन्तस्ते दुःखिता द्वारकौकसः। उपतस्थुश्चन्द्र भागां दुर्गां कृष्णोपलब्धये

द्वारकेचे दुःखी लोक सत्राजितला दोष देऊ लागले आणि कृष्णाची बातमी मिळावी म्हणून त्यांनी चंद्रभागा, दुर्गा देवीची प्रार्थना केली.

तेषां तु देव्युपस्थानात्प्रत्यादिष्टाशिषा स च। प्रादुर्बभूव सिद्धार्थः सदारो हर्षयन्हरिः

त्यांच्या देवीच्या उपासनेमुळे, देवीने त्यांना आशीर्वाद दिला आणि मग कृष्ण आपल्या उद्दिष्टासह आणि पत्नीसमवेत प्रकट झाला, सर्वांना आनंद देत.

उपलभ्य हृषीकेशं मृतं पुनरिवागतम्। सह पत्न्या मणिग्रीवं सर्वे जातमहोत्सवाः

मणी गळ्यात घालून आणि पत्नीसमवेत हृषीकेश पुन्हा जिवंत झाल्यासारखा परत आला, हे पाहून सगळ्यांनी मोठा उत्सव साजरा केला.

सत्राजितं समाहूय सभायां राजसन्निधौ। प्राप्तिं चाख्याय भगवान्मणिं तस्मै न्यवेदयत्

सत्राजितला सभेत, राजाच्या उपस्थितीत बोलावून, भगवंताने मणी मिळाल्याची कथा सांगितली आणि तो मणी त्याला परत दिला.

स चातिव्रीडितो रत्नं गृहीत्वावाङ्मुखस्ततः। अनुतप्यमानो भवनमगमत्स्वेन पाप्मना

सत्राजित फार लाजला, त्याने मणी घेतला आणि चेहरा खाली घालून, आपल्या चुकीमुळे व्याकुळ होऊन घरी गेला.

सोऽनुध्यायंस्तदेवाघं बलवद्विग्रहाकुलः। कथं मृजाम्यात्मरजः प्रसीदेद्वाच्युतः कथम्

तो मनातल्या मनात विचार करू लागला, 'हे पाप मी कसे धुवू? अच्युत माझ्यावर कसा प्रसन्न होईल?'

किं कृत्वा साधु मह्यं स्यान्न शपेद्वा जनो यथा। अदीर्घदर्शनं क्षुद्रं मूढं द्रविणलोलुपम्

'मी काय करावे, जेणेकरून लोक मला चांगला समजतील आणि मला द्रव्यलोभी, मूर्ख, क्षुद्र किंवा दूरदृष्टी नसलेला म्हणणार नाहीत?'

दास्ये दुहितरं तस्मै स्त्रीरत्नं रत्नमेव च। उपायोऽयं समीचीनस्तस्य शान्तिर्न चान्यथा

'मी माझी कन्या, जी स्त्रियांमध्ये रत्न आहे, आणि मणी दोन्ही त्याला देईन. हाच योग्य मार्ग आहे त्याला शांत करण्याचा; दुसरा कोणताही नाही.'

एवं व्यवसितो बुद्ध्या सत्राजित्स्वसुतां शुभाम्। मणिं च स्वयमुद्यम्य कृष्णायोपजहार ह

अशा प्रकारे ठरवून, सत्राजित स्वतःच आपल्या सुसंस्कारित कन्येला आणि मणी घेऊन कृष्णाजवळ गेला आणि त्यांना अर्पण केले.

तां सत्यभामां भगवानुपयेमे यथाविधि। बहुभिर्याचितां शील रूपौदार्यगुणान्विताम्

भगवंताने विधिपूर्वक सत्यभामेचा विवाह केला, जिला तिच्या गुण, रूप आणि उदारतेमुळे अनेकांनी मागणी केली होती.